3.39.1.1

समस्तेन्द्रियवृत्तिः प्राणादिलक्षणा जीवनम्

samastendriyavṛttiḥ prāṇādilakṣaṇā jīvanam

3.39.1.2

तस्य क्रिया पञ्चतयी

tasya kriyā pañcatayī

3.39.1.3

प्राणो मुखनासिकागतिर् आ हृदयवृत्तिः समं नयनात् समान आ नाभिवृत्तिर् अपनयनाद् अपान आ पादतलवृत्तिर् उन्नयनाद् उदान आ शिरोवृत्तिर् व्यापी व्यान इति

prāṇo mukhanāsikāgatir ā hṛdayavṛttiḥ samaṃ nayanāt samāna ā nābhivṛttir apanayanād apāna ā pādatalavṛttir unnayanād udāna ā śirovṛttir vyāpī vyāna iti

3.39.1.4

एषां प्रधानः प्राणः

eṣāṃ pradhānaḥ prāṇaḥ

3.39.1.5

उदानजयाज् जलपङ्ककण्टकादिष्वसङ्ग उत्क्रान्तिश्च प्रायणकाले भवति तां वशित्वेन प्रतिपद्यते

udānajayāj jalapaṅkakaṇṭakādiṣvasaṅga utkrāntiśca prāyaṇakāle bhavati tāṃ vaśitvena pratipadyate

3.40.1.1

जितसमानस् तेजस उपध्मानं कृत्वा ज्वलति

jitasamānas tejasa upadhmānaṃ kṛtvā jvalati

3.41.1.1

सर्वश्रोत्राणाम् आकाशं प्रतिष्ठा सर्वशब्दानां च

sarvaśrotrāṇām ākāśaṃ pratiṣṭhā sarvaśabdānāṃ ca

3.41.1.2

यथोक्तम्

yathoktam

3.41.1.2.2

तुल्यदेशश्रवणानाम् एकदेशश्रुतित्वं सर्वेषां भवतीति

tulyadeśaśravaṇānām ekadeśaśrutitvaṃ sarveṣāṃ bhavatīti

3.41.1.3

तच् चैतद् आकाशस्य लिङ्गम् अनावरणं चोक्तम्

tac caitad ākāśasya liṅgam anāvaraṇaṃ coktam

3.41.1.4

तथामूर्तस्यानावरणदर्शनाद् विभुत्वम् अपि प्रख्यातम् आकाशस्य

tathāmūrtasyānāvaraṇadarśanād vibhutvam api prakhyātam ākāśasya

3.41.1.5

शब्दग्रहणानुमितं श्रोत्रं बधिराबधिरयोर् एकः शब्दं गृह्णात्य् अपरो न गृह्णातीति

śabdagrahaṇānumitaṃ śrotraṃ badhirābadhirayor ekaḥ śabdaṃ gṛhṇāty aparo na gṛhṇātīti

3.41.1.6

तस्माच्छ्रोत्रम् एव शब्दविषयम्

tasmācchrotram eva śabdaviṣayam

3.41.1.7

श्रोत्राकाशयोः संबन्धे कृतसंयमस्य योगिनो दिव्यं श्रोत्रं प्रवर्तते

śrotrākāśayoḥ saṃbandhe kṛtasaṃyamasya yogino divyaṃ śrotraṃ pravartate

3.42.1.1

यत्र कायस् तत्राकाशं तस्यावकाशदानात् कायस्य तेन संबन्धः प्राप्तिः

yatra kāyas tatrākāśaṃ tasyāvakāśadānāt kāyasya tena saṃbandhaḥ prāptiḥ

3.42.1.2

तत्र कृतसंयमो जित्वा तत्संबन्धं लघुषु वा तूलादिष्व् आ परमाणुभ्यः समापत्तिं लब्ध्वा जितसंबन्धो लघुर्

tatra kṛtasaṃyamo jitvā tatsaṃbandhaṃ laghuṣu vā tūlādiṣv ā paramāṇubhyaḥ samāpattiṃ labdhvā jitasaṃbandho laghur

3.42.1.3

लघुत्वाच् च जले पादाभ्यां विहरति ततस् तूर्णनाभितन्तुमात्रे विहृत्य रश्मिषु विहरति

laghutvāc ca jale pādābhyāṃ viharati tatas tūrṇanābhitantumātre vihṛtya raśmiṣu viharati

3.42.1.4

ततो यथेष्टम् आकाशगतिर् अस्य भवतीति

tato yatheṣṭam ākāśagatir asya bhavatīti

3.43.1.1

शरीराद् बहिर् मनसो वृत्तिलाभो विदेहा नाम धारणा

śarīrād bahir manaso vṛttilābho videhā nāma dhāraṇā

3.43.1.2

सा यदि शरीरप्रतिष्ठस्य मनसो बहिर्वृत्तिमात्रेण भवति सा कल्पितेत्य् उच्यते

sā yadi śarīrapratiṣṭhasya manaso bahirvṛttimātreṇa bhavati sā kalpitety ucyate

Yogasūtrabhāṣya