7.2.29.1.3

कार्यकारणग्रहणस्योपलक्षणत्वात्

kāryakāraṇagrahaṇasyopalakṣaṇatvāt

7.2.29.1.4

जातेर्व्यक्तौ विशेषाणां च नित्यद्रव्येषु समवायः इत्युक्तं भवति

jātervyaktau viśeṣāṇāṃ ca nityadravyeṣu samavāyaḥ ityuktaṃ bhavati

7.2.30.1.1

यथैकद्रव्यवत्त्वान्न द्रव्यं भावो गुणकर्मसु च भावान्न कर्म न गुण एवं समवायोऽपि

yathaikadravyavattvānna dravyaṃ bhāvo guṇakarmasu ca bhāvānna karma na guṇa evaṃ samavāyo'pi

7.2.31.1.1

यथा सल्लिङ्गाविशेषाद् एको भावस् तथा इहलिङ्गाविशेषादेकः समवायो वृत्तिरहितो नित्यो निरवयवश्च

yathā salliṅgāviśeṣād eko bhāvas tathā ihaliṅgāviśeṣādekaḥ samavāyo vṛttirahito nityo niravayavaśca

8.1.1.1

षण्णां पदार्थानां मध्याद् द्रव्येष्वेव ज्ञानं व्याख्यातं यथोत्पद्यते सन्निकर्षात् न तु गुणादिषु

ṣaṇṇāṃ padārthānāṃ madhyād dravyeṣveva jñānaṃ vyākhyātaṃ yathotpadyate sannikarṣāt na tu guṇādiṣu

8.1.1.2

तस्य

tasya

8.1.2.1

मन आत्मा च ज्ञानस्य कारणं व्याख्यातम्

mana ātmā ca jñānasya kāraṇaṃ vyākhyātam

8.1.2.2

इदानीं गुणादिषु ज्ञानमाह

idānīṃ guṇādiṣu jñānamāha

8.1.3.1

यत इन्द्रियसन्निकर्षेण ज्ञाननिष्पत्तिरुक्ता गुणादीनां चेन्द्रियेण सन्निकर्षो नास्तीत्यतस्त्विदानीं ज्ञानमुच्यते तेषाम् असंनिकर्षे विज्ञानं यतः

yata indriyasannikarṣeṇa jñānaniṣpattiruktā guṇādīnāṃ cendriyeṇa sannikarṣo nāstītyatastvidānīṃ jñānamucyate teṣām asaṃnikarṣe vijñānaṃ yataḥ

8.1.4.1

गुणकर्मणां यतो द्रव्यं समवायिकारणं ततस्तेषु साक्षादिन्द्रियेणासंनिकृष्टेषु विज्ञाननिष्पत्तेः कारणस्य सन्निकर्षस्य तदेव द्रव्यं कारणं न गुणकर्माणि तस्माद् गुणकर्मसु संयुक्तसमवायाज्ज्ञानम् चशब्दो हेतौ

guṇakarmaṇāṃ yato dravyaṃ samavāyikāraṇaṃ tatasteṣu sākṣādindriyeṇāsaṃnikṛṣṭeṣu vijñānaniṣpatteḥ kāraṇasya sannikarṣasya tadeva dravyaṃ kāraṇaṃ na guṇakarmāṇi tasmād guṇakarmasu saṃyuktasamavāyājjñānam caśabdo hetau

8.1.5.1

सामान्ये सत्तादौ विशेषेषु चान्त्येषु तद्दर्शिनां द्रव्यसन्निकर्षादेव ज्ञानमुत्पद्यते न सामान्यविशेषेभ्यः तेषु तदभावात्

sāmānye sattādau viśeṣeṣu cāntyeṣu taddarśināṃ dravyasannikarṣādeva jñānamutpadyate na sāmānyaviśeṣebhyaḥ teṣu tadabhāvāt

8.1.5.1

अन्यत्र तु

anyatra tu

8.1.6.1

द्रव्यगुणकर्मसु द्रव्येन्द्रियसन्निकर्षात् सामान्याच्च सादेः सामान्यविशेषाच्च द्रव्यत्वादेः सत् इति द्रव्यम् इत्यादि च ज्ञानमुत्पद्यत इति

dravyaguṇakarmasu dravyendriyasannikarṣāt sāmānyācca sādeḥ sāmānyaviśeṣācca dravyatvādeḥ sat iti dravyam ityādi ca jñānamutpadyata iti

8.1.6.2

इह सूत्रे सामान्यं सत्ता विशेषा द्रव्यत्वादयः पूर्वसूत्रेऽन्यथा

iha sūtre sāmānyaṃ sattā viśeṣā dravyatvādayaḥ pūrvasūtre'nyathā

8.1.6.3

तत्रापि

tatrāpi

8.1.7.1

चक्षुःसन्निकर्षाद् यज्ज्ञानं द्रव्ये सामान्यविशेषापेक्षं विषाणी इति गुणापेक्षं शुक्लः इति कर्मापेक्षं गच्छति इत्युत्पद्यत इति

cakṣuḥsannikarṣād yajjñānaṃ dravye sāmānyaviśeṣāpekṣaṃ viṣāṇī iti guṇāpekṣaṃ śuklaḥ iti karmāpekṣaṃ gacchati ityutpadyata iti

8.1.7.2

द्रव्यादीनां च विशेषणत्वात् पूर्वमुपलम्भः तेन विशेषणबुद्धेः कारणत्वं विशेष्यबुद्धेः कार्यत्वम्

dravyādīnāṃ ca viśeṣaṇatvāt pūrvamupalambhaḥ tena viśeṣaṇabuddheḥ kāraṇatvaṃ viśeṣyabuddheḥ kāryatvam

8.1.8.1

गुणे गुणकर्मणोरभावात् कर्मणि च गुणकर्मनिमित्तं गुणकर्मसु ज्ञानं न भवतीति

guṇe guṇakarmaṇorabhāvāt karmaṇi ca guṇakarmanimittaṃ guṇakarmasu jñānaṃ na bhavatīti

8.1.8.2

द्रव्यादौ ज्ञानस्य पूर्वोत्पत्तावनियमः यथा

dravyādau jñānasya pūrvotpattāvaniyamaḥ yathā

8.1.9.1

श्वेतगुणसमवायिनः श्वैत्यसामान्यात् श्वैत्यसामान्यज्ञानाच्च श्वेतगुणज्ञानं जायते सामान्यगुणसम्बन्धोऽपि द्रष्टव्यः अतो विशेषणबुद्धिः कारणं विशेष्यबुद्धिः कार्यम्

śvetaguṇasamavāyinaḥ śvaityasāmānyāt śvaityasāmānyajñānācca śvetaguṇajñānaṃ jāyate sāmānyaguṇasambandho'pi draṣṭavyaḥ ato viśeṣaṇabuddhiḥ kāraṇaṃ viśeṣyabuddhiḥ kāryam

Vaiśeṣikasūtravṛtti