2.1.18.1.2

तस्मान्नवैव द्रव्याणि

tasmānnavaiva dravyāṇi

2.1.18.1.3

अतो वायोरेव स्पर्शः

ato vāyoreva sparśaḥ

2.1.18.1.4

अस्मद्विशिष्टानाम् इति पूजायां बहुवचनम्

asmadviśiṣṭānām iti pūjāyāṃ bahuvacanam

2.1.18.1.5

स कथं ज्ञायत इत्युच्यते

sa kathaṃ jñāyata ityucyate

2.1.19.1

प्रत्यक्षेण हि पदार्थमालोचयन्तः संज्ञाः प्रणयन्ति दृष्टं च दारकस्य नामकरणे प्रणीताश्चेमाः खलु संज्ञाः तस्मान्मन्यामहे अस्ति भगवानस्मद्विशिष्टो योऽस्मदादि परोक्षाणामपि भावानां प्रत्यक्षदर्शी येनेदं संज्ञादि प्रणीतमिति

pratyakṣeṇa hi padārthamālocayantaḥ saṃjñāḥ praṇayanti dṛṣṭaṃ ca dārakasya nāmakaraṇe praṇītāścemāḥ khalu saṃjñāḥ tasmānmanyāmahe asti bhagavānasmadviśiṣṭo yo'smadādi parokṣāṇāmapi bhāvānāṃ pratyakṣadarśī yenedaṃ saṃjñādi praṇītamiti

2.1.20.1.1

यदेतन्निष्क्रमणं प्रवेशनं च पुरुषस्य द्वारादिना भवति न भित्त्यादौ तदाकाशकृतम् अतो निष्क्रमणप्रवेशने आकाशस्य लिङ्गमिति

yadetanniṣkramaṇaṃ praveśanaṃ ca puruṣasya dvārādinā bhavati na bhittyādau tadākāśakṛtam ato niṣkramaṇapraveśane ākāśasya liṅgamiti

2.1.20.1.2

मूर्ताभावो ह्याकाशम्

mūrtābhāvo hyākāśam

2.1.20.1.3

तन्न

tanna

2.1.21.1.1

निष्क्रमणादि कर्म पुरुषे वर्तमानम् एकद्रव्यं कर्म इत्युक्तत्वान्निष्क्रियत्वाच्चाकाशस्य आकाशावृत्ति कथं तद् गमयेद् असंबन्धात्

niṣkramaṇādi karma puruṣe vartamānam ekadravyaṃ karma ityuktatvānniṣkriyatvāccākāśasya ākāśāvṛtti kathaṃ tad gamayed asaṃbandhāt

2.1.21.1.2

यथा लोष्टवृत्ति पतनं गुरुत्वस्य लिङ्गमेवं पुरुषवृत्ति निष्क्रमणमाकाशस्य लिङ्गमिति चेत् न

yathā loṣṭavṛtti patanaṃ gurutvasya liṅgamevaṃ puruṣavṛtti niṣkramaṇamākāśasya liṅgamiti cet na

2.1.22.1.1

गुरुत्वं कर्मणोऽसमवायिकारणमुक्तम् तद् अनुमीयताम् न त्वाकाशस्यासमवायिकारणत्वं युज्यते नित्यत्वद्रव्यत्वानाश्रितत्वैर् आकाशस्य गुरुत्वादिना असमवायिकारणेन वैधर्म्यात्

gurutvaṃ karmaṇo'samavāyikāraṇamuktam tad anumīyatām na tvākāśasyāsamavāyikāraṇatvaṃ yujyate nityatvadravyatvānāśritatvair ākāśasya gurutvādinā asamavāyikāraṇena vaidharmyāt

2.1.22.1.2

यदुक्तं निष्क्रमणं चाकाशकृतत्वाद् द्वारादिना इति एतन्न

yaduktaṃ niṣkramaṇaṃ cākāśakṛtatvād dvārādinā iti etanna

2.1.23.1.1

भित्त्यादिना स्पर्शवद्द्रव्येण शरीरादेः कर्माधारस्य संयोगान्निष्क्रमणं निवर्तते न त्वाकाशाभावात् तस्य सर्वगतत्वात् तत्रापि भावः तस्माच्छब्दलिङ्गम् एवाकाशम्

bhittyādinā sparśavaddravyeṇa śarīrādeḥ karmādhārasya saṃyogānniṣkramaṇaṃ nivartate na tvākāśābhāvāt tasya sarvagatatvāt tatrāpi bhāvaḥ tasmācchabdaliṅgam evākāśam

2.1.23.1.2

भेर्यादीनामेव निमित्तानां शब्दो गुण इति चेत् न

bheryādīnāmeva nimittānāṃ śabdo guṇa iti cet na

2.1.24.1

इह ये स्पर्शवतां विशेषगुणा एकैकेन्द्रियग्राह्यास्ते कारणगुणैः कार्ये निष्पाद्यन्ते

iha ye sparśavatāṃ viśeṣaguṇā ekaikendriyagrāhyāste kāraṇaguṇaiḥ kārye niṣpādyante

2.1.24.2

न च भेर्यवयवेषु रूपादय इव कश्चिच्छब्दभागः समवेत उपलभ्यते

na ca bheryavayaveṣu rūpādaya iva kaścicchabdabhāgaḥ samaveta upalabhyate

2.1.24.3

तस्मादकारणगुणपूर्वत्वान्न भेर्यादेः स्पर्शवतो विशेषगुणः शब्दः

tasmādakāraṇaguṇapūrvatvānna bheryādeḥ sparśavato viśeṣaguṇaḥ śabdaḥ

2.1.24.4

यश्च स्पर्शवतो विशेषगुणः स कार्ये यावत्कार्यमुपलभ्यमानो दृष्टः

yaśca sparśavato viśeṣaguṇaḥ sa kārye yāvatkāryamupalabhyamāno dṛṣṭaḥ

2.1.24.5

न चैवं शब्दः ततो न स्पर्शवद्विशेषगुणः

na caivaṃ śabdaḥ tato na sparśavadviśeṣaguṇaḥ

2.1.24.6

किंच स्पर्शवद्विशेषगुण आरब्धे कार्ये कारणगुणैरारभ्यते न च यदा शब्देन शब्द आरभ्यते तदा किंचित् कार्यमुत्पन्नं पश्यामः

kiṃca sparśavadviśeṣaguṇa ārabdhe kārye kāraṇaguṇairārabhyate na ca yadā śabdena śabda ārabhyate tadā kiṃcit kāryamutpannaṃ paśyāmaḥ

Vaiśeṣikasūtravṛtti