2.2.4.1

तेजस्येवोष्णता व्यवस्थिता नाप्सु संक्रामति

tejasyevoṣṇatā vyavasthitā nāpsu saṃkrāmati

2.2.4.2

तथा औष्ण्योपलब्धिकाले

tathā auṣṇyopalabdhikāle

2.2.5.1

तेजोऽवयवानुप्रवेशात् संयुक्तसमवायाद् उष्णोपलब्धावपि अनुपलभ्यमानापि सलिले शीतता व्यवस्थितैवाभिभवान् नोपलभ्यते

tejo'vayavānupraveśāt saṃyuktasamavāyād uṣṇopalabdhāvapi anupalabhyamānāpi salile śītatā vyavasthitaivābhibhavān nopalabhyate

2.2.5.2

काल इदानीं कथ्यते

kāla idānīṃ kathyate

2.2.6.1

एतान्यपरत्वव्यतिकरादीनि काललिङ्गानि

etānyaparatvavyatikarādīni kālaliṅgāni

2.2.6.2

तत्र परेण दिवप्रदेशेन संयुक्ते यूनि परत्वज्ञाने जाते स्थविरे चापरेण दिक्प्रदेशेन संयुक्तेऽपरत्वज्ञानोत्पत्तौ कृष्णकेशादिवलीपलितादिपर्यालोचनया येन निमित्तेन यूनि अपरत्वज्ञानं स्थविरे च परत्वज्ञानं जायते स कालः

tatra pareṇa divapradeśena saṃyukte yūni paratvajñāne jāte sthavire cāpareṇa dikpradeśena saṃyukte'paratvajñānotpattau kṛṣṇakeśādivalīpalitādiparyālocanayā yena nimittena yūni aparatvajñānaṃ sthavire ca paratvajñānaṃ jāyate sa kālaḥ

2.2.6.3

तथा तुल्यकार्येषु कर्तृषु युगपत् कुर्वन्ति अयुगपत्कुर्वन्ति इति यतः प्रत्ययो जायते स कालः

tathā tulyakāryeṣu kartṛṣu yugapat kurvanti ayugapatkurvanti iti yataḥ pratyayo jāyate sa kālaḥ

2.2.6.4

तथैकं क्रियाफलमुद्दिश्य ओदनाख्यं भूयसीनामधिश्रयणादिक्रियाणां प्रबन्धप्रवृत्तौ तुल्ये कर्तरि चिरमद्य कृतम् क्षिप्रम् अद्य कृतम् इति यतः प्रत्ययौ भवतः स काल इति

tathaikaṃ kriyāphalamuddiśya odanākhyaṃ bhūyasīnāmadhiśrayaṇādikriyāṇāṃ prabandhapravṛttau tulye kartari ciramadya kṛtam kṣipram adya kṛtam iti yataḥ pratyayau bhavataḥ sa kāla iti

2.2.6.5

तस्य गुणाः संख्यापरिमाणपृथक्त्वसंयोगविभागाः

tasya guṇāḥ saṃkhyāparimāṇapṛthaktvasaṃyogavibhāgāḥ

2.2.6.6

किंच

kiṃca

2.2.7.1

अद्रव्यवत्त्वात् परमाणुवायोरिव द्रव्यत्वनित्यत्वे कालस्य

adravyavattvāt paramāṇuvāyoriva dravyatvanityatve kālasya

2.2.8.1

यथा सल्लिङ्गाविशेषाद् विशेषलिङ्गाभावाच्चैको भावस्तथा काललिङ्गाविशेषाद् विशेषलिङ्गाभावाच्चैकः कालः

yathā salliṅgāviśeṣād viśeṣaliṅgābhāvāccaiko bhāvastathā kālaliṅgāviśeṣād viśeṣaliṅgābhāvāccaikaḥ kālaḥ

2.2.8.2

कालस्यैकत्वे कथमारम्भकालादिव्यपदेश इत्यत्राह

kālasyaikatve kathamārambhakālādivyapadeśa ityatrāha

2.2.9.1

कार्यं क्रिया क्रियाविशेषेणाविष्टस्य वस्तुन आरम्भस्थितिविनाशक्रिया दृष्ट्वा एकस्यापि कालस्य नानात्वोपचाराद् आरम्भकालादिव्यपदेशः

kāryaṃ kriyā kriyāviśeṣeṇāviṣṭasya vastuna ārambhasthitivināśakriyā dṛṣṭvā ekasyāpi kālasya nānātvopacārād ārambhakālādivyapadeśaḥ

2.2.9.2

ननु क्रियामात्रं कालः

nanu kriyāmātraṃ kālaḥ

2.2.9.3

कुतः काललिङ्गानाम्

kutaḥ kālaliṅgānām

2.2.10.1

यदि क्रियाव्यतिरिक्तः स्यान्नित्यः काल एवं नित्येष्वप्याकाशादिषु काललिङ्गानि प्रतिभासेरन्

yadi kriyāvyatiriktaḥ syānnityaḥ kāla evaṃ nityeṣvapyākāśādiṣu kālaliṅgāni pratibhāseran

2.2.10.2

अनित्येष्वेव तु भवन्ति

anityeṣveva tu bhavanti

2.2.10.3

तस्मादभिनिर्वर्त्यमानेष्वेवावधिः कालः

tasmādabhinirvartyamāneṣvevāvadhiḥ kālaḥ

2.2.10.4

तस्मात् क्रियैव काल इति

tasmāt kriyaiva kāla iti

Vaiśeṣikasūtravṛtti