2.15.1.22

का पुनः संस्कारदुःखता

kā punaḥ saṃskāraduḥkhatā

2.15.1.23

सुखानुभवात् सुखसंस्काराशयो दुःखानुभवाद् अपि दुःखसंस्काराशय इति

sukhānubhavāt sukhasaṃskārāśayo duḥkhānubhavād api duḥkhasaṃskārāśaya iti

2.15.1.24

एवं कर्मभ्यो विपाके ऽनुभूयमाने सुखे दुःखे वा पुनः कर्माशयप्रचय इति

evaṃ karmabhyo vipāke 'nubhūyamāne sukhe duḥkhe vā punaḥ karmāśayapracaya iti

2.15.1.25

एवम् इदम् अनादि दुःखस्रोतो विप्रसृतं योगिनम् एव प्रतिकूलात्मकत्वाद् उद्वेजयति

evam idam anādi duḥkhasroto viprasṛtaṃ yoginam eva pratikūlātmakatvād udvejayati

2.15.1.26

कस्मात्

kasmāt

2.15.1.27

अक्षिपात्रकल्पो हि विद्वान् इति

akṣipātrakalpo hi vidvān iti

2.15.1.28

यथोर्णातन्तुर् अक्षिपात्रे न्यस्तः स्पर्शेन दुःखयति नान्येषु गात्रावयवेषु एवम् एतानि दुःखान्य् अक्षिपात्रकल्पं योगिनम् एव क्लिश्नन्ति नेतरं प्रतिपत्तारम्

yathorṇātantur akṣipātre nyastaḥ sparśena duḥkhayati nānyeṣu gātrāvayaveṣu evam etāni duḥkhāny akṣipātrakalpaṃ yoginam eva kliśnanti netaraṃ pratipattāram

2.15.1.29

इतरं तु स्वकर्मोपहृतं दुःखम् उपात्तम् उपात्तं त्यजन्तं त्यक्तं त्यक्तम् उपाददानम् अनादिवासनाविचित्रया चित्तवृत्त्या समन्ततो ऽनुविद्धम् इवाविद्याया हातव्य एवाहंकारममकारानुपातिनं जातं जातं बाह्याध्यात्मिकोभयनिमित्तास् त्रिपर्वाणस् तापा अनुप्लवन्ते

itaraṃ tu svakarmopahṛtaṃ duḥkham upāttam upāttaṃ tyajantaṃ tyaktaṃ tyaktam upādadānam anādivāsanāvicitrayā cittavṛttyā samantato 'nuviddham ivāvidyāyā hātavya evāhaṃkāramamakārānupātinaṃ jātaṃ jātaṃ bāhyādhyātmikobhayanimittās triparvāṇas tāpā anuplavante

2.15.1.30

तद् एवम् अनादिना दुःखस्रोतसा व्युह्यमानम् आत्मानं भूतग्रामं च दृष्ट्वा योगी सर्वदुःखक्षयकारणं सम्यग्दर्शनं शरणं प्रपद्यत इति

tad evam anādinā duḥkhasrotasā vyuhyamānam ātmānaṃ bhūtagrāmaṃ ca dṛṣṭvā yogī sarvaduḥkhakṣayakāraṇaṃ samyagdarśanaṃ śaraṇaṃ prapadyata iti

2.15.1.31

गुणवृत्तिविरोधाच् च दुःखम् एव सर्वं विवेकिनः

guṇavṛttivirodhāc ca duḥkham eva sarvaṃ vivekinaḥ

2.15.1.32

प्रख्याप्रवृत्तिस्थितिरूपा बुद्धिगुणाः परस्परानुग्रहतन्त्रीभूत्वा शान्तं घोरं मूढं वा प्रत्ययं त्रिगुणम् एवारभन्ते

prakhyāpravṛttisthitirūpā buddhiguṇāḥ parasparānugrahatantrībhūtvā śāntaṃ ghoraṃ mūḍhaṃ vā pratyayaṃ triguṇam evārabhante

2.15.1.33

चलं च गुणवृत्तम् इति क्षिप्रपरिणामि चित्तम् उक्तम्

calaṃ ca guṇavṛttam iti kṣiprapariṇāmi cittam uktam

2.15.1.34

रूपातिशया वृत्त्यतिशयाश्च परस्परेण विरुध्यन्ते सामान्यानि त्व् अतिशयैः सह प्रवर्तन्ते

rūpātiśayā vṛttyatiśayāśca paraspareṇa virudhyante sāmānyāni tv atiśayaiḥ saha pravartante

2.15.1.35

एवम् एते गुणा इतरेतराश्रयेणोपार्जितसुखदुःखमोहप्रत्ययाः सर्वे सर्वरूपा भवन्तीति गुणप्रधानभावकृतस् त्व् एषां विशेष इति

evam ete guṇā itaretarāśrayeṇopārjitasukhaduḥkhamohapratyayāḥ sarve sarvarūpā bhavantīti guṇapradhānabhāvakṛtas tv eṣāṃ viśeṣa iti

2.15.1.36

तस्माद् दुःखम् एव सर्वं विवेकिन इति

tasmād duḥkham eva sarvaṃ vivekina iti

2.15.1.37

तद् अस्य महतो दुःखसमुदायस्य प्रभवबीजम् अविद्या

tad asya mahato duḥkhasamudāyasya prabhavabījam avidyā

2.15.1.38

तस्याश्च सम्यग्दर्शनम् अभावहेतुः

tasyāśca samyagdarśanam abhāvahetuḥ

2.15.1.39

यथा चिकित्साशास्त्रं चतुर्व्यूहं रोगो रोगहेतुर् आरोग्यं भैषज्यम् इति एवम् इदम् अपि शास्त्रं चतुर्व्यूहम् एव

yathā cikitsāśāstraṃ caturvyūhaṃ rogo rogahetur ārogyaṃ bhaiṣajyam iti evam idam api śāstraṃ caturvyūham eva

2.15.1.40

तद् यथा संसारः संसारहेतुर् मोक्षो मोक्षोपाय इति

tad yathā saṃsāraḥ saṃsārahetur mokṣo mokṣopāya iti

2.15.1.41

तत्र दुःखबहुलः संसारो हेयः

tatra duḥkhabahulaḥ saṃsāro heyaḥ

Yogasūtrabhāṣya