96.98

क्षेत्रज्ञम् अपि मां विद्धि सर्वक्षेत्रेषु भाविनि

kṣetrajñam api māṃ viddhi sarvakṣetreṣu bhāvini

96.98.2

क्षेत्रक्षेत्रज्ञविज्ञानं ज्ञेयं नित्यं मुमुक्षुणा

kṣetrakṣetrajñavijñānaṃ jñeyaṃ nityaṃ mumukṣuṇā

97.1

ऊरुस्थोत्तानचरणः सव्ये करे करम् इतरं न्यस्य तालुस्थाचलजिह्वो दन्तैर् दन्तान् असंस्पृशन् स्वं नासिकाग्रं पश्यन् दिशश्चानवलोकयन् विभीः प्रशान्तात्मा चतुर्विंशत्या तत्त्वैर् व्यतीतं चिन्तयेत्

ūrusthottānacaraṇaḥ savye kare karam itaraṃ nyasya tālusthācalajihvo dantair dantān asaṃspṛśan svaṃ nāsikāgraṃ paśyan diśaścānavalokayan vibhīḥ praśāntātmā caturviṃśatyā tattvair vyatītaṃ cintayet

97.2

नित्यम् अतीन्द्रियम् अगुणं शब्दस्पर्शरूपरसगन्धातीतं सर्वज्ञम् अतिस्थूलम्

nityam atīndriyam aguṇaṃ śabdasparśarūparasagandhātītaṃ sarvajñam atisthūlam

97.3

सर्वगम् अतिसूक्ष्मम्

sarvagam atisūkṣmam

97.4

सर्वतःपाणिपादं सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखं सर्वतः सर्वेन्द्रियशक्तिम्

sarvataḥpāṇipādaṃ sarvato 'kṣiśiromukhaṃ sarvataḥ sarvendriyaśaktim

97.5

एवं ध्यायेत्

evaṃ dhyāyet

97.6

ध्याननिरतस्य च संवत्सरेण योगाविर्भावो भवति

dhyānaniratasya ca saṃvatsareṇa yogāvirbhāvo bhavati

97.7

अथ निराकारे लक्षबन्धं कर्तुं न शक्नोति तदा पृथिव्यप्तेजोवाय्वाकाशमनोबुद्ध्यात्माव्यक्तपुरुषाणां पूर्वं पूर्वं ध्यात्वा तत्र लब्धलक्षः तत्परित्यज्यापरम् अपरं ध्यायेत्

atha nirākāre lakṣabandhaṃ kartuṃ na śaknoti tadā pṛthivyaptejovāyvākāśamanobuddhyātmāvyaktapuruṣāṇāṃ pūrvaṃ pūrvaṃ dhyātvā tatra labdhalakṣaḥ tatparityajyāparam aparaṃ dhyāyet

97.8

एवं पुरुषध्यानम् आरभेत

evaṃ puruṣadhyānam ārabheta

97.9

तत्राप्यसमर्थः स्वहृदयपद्मस्य अवाङ्मुखस्य मध्ये दीपवत् पुरुषं ध्यायेत्

tatrāpyasamarthaḥ svahṛdayapadmasya avāṅmukhasya madhye dīpavat puruṣaṃ dhyāyet

97.10

तत्राप्यसमर्थो भगवन्तं वासुदेवं किरीटिनं कुण्डलिनम् अङ्गदिनं श्रीवत्साङ्कं वनमालाविभूषितोरस्कं सौम्यरूपं चतुर्भुजं शङ्खचक्रगदापद्मधरं चरणमध्यगतभुवं ध्यायेत्

tatrāpyasamartho bhagavantaṃ vāsudevaṃ kirīṭinaṃ kuṇḍalinam aṅgadinaṃ śrīvatsāṅkaṃ vanamālāvibhūṣitoraskaṃ saumyarūpaṃ caturbhujaṃ śaṅkhacakragadāpadmadharaṃ caraṇamadhyagatabhuvaṃ dhyāyet

97.11

यद् ध्यायति तद् आप्नोतीति ध्यानगुह्यम्

yad dhyāyati tad āpnotīti dhyānaguhyam

97.12

तस्मात् सर्वम् एव क्षरं त्यक्त्वा अक्षरम् एव ध्यायेत्

tasmāt sarvam eva kṣaraṃ tyaktvā akṣaram eva dhyāyet

97.13

न च पुरुषं विना किंचिद् अप्यक्षरम् अस्ति

na ca puruṣaṃ vinā kiṃcid apyakṣaram asti

97.14

तं प्राप्य मुक्तो भवति

taṃ prāpya mukto bhavati

97.15

पुरम् आक्रम्य सकलं शेते यस्मान् महाप्रभुः

puram ākramya sakalaṃ śete yasmān mahāprabhuḥ

97.15.2

तस्मात् पुरुष इत्येवं प्रोच्यते तत्त्वचिन्तकैः

tasmāt puruṣa ityevaṃ procyate tattvacintakaiḥ

97.16

प्राग्रात्रापररात्रेषु योगी नित्यम् अतन्द्रितः

prāgrātrāpararātreṣu yogī nityam atandritaḥ

97.16.2

ध्यायेत पुरुषं विष्णुं निर्गुणं पञ्चविंशकम्

dhyāyeta puruṣaṃ viṣṇuṃ nirguṇaṃ pañcaviṃśakam

Viṣṇusmṛti