4.1.10

पृथिव्यादिवाय्वन्तं भूतचतुष्टयं भोग्यरूपम् आकाशं च भोक्तृस्वभावम् इति वा

pṛthivyādivāyvantaṃ bhūtacatuṣṭayaṃ bhogyarūpam ākāśaṃ ca bhoktṛsvabhāvam iti vā

4.1.11

भोग्ये ऽपि भोक्ता सदैव तिष्ठति भोक्तर्य् अपि भोगो नित्यं विभाति

bhogye 'pi bhoktā sadaiva tiṣṭhati bhoktary api bhogo nityaṃ vibhāti

4.1.12

एवम् उक्तयुक्त्या प्रत्येकं पृथिव्यादिमहाभूतपञ्चकं युग्मेन द्वयविभूत्या अनारतं प्रोल्लसतीत्य् अभिप्रायः

evam uktayuktyā pratyekaṃ pṛthivyādimahābhūtapañcakaṃ yugmena dvayavibhūtyā anārataṃ prollasatīty abhiprāyaḥ

4.1.13

अथवा प्रत्येकं व्यक्ताव्यक्ततया बहिरन्तरतया शान्तोद्रिक्ततया वा विभाति

athavā pratyekaṃ vyaktāvyaktatayā bahirantaratayā śāntodriktatayā vā vibhāti

4.1.14

एतत् पञ्चकस्थानसंस्थितयुग्मस्य ग्रासात् संहरणात् निरवकाशसंविन्निष्ठा निरवकाशा येयं संवित् तस्या निष्ठा सम्यग् अविपर्यस्ततया संस्थितिः

etat pañcakasthānasaṃsthitayugmasya grāsāt saṃharaṇāt niravakāśasaṃvinniṣṭhā niravakāśā yeyaṃ saṃvit tasyā niṣṭhā samyag aviparyastatayā saṃsthitiḥ

4.1.15

निरवकाशसंवित्त्वेन नापि सविकल्पसंविदुन्मेषैर् अवकाशो लभ्यते नापि निर्विकल्पसंवित्स्वभावेन प्रवेशो ऽधिगम्यते

niravakāśasaṃvittvena nāpi savikalpasaṃvidunmeṣair avakāśo labhyate nāpi nirvikalpasaṃvitsvabhāvena praveśo 'dhigamyate

4.1.16

इत्थम् अप्रमेयत्वान् निरुत्तरपरमाद्वयस्वभावत्वाच् च निरवकाशसंविदि होच्यते

ittham aprameyatvān niruttaraparamādvayasvabhāvatvāc ca niravakāśasaṃvidi hocyate

4.1.17

तस्या निष्ठा वरगुरुप्रदर्शितदृशा सततम् अच्युता गतिः केषांचिद् भवतीत्य् अर्थः

tasyā niṣṭhā varagurupradarśitadṛśā satatam acyutā gatiḥ keṣāṃcid bhavatīty arthaḥ

4.1.18

एवं द्वयात्मककुलकौलकवलनेन निरुपाधिनीरूपनिःस्वरूपतादात्म्यं भवतीत्य् अर्थः

evaṃ dvayātmakakulakaulakavalanena nirupādhinīrūpaniḥsvarūpatādātmyaṃ bhavatīty arthaḥ

4.1.19

द्वयविगलनेन परतत्त्वावस्थितिं युग्मचर्चागमनिकया इह उक्त्वा तदनु संघट्टकथासाक्षात्कारो निरूप्यते

dvayavigalanena paratattvāvasthitiṃ yugmacarcāgamanikayā iha uktvā tadanu saṃghaṭṭakathāsākṣātkāro nirūpyate

5.1.1

सिद्धाश् च योगिन्यश् च ताः सिद्धयोगिन्यः विषयकरणेश्वरीरूपाः

siddhāś ca yoginyaś ca tāḥ siddhayoginyaḥ viṣayakaraṇeśvarīrūpāḥ

5.1.2

तासां संघट्टः संगमो ग्राह्यग्राहकोभयसंश्लेषः परस्परागूरणक्रमेणालिङ्गनम्

tāsāṃ saṃghaṭṭaḥ saṃgamo grāhyagrāhakobhayasaṃśleṣaḥ parasparāgūraṇakrameṇāliṅganam

5.1.3

तेनालिङ्गनेन सदैवमहामेलापोदयः महामेलापस्याहंतेदंतात्मकद्वयविगलनात् निरुत्तरचिद्व्योम्नि सततं महासामरस्यात्मकस्य सर्वत्र प्रत्यक्षतया उदयः समुल्लासो भवति इत्य् अर्थः

tenāliṅganena sadaivamahāmelāpodayaḥ mahāmelāpasyāhaṃtedaṃtātmakadvayavigalanāt niruttaracidvyomni satataṃ mahāsāmarasyātmakasya sarvatra pratyakṣatayā udayaḥ samullāso bhavati ity arthaḥ

5.1.4

वेद्यवेदकद्वयाप्रथनप्रवृत्त्या परमाद्वयसमावेशः सर्वत्रावस्थित इत्य् उक्तं भवति

vedyavedakadvayāprathanapravṛttyā paramādvayasamāveśaḥ sarvatrāvasthita ity uktaṃ bhavati

5.1.5

उभयविगलनेन सदैव महामेलापोदयम् उक्त्वा तदनु कञ्चुकत्रयोल्लङ्घनेन निरुत्तरपदप्राप्तिं कटाक्षयन्ति

ubhayavigalanena sadaiva mahāmelāpodayam uktvā tadanu kañcukatrayollaṅghanena niruttarapadaprāptiṃ kaṭākṣayanti

6.1.1

त्रिकञ्चुकस्य भाविकभौतिकशून्यभेदभिन्नस्य

trikañcukasya bhāvikabhautikaśūnyabhedabhinnasya

6.1.2

तत्र भाविकं शब्दाद्यहंकारपर्यन्तं तन्मात्ररूपं भौतिकं पृथिव्यादिरूपं शून्यं निरीहाख्यं वासनास्वरूपं च

tatra bhāvikaṃ śabdādyahaṃkāraparyantaṃ tanmātrarūpaṃ bhautikaṃ pṛthivyādirūpaṃ śūnyaṃ nirīhākhyaṃ vāsanāsvarūpaṃ ca

6.1.3

अथवा भाविकं घटाकारं बाह्यं ग्राह्यविषयरूपं भौतिकं पुनर् आन्तरम् इन्द्रियात्मकं ग्रहणरूपं शून्यं तद् उभयमध्यम् आकाशम्

athavā bhāvikaṃ ghaṭākāraṃ bāhyaṃ grāhyaviṣayarūpaṃ bhautikaṃ punar āntaram indriyātmakaṃ grahaṇarūpaṃ śūnyaṃ tad ubhayamadhyam ākāśam

6.1.4

अथवा भाविकं स्वप्नावस्था सृष्टिर् उच्यते भौतिकं जाग्रत्प्रथा स्थितिर् निगद्यते शून्यं सुषुप्तदशासंहारो ऽभिधीयते

athavā bhāvikaṃ svapnāvasthā sṛṣṭir ucyate bhautikaṃ jāgratprathā sthitir nigadyate śūnyaṃ suṣuptadaśāsaṃhāro 'bhidhīyate

6.1.5

इत्थं संस्थितस्य त्रिकञ्चुकस्य परित्यागात् संन्यासात् निराख्यपदावस्थितिः निर्गता आख्या अभिधानं यस्य असौ निराख्यः अव्यपदेश्यम् अनुत्तरं वागुत्तीर्णं परं धाम तस्मिन् सर्वोत्तीर्णानिकेतनपरमाकाशे ऽवस्थितिः सदैव अपरिच्युतस्वभावनिष्ठा भवतीति सम्बन्धः

itthaṃ saṃsthitasya trikañcukasya parityāgāt saṃnyāsāt nirākhyapadāvasthitiḥ nirgatā ākhyā abhidhānaṃ yasya asau nirākhyaḥ avyapadeśyam anuttaraṃ vāguttīrṇaṃ paraṃ dhāma tasmin sarvottīrṇāniketanaparamākāśe 'vasthitiḥ sadaiva aparicyutasvabhāvaniṣṭhā bhavatīti sambandhaḥ

Vātūlanāthasūtravṛtti