3.43.1.3

या तु शरीरनिरपेक्षा बहिर्भूतस्यैव मनसो बहिर्वृत्तिः सा खल्वकल्पिता

yā tu śarīranirapekṣā bahirbhūtasyaiva manaso bahirvṛttiḥ sā khalvakalpitā

3.43.1.4

तत्र कल्पितया साधयन्त्य् अकल्पितां महाविदेहाम् इति यथा परशरीराण्य् आविशन्ति योगिनः

tatra kalpitayā sādhayanty akalpitāṃ mahāvidehām iti yathā paraśarīrāṇy āviśanti yoginaḥ

3.43.1.5

ततश्च धारणातः प्रकाशात्मनो बुद्धिसत्त्वस्य यद् आवरणं क्लेशकर्मविपाकत्रयरजस्तमोमूलं तस्य च क्षयो भवति

tataśca dhāraṇātaḥ prakāśātmano buddhisattvasya yad āvaraṇaṃ kleśakarmavipākatrayarajastamomūlaṃ tasya ca kṣayo bhavati

3.44.1.1

तत्र पार्थिवाद्याः शब्दादयो विशेषाः सहकारादिभिर् धर्मैः स्थूलशब्देन परिभाषिताः

tatra pārthivādyāḥ śabdādayo viśeṣāḥ sahakārādibhir dharmaiḥ sthūlaśabdena paribhāṣitāḥ

3.44.1.2

एतद् भूतानां प्रथमं रूपम्

etad bhūtānāṃ prathamaṃ rūpam

3.44.1.3

द्वितीयं रूपं स्वसामान्यं मूर्तिर् भूमिः स्नेहो जलं वह्निर् उष्णता वायुः प्रणामी सर्वतोगतिर् आकाश इत्य् एतत् स्वरूपशब्देनोच्यते

dvitīyaṃ rūpaṃ svasāmānyaṃ mūrtir bhūmiḥ sneho jalaṃ vahnir uṣṇatā vāyuḥ praṇāmī sarvatogatir ākāśa ity etat svarūpaśabdenocyate

3.44.1.4

अस्य सामान्यस्य शब्दादयो विशेषाः

asya sāmānyasya śabdādayo viśeṣāḥ

3.44.1.5

तथा चोक्तं

tathā coktaṃ

3.44.1.5.2

एकजातिसमन्वितानाम् एषां धर्ममात्रव्यावृत्तिर् इति

ekajātisamanvitānām eṣāṃ dharmamātravyāvṛttir iti

3.44.1.6

सामान्यविशेषसमुदायो ऽत्र द्रव्यम्

sāmānyaviśeṣasamudāyo 'tra dravyam

3.44.1.7

द्विष्ठो हि समूहः

dviṣṭho hi samūhaḥ

3.44.1.8

प्रत्यस्तमितभेदावयवानुगतः शरीरं वृक्षो यूथं वनम् इति

pratyastamitabhedāvayavānugataḥ śarīraṃ vṛkṣo yūthaṃ vanam iti

3.44.1.9

शब्देनोपात्तभेदावयवानुगतः समूहः

śabdenopāttabhedāvayavānugataḥ samūhaḥ

3.44.1.10

उभये देवमनुष्याः समूहस्य देवा एको भागो मनुष्या द्वितीयो भागः

ubhaye devamanuṣyāḥ samūhasya devā eko bhāgo manuṣyā dvitīyo bhāgaḥ

3.44.1.11

ताभ्याम् एवाभिधीयते समूहः

tābhyām evābhidhīyate samūhaḥ

3.44.1.12

स च भेदाभेदविवक्षितः

sa ca bhedābhedavivakṣitaḥ

3.44.1.13

आम्राणां वनं ब्राह्मणानां संघ आम्रवणं ब्राह्मणसंघ इति

āmrāṇāṃ vanaṃ brāhmaṇānāṃ saṃgha āmravaṇaṃ brāhmaṇasaṃgha iti

3.44.1.14

स पुनर् द्विविधो युतसिद्धावयवो ऽयुतसिद्धावयवश्च

sa punar dvividho yutasiddhāvayavo 'yutasiddhāvayavaśca

3.44.1.15

युतसिद्धावयवः समूहो वनं संघ इति

yutasiddhāvayavaḥ samūho vanaṃ saṃgha iti

3.44.1.16

अयुतसिद्धावयवः संघातः शरीरं वृक्षः परमाणुर् इति

ayutasiddhāvayavaḥ saṃghātaḥ śarīraṃ vṛkṣaḥ paramāṇur iti

Yogasūtrabhāṣya