9.19.1

यथा कार्यादिस्मृतिसव्यपेक्षम् अनुमानं त्रिकालविषयम् अतीन्द्रियार्थं च तथैव शाब्दं सङ्केतस्मृत्यपेक्षं त्रिकालविषयम् अतीन्द्रियार्थं च

yathā kāryādismṛtisavyapekṣam anumānaṃ trikālaviṣayam atīndriyārthaṃ ca tathaiva śābdaṃ saṅketasmṛtyapekṣaṃ trikālaviṣayam atīndriyārthaṃ ca

9.19.2

अतोऽनुमानेनैकयोगक्षेमत्वाद् अनुमानम् एवेत्युक्तं भवति

ato'numānenaikayogakṣematvād anumānam evetyuktaṃ bhavati

9.19.3

कः शब्दो ऽर्थस्य चेत् तदुच्यते

kaḥ śabdo 'rthasya cet taducyate

9.20.1.1

हेत्वादिशब्दैस्तात्पर्येण कारणं कथयति

hetvādiśabdaistātparyeṇa kāraṇaṃ kathayati

9.20.1.2

हेतुरपदेशः कारणमित्यर्थः

heturapadeśaḥ kāraṇamityarthaḥ

9.20.1.3

एवं शब्दः कारणं सदर्थस्य प्रतिपत्तौ लिङ्गं कुत इति चेत्

evaṃ śabdaḥ kāraṇaṃ sadarthasya pratipattau liṅgaṃ kuta iti cet

9.21.1

यथा अर्थस्य प्रतिपत्तावियं हस्तचेष्टा कारणं प्रतिपत्तव्या इति वृत्तसङ्केतः तां हस्तचेष्टां दृष्ट्वा ततः शब्दात् कारणादर्थं प्रतिपद्यते एवम् अस्यार्थस्य प्रतिपत्तावयं शब्दः कारणम् इति प्रसिद्धसङ्केतस्ततः शब्दात् कारणादर्थं प्रतिपद्यते यथा अभिनयादेरपि अर्थं प्रतिपद्यन्ते लौकिका एवं शब्दोऽर्थस्य सङ्केतवशेन व्यञ्जकत्वात् कारणम् इति वृत्तिकारः

yathā arthasya pratipattāviyaṃ hastaceṣṭā kāraṇaṃ pratipattavyā iti vṛttasaṅketaḥ tāṃ hastaceṣṭāṃ dṛṣṭvā tataḥ śabdāt kāraṇādarthaṃ pratipadyate evam asyārthasya pratipattāvayaṃ śabdaḥ kāraṇam iti prasiddhasaṅketastataḥ śabdāt kāraṇādarthaṃ pratipadyate yathā abhinayāderapi arthaṃ pratipadyante laukikā evaṃ śabdo'rthasya saṅketavaśena vyañjakatvāt kāraṇam iti vṛttikāraḥ

9.21.2

एवमुपमानादीनामन्तर्भावः

evamupamānādīnāmantarbhāvaḥ

9.21.3

एवं द्वे एव प्रमाणे

evaṃ dve eva pramāṇe

9.21.4

प्रमाणत्वं च प्रमीयतेऽनेनेति प्रमाणं प्रमा प्रमाणमिति वा

pramāṇatvaṃ ca pramīyate'neneti pramāṇaṃ pramā pramāṇamiti vā

9.21.5

अनुमानाङ्गं स्मृतिरुच्यते

anumānāṅgaṃ smṛtirucyate

9.22.1.1

अग्न्यर्थिनो धूमदर्शनं यदुत्पन्नं तदपेक्षादात्मान्तःकरणसंयोगाद् विशिष्टाच्च भावनाख्यसंस्काराद् यत्र धूमस्तत्राग्निः इति स्मृतिरुत्पद्यते

agnyarthino dhūmadarśanaṃ yadutpannaṃ tadapekṣādātmāntaḥkaraṇasaṃyogād viśiṣṭācca bhāvanākhyasaṃskārād yatra dhūmastatrāgniḥ iti smṛtirutpadyate

9.23.1.1

उपरतेन्द्रियस्य प्रलीनमनस्कस्यान्तःकरणेनैव ज्ञानं स्वप्नः स्वप्नेऽपि स्वप्नज्ञानं स्वप्नान्तिकम् तदुभयं पूर्वप्रत्ययापेक्षाद् आत्ममनःसंयोगविशेषाद् भावनासहायादुत्पद्यते

uparatendriyasya pralīnamanaskasyāntaḥkaraṇenaiva jñānaṃ svapnaḥ svapne'pi svapnajñānaṃ svapnāntikam tadubhayaṃ pūrvapratyayāpekṣād ātmamanaḥsaṃyogaviśeṣād bhāvanāsahāyādutpadyate

9.24.1.1

अननुभूतार्थविषयमपि स्वप्नज्ञानं शुभाशुभसूचकं धर्मात् चशब्दाद् अधर्माच्चेति

ananubhūtārthaviṣayamapi svapnajñānaṃ śubhāśubhasūcakaṃ dharmāt caśabdād adharmācceti

9.24.1.2

जाग्रतस्तु

jāgratastu

9.25.1.1

वातादिदोषेणोपहतेन्द्रियस्य पूर्वरजतानुभवजनितात् संस्कारादात्ममनःसंयोगाच्च विशिष्टाद् अधर्मापेक्षाद् अतस्मिंस्तदिति ज्ञानं यथा शुक्तिकायां

vātādidoṣeṇopahatendriyasya pūrvarajatānubhavajanitāt saṃskārādātmamanaḥsaṃyogācca viśiṣṭād adharmāpekṣād atasmiṃstaditi jñānaṃ yathā śuktikāyāṃ

9.25.1.2

अनध्यवसायो यथा दाक्षिणात्यस्योष्ट्रदर्शने

anadhyavasāyo yathā dākṣiṇātyasyoṣṭradarśane

9.26.1.1

यदेतत् संशयविपर्ययानध्यवसायस्वप्नलक्षणं तद् दुष्टमप्रमाणमिति

yadetat saṃśayaviparyayānadhyavasāyasvapnalakṣaṇaṃ tad duṣṭamapramāṇamiti

9.27.1.1

यददुष्टं प्रत्यक्षानुमानाख्यं तद्विद्येत्युच्यते

yadaduṣṭaṃ pratyakṣānumānākhyaṃ tadvidyetyucyate

9.28.1.1

तत्र यल्लिङ्गनिरपेक्षम् अतीतानागतवर्तमानेषु धर्मादिष्वतीन्द्रियेषु ग्रन्थैरनुपात्तेषु देवर्षीणां यत् प्रातिभमुत्पद्यते विज्ञानं लौकिकानां कदाचिदेव श्वो मे भ्राता आगन्ता हृदयं मे कथयति इति अनवधारणफलं केवलं तर्केण नीयते तदार्षमित्युच्यते

tatra yalliṅganirapekṣam atītānāgatavartamāneṣu dharmādiṣvatīndriyeṣu granthairanupātteṣu devarṣīṇāṃ yat prātibhamutpadyate vijñānaṃ laukikānāṃ kadācideva śvo me bhrātā āgantā hṛdayaṃ me kathayati iti anavadhāraṇaphalaṃ kevalaṃ tarkeṇa nīyate tadārṣamityucyate

Vaiśeṣikasūtravṛtti