3.44.1.17

अयुतसिद्धावयवभेदानुगतः समूहो द्रव्यम् इति पतञ्जलिः

ayutasiddhāvayavabhedānugataḥ samūho dravyam iti patañjaliḥ

3.44.1.18

एतत् स्वरूपम् इत्युक्तम्

etat svarūpam ityuktam

3.44.1.19

अथ किम् एषां सूक्ष्मरूपम्

atha kim eṣāṃ sūkṣmarūpam

3.44.1.20

तन्मात्रं भूतकारणम्

tanmātraṃ bhūtakāraṇam

3.44.1.21

तस्यैको ऽवयवः परमाणुः सामान्यविशेषात्मायुतसिद्धावयवभेदानुगतः समुदाय इत्य् एवं सर्वतन्मात्राण्य् एतत् तृतीयम्

tasyaiko 'vayavaḥ paramāṇuḥ sāmānyaviśeṣātmāyutasiddhāvayavabhedānugataḥ samudāya ity evaṃ sarvatanmātrāṇy etat tṛtīyam

3.44.1.22

अथ भूतानां चतुर्थं रूपं ख्यातिक्रियास्थितिशीला गुणाः कार्यस्वभावानुपातिनो ऽन्वयशब्देनोक्ताः

atha bhūtānāṃ caturthaṃ rūpaṃ khyātikriyāsthitiśīlā guṇāḥ kāryasvabhāvānupātino 'nvayaśabdenoktāḥ

3.44.1.23

अथैष पञ्चमं रूपम् अर्थवत्त्वं भोगापवर्गार्थता गुणेष्वन्वयिनी गुणास् तन्मात्रभूतभौतिकेष्व् इति सर्वम् अर्थवत्

athaiṣa pañcamaṃ rūpam arthavattvaṃ bhogāpavargārthatā guṇeṣvanvayinī guṇās tanmātrabhūtabhautikeṣv iti sarvam arthavat

3.44.1.24

तेष्व् इदानीं भूतेषु पञ्चसु पञ्चरूपेषु संयमात् तस्य तस्य रूपस्य स्वरूपदर्शनं जयश्च प्रादुर्भवति

teṣv idānīṃ bhūteṣu pañcasu pañcarūpeṣu saṃyamāt tasya tasya rūpasya svarūpadarśanaṃ jayaśca prādurbhavati

3.44.1.25

तत्र पञ्च भूतस्वरूपाणि जित्वा भूतजयी भवति

tatra pañca bhūtasvarūpāṇi jitvā bhūtajayī bhavati

3.44.1.26

तज्जयाद् वत्सानुसारिण्य इव गावो ऽस्य संकल्पानुविधायिन्यो भूतप्रकृतयो भवन्ति

tajjayād vatsānusāriṇya iva gāvo 'sya saṃkalpānuvidhāyinyo bhūtaprakṛtayo bhavanti

3.45.1.1

तत्राणिमा भवत्य् अणुः

tatrāṇimā bhavaty aṇuḥ

3.45.1.2

लघिमा लघुर् भवति

laghimā laghur bhavati

3.45.1.3

महिमा महान् भवति

mahimā mahān bhavati

3.45.1.4

प्राप्तिर् अङ्गुल्यग्रेणापि स्पृशति चन्द्रमसम्

prāptir aṅgulyagreṇāpi spṛśati candramasam

3.45.1.5

प्राकाम्यम् इच्छानभिघातः भूमाव् उन्मज्जति निमज्जति यथोदके

prākāmyam icchānabhighātaḥ bhūmāv unmajjati nimajjati yathodake

3.45.1.6

वशित्वं भूतभौतिकेषु वशीभवत्य् अवश्यश्चान्येषाम्

vaśitvaṃ bhūtabhautikeṣu vaśībhavaty avaśyaścānyeṣām

3.45.1.7

ईशितृत्वं तेषां प्रभवाप्ययव्यूहानाम् ईष्टे

īśitṛtvaṃ teṣāṃ prabhavāpyayavyūhānām īṣṭe

3.45.1.8

यत्र कामावसायित्वं सत्यसंकल्पता यथा संकल्पस् तथा भूतप्रकृतीनाम् अवस्थानम्

yatra kāmāvasāyitvaṃ satyasaṃkalpatā yathā saṃkalpas tathā bhūtaprakṛtīnām avasthānam

3.45.1.9

न च शक्तो ऽपि पदार्थविपर्यासं करोति

na ca śakto 'pi padārthaviparyāsaṃ karoti

3.45.1.10

कस्मात्

kasmāt

Yogasūtrabhāṣya