4.16.1.1

एकचित्ततन्त्रं चेद् वस्तु स्यात् तदा चित्ते व्यग्रे निरुद्धे वास्वरूपम् एव तेनापरामृष्टम् अन्यस्याविषयीभूतम् अप्रमाणकम् अगृहीतम् अस्वभावकं केनचित् तदानीं किं तत् स्यात्

ekacittatantraṃ ced vastu syāt tadā citte vyagre niruddhe vāsvarūpam eva tenāparāmṛṣṭam anyasyāviṣayībhūtam apramāṇakam agṛhītam asvabhāvakaṃ kenacit tadānīṃ kiṃ tat syāt

4.16.1.1.2

संबध्यमानं च पुनश्चित्तेन कुत उत्पद्येत

saṃbadhyamānaṃ ca punaścittena kuta utpadyeta

4.16.1.1.3

ये चास्यानुपस्थिता भागास् ते चास्य न स्युर् एवं नास्ति पृष्ठम् इत्य् उदरम् अपि न गृह्येत

ye cāsyānupasthitā bhāgās te cāsya na syur evaṃ nāsti pṛṣṭham ity udaram api na gṛhyeta

4.16.1.1.4

तस्मात् स्वतन्त्रो ऽर्थः सर्वपुरुषसाधारणः स्वतन्त्राणि च चित्तानि प्रतिपुरुषं प्रवर्तन्ते

tasmāt svatantro 'rthaḥ sarvapuruṣasādhāraṇaḥ svatantrāṇi ca cittāni pratipuruṣaṃ pravartante

4.16.1.1.5

तयोः संबन्धाद् उपलब्धिः पुरुषस्य भोग इति

tayoḥ saṃbandhād upalabdhiḥ puruṣasya bhoga iti

4.17.1.1

अयस्कान्तमणिकल्पा विषया अयःसधर्मकं चित्तम् अभिसंबध्योपरञ्जयन्ति येन च विषयेणोपरक्तं चित्तं स विषयो ज्ञातस् ततो ऽन्यः पुनर् अज्ञातः

ayaskāntamaṇikalpā viṣayā ayaḥsadharmakaṃ cittam abhisaṃbadhyoparañjayanti yena ca viṣayeṇoparaktaṃ cittaṃ sa viṣayo jñātas tato 'nyaḥ punar ajñātaḥ

4.17.1.1.2

वस्तुनो ज्ञाताज्ञातस्वरूपत्वात् परिणामि चित्तम्

vastuno jñātājñātasvarūpatvāt pariṇāmi cittam

4.17.1.2

यस्य तु तद् एव चित्तं विषयस् तस्य

yasya tu tad eva cittaṃ viṣayas tasya

4.18.1.1

यदि चित्तवत् प्रभुर् अपि पुरुषः परिणमेत ततस् तद्विषयाश्चित्तवृत्तयः शब्दादिविषयवज् ज्ञाताः स्युः

yadi cittavat prabhur api puruṣaḥ pariṇameta tatas tadviṣayāścittavṛttayaḥ śabdādiviṣayavaj jñātāḥ syuḥ

4.18.1.1.2

सदाज्ञातत्वं तु मनसस् तत्प्रभोः पुरुषस्यापरिणामित्वम् अनुमापयति

sadājñātatvaṃ tu manasas tatprabhoḥ puruṣasyāpariṇāmitvam anumāpayati

4.18.1.2

स्याद् आशङ्का चित्तम् एव स्वाभासं विषयाभासं च भविष्यत्य् अग्निवत्

syād āśaṅkā cittam eva svābhāsaṃ viṣayābhāsaṃ ca bhaviṣyaty agnivat

4.19.1.1

यथेतराणीन्द्रियाणि शब्दादयश्च दृश्यत्वान् न स्वाभासानि तथा मनो ऽपि प्रत्येतव्यम्

yathetarāṇīndriyāṇi śabdādayaśca dṛśyatvān na svābhāsāni tathā mano 'pi pratyetavyam

4.19.1.1.2

न चाग्निर् अत्र दृष्टान्तः

na cāgnir atra dṛṣṭāntaḥ

4.19.1.1.3

न ह्य् अग्निर् आत्मस्वरूपम् अप्रकाशं प्रकाशयति

na hy agnir ātmasvarūpam aprakāśaṃ prakāśayati

4.19.1.1.4

प्रकाशश्चायं प्रकाश्यप्रकाशकसंयोगे दृष्टः

prakāśaścāyaṃ prakāśyaprakāśakasaṃyoge dṛṣṭaḥ

4.19.1.1.5

न च स्वरूपमात्रे ऽस्ति संयोगः

na ca svarūpamātre 'sti saṃyogaḥ

4.19.1.1.6

किंच स्वाभासं चित्तम् इत्य् अग्राह्यम् एव कस्यचिद् इति शब्दार्थः

kiṃca svābhāsaṃ cittam ity agrāhyam eva kasyacid iti śabdārthaḥ

4.19.1.1.7

तद् यथा

tad yathā

4.19.1.1.8

स्वात्मप्रतिष्ठम् आकाशं न परप्रतिष्ठम् इत्य् अर्थः

svātmapratiṣṭham ākāśaṃ na parapratiṣṭham ity arthaḥ

4.19.1.1.9

स्वबुद्धिप्रचारप्रतिसंवेदनात् सत्त्वानां प्रवृत्तिर् दृश्यते

svabuddhipracārapratisaṃvedanāt sattvānāṃ pravṛttir dṛśyate

Yogasūtrabhāṣya