3.49.1.2

सर्वात्मानो गुणा व्यवसायव्यवसेयात्मकाः स्वामिनं क्षेत्रज्ञं प्रत्य् अशेषदृश्यात्मत्वेनोपस्थिता इत्य् अर्थः

sarvātmāno guṇā vyavasāyavyavaseyātmakāḥ svāminaṃ kṣetrajñaṃ praty aśeṣadṛśyātmatvenopasthitā ity arthaḥ

3.49.1.3

सर्वज्ञातृत्वं सर्वात्मनां गुणानां शान्तोदिताव्यपदेश्यधर्मत्वेन व्यवस्थितानाम् अक्रमोपारूढं विवेकजं ज्ञानम् इत्य् अर्थ इति

sarvajñātṛtvaṃ sarvātmanāṃ guṇānāṃ śāntoditāvyapadeśyadharmatvena vyavasthitānām akramopārūḍhaṃ vivekajaṃ jñānam ity artha iti

3.49.1.4

एषा विशोका नाम सिद्धिर् यां प्राप्य योगी सर्वज्ञः क्षीणक्लेशबन्धनो वशी विहरति

eṣā viśokā nāma siddhir yāṃ prāpya yogī sarvajñaḥ kṣīṇakleśabandhano vaśī viharati

4.1.1.1

देहान्तरिता जन्मना सिद्धिः

dehāntaritā janmanā siddhiḥ

4.1.1.2

ओषधिभिर् असुरभवनेषु रसायनेनेत्य् एवमादि

oṣadhibhir asurabhavaneṣu rasāyanenety evamādi

4.1.1.3

मन्त्रैर् आकाशगमनाणिमादिलाभः

mantrair ākāśagamanāṇimādilābhaḥ

4.1.1.4

तपसा संकल्पसिद्धिः कामरूपी यत्र तत्र कामग इत्य् एवमादि

tapasā saṃkalpasiddhiḥ kāmarūpī yatra tatra kāmaga ity evamādi

4.1.1.5

समाधिजाः सिद्धयो व्याख्याताः

samādhijāḥ siddhayo vyākhyātāḥ

4.1.1.6

तत्र कायेन्द्रियाणाम् अन्यजातिपरिणतानाम्

tatra kāyendriyāṇām anyajātipariṇatānām

4.2.1.1

पूर्वपरिणामापाय उत्तरपरिणामोपजनस् तेषाम् अपूर्वावयवानुप्रवेशाद् भवति

pūrvapariṇāmāpāya uttarapariṇāmopajanas teṣām apūrvāvayavānupraveśād bhavati

4.2.1.2

कायेन्द्रियप्रकृतयश्च स्वं स्वं विकारम् अनुगृह्णन्त्य् आपूरेण धर्मादिनिमित्तम् अपेक्षमाणा इति

kāyendriyaprakṛtayaśca svaṃ svaṃ vikāram anugṛhṇanty āpūreṇa dharmādinimittam apekṣamāṇā iti

4.3.1.1

न हि धर्मादिनिमित्तं तत्प्रयोजकं प्रकृतीनां भवति

na hi dharmādinimittaṃ tatprayojakaṃ prakṛtīnāṃ bhavati

4.3.1.2

न कार्येण कारणं प्रवर्तते इति

na kāryeṇa kāraṇaṃ pravartate iti

4.3.1.3

कथं तर्हि वरणभेदस् तु ततः क्षेत्रिकवत्

kathaṃ tarhi varaṇabhedas tu tataḥ kṣetrikavat

4.3.1.4

यथा क्षेत्रिकः केदाराद् अपां पूरणात् केदारान्तरं पिप्लावयिषुः समं निम्नं निम्नतरं वा नापः पाणिनापकर्षत्य् आवरणं त्व् आसां भिनत्ति तस्मिन् भिन्ने स्वयम् एवापः केदारान्तरम् आप्लावयन्ति तथा धर्मः प्रकृतीनाम् आवरणम् अधर्मं भिनत्ति तस्मिन् भिन्ने स्वयम् एव प्रकृतयः स्वं विकारम् आप्लावयन्ति

yathā kṣetrikaḥ kedārād apāṃ pūraṇāt kedārāntaraṃ piplāvayiṣuḥ samaṃ nimnaṃ nimnataraṃ vā nāpaḥ pāṇināpakarṣaty āvaraṇaṃ tv āsāṃ bhinatti tasmin bhinne svayam evāpaḥ kedārāntaram āplāvayanti tathā dharmaḥ prakṛtīnām āvaraṇam adharmaṃ bhinatti tasmin bhinne svayam eva prakṛtayaḥ svaṃ vikāram āplāvayanti

4.3.1.5

यथा वा स एव क्षेत्रिकस् तस्मिन्न् एव केदारे न प्रभवत्य् औदकान् भौमान् वा रसान् धान्यमूलान्य् अनुप्रवेशयितुम्

yathā vā sa eva kṣetrikas tasminn eva kedāre na prabhavaty audakān bhaumān vā rasān dhānyamūlāny anupraveśayitum

4.3.1.6

अत्र नन्दीश्वरादय उदाहार्याः

atra nandīśvarādaya udāhāryāḥ

4.3.1.7

विपर्ययेणाप्य् अधर्मो धर्मं बाधते

viparyayeṇāpy adharmo dharmaṃ bādhate

4.3.1.8

ततश्चाशुद्धिपरिणाम इति

tataścāśuddhipariṇāma iti

4.3.1.9

तत्रापि नहुषाजगरादय उदाहार्याः

tatrāpi nahuṣājagarādaya udāhāryāḥ

Yogasūtrabhāṣya