2.43

हीनजातिं परिक्षीणम् ऋणार्थं कर्म कारयेत्

hīnajātiṃ parikṣīṇam ṛṇārthaṃ karma kārayet

2.43.2

ब्राह्मणस् तु परिक्षीणः शनैर् दाप्यो यथोदयम्

brāhmaṇas tu parikṣīṇaḥ śanair dāpyo yathodayam

2.44

दीयमानं न गृह्णाति प्रयुक्तं यः स्वकं धनम्

dīyamānaṃ na gṛhṇāti prayuktaṃ yaḥ svakaṃ dhanam

2.44.2

मध्यस्थस्थापितं चेत् स्याद् वर्धते न ततः परम्

madhyasthasthāpitaṃ cet syād vardhate na tataḥ param

2.45

अविभक्तैः कुटुम्बार्थे यद् ऋणं तु कृतं भवेत्

avibhaktaiḥ kuṭumbārthe yad ṛṇaṃ tu kṛtaṃ bhavet

2.45.2

दद्युस् तद् रिक्थिनः प्रेते प्रोषिते वा कुटुम्बिनि

dadyus tad rikthinaḥ prete proṣite vā kuṭumbini

2.46

न योषित्पतिपुत्राभ्यां न पुत्रेण कृतं पिता

na yoṣitpatiputrābhyāṃ na putreṇa kṛtaṃ pitā

2.46.2

दद्याद् ऋते कुटुम्बार्थान् न पतिः स्त्रीकृतं तथा

dadyād ṛte kuṭumbārthān na patiḥ strīkṛtaṃ tathā

2.47

सुराकामद्यूतकृतं दण्डशुल्कावशिष्टकम्

surākāmadyūtakṛtaṃ daṇḍaśulkāvaśiṣṭakam

2.47.2

वृथादानं तथैवेह पुत्रो दद्यान् न पैतृकम्

vṛthādānaṃ tathaiveha putro dadyān na paitṛkam

2.48

गोपशौण्डिकशैलूषरजकव्याधयोषिताम्

gopaśauṇḍikaśailūṣarajakavyādhayoṣitām

2.48.2

ऋणं दद्यात् पतिस् तेषां यस्माद् वृत्तिस् तदाश्रया

ṛṇaṃ dadyāt patis teṣāṃ yasmād vṛttis tadāśrayā

2.49

प्रतिपन्नं स्त्रिया देयं पत्या वा सह यत् कृतम्

pratipannaṃ striyā deyaṃ patyā vā saha yat kṛtam

2.49.2

स्वयंकृतं वा यद् ऋणं नान्यत् स्त्री दातुम् अर्हति

svayaṃkṛtaṃ vā yad ṛṇaṃ nānyat strī dātum arhati

2.50

पितरि प्रोषिते प्रेते व्यसनाभिप्लुते ऽपि वा

pitari proṣite prete vyasanābhiplute 'pi vā

2.50.2

पुत्रपौत्रैर् ऋणं देयं निह्नवे साक्षिभावितम्

putrapautrair ṛṇaṃ deyaṃ nihnave sākṣibhāvitam

2.51

रिक्थग्राह ऋणं दाप्यो योषिद्ग्राहस् तथैव च

rikthagrāha ṛṇaṃ dāpyo yoṣidgrāhas tathaiva ca

2.51.2

पुत्रो ऽनन्याश्रितद्रव्यः पुत्रहीनस्य रिक्थिनः

putro 'nanyāśritadravyaḥ putrahīnasya rikthinaḥ

2.52

भ्रातॄणाम् अथ दंपत्योः पितुः पुत्रस्य चैव हि

bhrātṝṇām atha daṃpatyoḥ pituḥ putrasya caiva hi

2.52.2

प्रातिभाव्यम् ऋणं साक्ष्यम् अविभक्ते न तु स्मृतम्

prātibhāvyam ṛṇaṃ sākṣyam avibhakte na tu smṛtam

Yājñavalkyasmṛti