8.1.9.2

विशेषणविशेष्यभावे तु

viśeṣaṇaviśeṣyabhāve tu

8.1.10.1

अणुत्वान् मनसो यौगपद्याभावात् सत्यपि क्रमे घटपटज्ञानयोर्न कार्यकारणभावः विशेषणविशेष्यत्वायोगात्

aṇutvān manaso yaugapadyābhāvāt satyapi krame ghaṭapaṭajñānayorna kāryakāraṇabhāvaḥ viśeṣaṇaviśeṣyatvāyogāt

8.1.11.1.1

गौः शुक्ला गच्छतीति च द्रव्यगुणकर्मसु ज्ञानानां क्रमेणापि जायमानानां न

gauḥ śuklā gacchatīti ca dravyaguṇakarmasu jñānānāṃ krameṇāpi jāyamānānāṃ na

8.1.11.1.2

कार्यकारणभावो विशेषणविशेष्यताभावाद् इत्यस्य पूर्वोक्तस्य कारणस्याविशेषात्

kāryakāraṇabhāvo viśeṣaṇaviśeṣyatābhāvād ityasya pūrvoktasya kāraṇasyāviśeṣāt

8.1.11.1.3

अतो द्रव्यज्ञानं न गुणकर्मबुद्ध्योः कारणम् गुणकर्मबुद्धी अपि न परस्य कारणम्

ato dravyajñānaṃ na guṇakarmabuddhyoḥ kāraṇam guṇakarmabuddhī api na parasya kāraṇam

8.1.11.1.4

विशेषणन्यायाभावे तु

viśeṣaṇanyāyābhāve tu

8.1.12.1

अयम् इति संनिकृष्टे एषः इति च किंचिद् विप्रकृष्टे प्रत्ययः कृतं त्वया इति कर्मकर्तृप्रत्ययो भोजयैनम् इति कर्तृकर्मप्रत्ययौ

ayam iti saṃnikṛṣṭe eṣaḥ iti ca kiṃcid viprakṛṣṭe pratyayaḥ kṛtaṃ tvayā iti karmakartṛpratyayo bhojayainam iti kartṛkarmapratyayau

8.1.12.2

संनिकृष्टापेक्षो विप्रकृष्टे प्रत्ययः कृतम् इति कर्मापेक्षः कर्तरि भोजय इति कर्त्रपेक्षः कर्मणि

saṃnikṛṣṭāpekṣo viprakṛṣṭe pratyayaḥ kṛtam iti karmāpekṣaḥ kartari bhojaya iti kartrapekṣaḥ karmaṇi

8.1.12.3

कुतः सापेक्षा इति चेत्

kutaḥ sāpekṣā iti cet

8.1.13.1.1

दृष्टेषु सत्सु यतः संनिकृष्टादिषु विप्रकृष्टादिप्रत्यया भवन्ति नादृष्टेषु अतः सापेक्षा अपि सन्तो न कार्यकारणभूता विशेषणविशेष्यत्वायोगात्

dṛṣṭeṣu satsu yataḥ saṃnikṛṣṭādiṣu viprakṛṣṭādipratyayā bhavanti nādṛṣṭeṣu ataḥ sāpekṣā api santo na kāryakāraṇabhūtā viśeṣaṇaviśeṣyatvāyogāt

8.1.13.1.2

बुद्धीनाम् अर्थेन्द्रियापेक्षत्वे ऽप्यर्थस् तावद् उच्यते

buddhīnām arthendriyāpekṣatve 'pyarthas tāvad ucyate

8.1.14.1.1

विनाप्यर्थत्वेन सामान्येन त्रिष्वेव द्रव्यादिषु तत्र प्रसिद्ध्या अर्थशब्दः परिभाष्यते

vināpyarthatvena sāmānyena triṣveva dravyādiṣu tatra prasiddhyā arthaśabdaḥ paribhāṣyate

8.1.14.1.2

क्वेव यथा सामान्यविशेषेषु विना सामान्यान्तरेण यथा सत्तादिषु सामान्येषु सामान्यं सामान्यम् इति ज्ञानं तथा विशेषेषु विशेषान्तराभावेऽपि विशेषो विशेषः इति तद्दर्शिनां विज्ञानमेवं द्रव्यादिषु विनाप्यर्थत्वेन पारिभाषिको ऽर्थशब्दः

kveva yathā sāmānyaviśeṣeṣu vinā sāmānyāntareṇa yathā sattādiṣu sāmānyeṣu sāmānyaṃ sāmānyam iti jñānaṃ tathā viśeṣeṣu viśeṣāntarābhāve'pi viśeṣo viśeṣaḥ iti taddarśināṃ vijñānamevaṃ dravyādiṣu vināpyarthatvena pāribhāṣiko 'rthaśabdaḥ

8.1.14.1.3

इन्द्रियाण्युच्यन्ते तानि च न पञ्चात्मकानि यतः

indriyāṇyucyante tāni ca na pañcātmakāni yataḥ

8.1.15.1.1

यतो द्रव्येष्वारब्धव्येषु पञ्चभूतान्यारम्भकाणि न विद्यन्ते अपि तु यान्यारभन्ते चत्वारि तानि स्वां स्वां जातिमारभन्ते

yato dravyeṣvārabdhavyeṣu pañcabhūtānyārambhakāṇi na vidyante api tu yānyārabhante catvāri tāni svāṃ svāṃ jātimārabhante

8.1.15.1.2

एवमिन्द्रियाण्यपि प्रतिनियतभूतकार्याणि तथा हि

evamindriyāṇyapi pratiniyatabhūtakāryāṇi tathā hi

8.1.16.1.1

गन्धज्ञानं घ्राणम् तस्मिन्नारब्धव्ये पृथिवी कारणं भूयस्त्वात् शरीरापेक्षया तु भूयस्त्वम्

gandhajñānaṃ ghrāṇam tasminnārabdhavye pṛthivī kāraṇaṃ bhūyastvāt śarīrāpekṣayā tu bhūyastvam

8.1.16.1.2

भूयस्त्वं च घ्राणे पृथिव्याः पादादिना गन्धोपलब्ध्यभावात्

bhūyastvaṃ ca ghrāṇe pṛthivyāḥ pādādinā gandhopalabdhyabhāvāt

8.1.16.1.3

गन्धवत्त्वाच्च यतश्च स्वसमवायिना गन्धेन घ्राणेन्द्रियं गन्धमभिव्यनक्त्यतस्तस्य गन्धवती पृथिव्येव कारणम् भूतान्तराणि तु संयोगीनि स्वल्पान्येव

gandhavattvācca yataśca svasamavāyinā gandhena ghrāṇendriyaṃ gandhamabhivyanaktyatastasya gandhavatī pṛthivyeva kāraṇam bhūtāntarāṇi tu saṃyogīni svalpānyeva

8.1.17.1.1

स्वसमवायिना मधुरापाकजेन रसेन रूपेण शुक्लभास्वरेण स्पर्शेन अपाकजानुष्णा शीतेन यतो रसनानयनस्पर्शनानि रसरूपस्पर्शानभिव्यञ्जन्त्यतो रसवत्त्वाद् रूपवत्त्वात् स्पर्शवत्त्वाच्च भूतान्तरैर् निमित्तैर् अनभिभूतत्वेन भूयस्त्वाच्च त्रिष्विन्द्रियेषु यथासङ्ख्यम् आपस् तेजो वायुश्च समवायिकारणानि द्रष्टव्यानि

svasamavāyinā madhurāpākajena rasena rūpeṇa śuklabhāsvareṇa sparśena apākajānuṣṇā śītena yato rasanānayanasparśanāni rasarūpasparśānabhivyañjantyato rasavattvād rūpavattvāt sparśavattvācca bhūtāntarair nimittair anabhibhūtatvena bhūyastvācca triṣvindriyeṣu yathāsaṅkhyam āpas tejo vāyuśca samavāyikāraṇāni draṣṭavyāni

Vaiśeṣikasūtravṛtti