5.2.16.1.1

तथा हि

tathā hi

5.2.17.1.1

यदा हि आत्मनि मनोऽवस्थितं नेन्द्रियेषु तदा चतुष्टयसन्निकर्षस्यानारम्भात् तत्कार्ययोः सुखदुःखयोर् अभावरूपो विद्यमानशरीरस्यात्मनो वायुनिग्रहापेक्ष आत्मनो मनसा संयोगो योगः

yadā hi ātmani mano'vasthitaṃ nendriyeṣu tadā catuṣṭayasannikarṣasyānārambhāt tatkāryayoḥ sukhaduḥkhayor abhāvarūpo vidyamānaśarīrasyātmano vāyunigrahāpekṣa ātmano manasā saṃyogo yogaḥ

5.2.17.1.2

योगाङ्गं प्राणायामकर्म किं नोक्तम्

yogāṅgaṃ prāṇāyāmakarma kiṃ noktam

5.2.18.1.1

इह आत्मशब्देन वायुः यथात्मसंयोगप्रयत्नाभ्यां हस्ते कर्म तथात्मवायुसंयोगात् प्रयत्नाच्च प्राणायामकर्म

iha ātmaśabdena vāyuḥ yathātmasaṃyogaprayatnābhyāṃ haste karma tathātmavāyusaṃyogāt prayatnācca prāṇāyāmakarma

5.2.19.1.1

मरणकाले पूर्वशरीरान्मनसो निःसरणमपसर्पणम् शरीरान्तरेणाभिसम्बन्धो मनस उपसर्पणम् शुक्रशोणितात् प्रभृति गर्भस्थस्य मात्रा उपयुक्तेनान्नपानेन नाड्यनुप्रविष्टेन सम्बन्धो ऽशितपीतसंयोगः कललार्बुदमांसपेशीघनशरीरादिभिर् एकस्मिन्नेव संसारे ये सम्बन्धास्ते कार्यान्तरसंयोगाः तान्यपसर्पणादीन्यदृष्टेनैव क्रियन्ते न प्रयत्नेन

maraṇakāle pūrvaśarīrānmanaso niḥsaraṇamapasarpaṇam śarīrāntareṇābhisambandho manasa upasarpaṇam śukraśoṇitāt prabhṛti garbhasthasya mātrā upayuktenānnapānena nāḍyanupraviṣṭena sambandho 'śitapītasaṃyogaḥ kalalārbudamāṃsapeśīghanaśarīrādibhir ekasminneva saṃsāre ye sambandhāste kāryāntarasaṃyogāḥ tānyapasarpaṇādīnyadṛṣṭenaiva kriyante na prayatnena

5.2.20.1.1

एवंरूपस्यानाद्यपसर्पणादिनिमित्तस्यादृष्टस्याभावे जीवनाख्यस्यात्ममनःसंयोगस्याभावो ऽन्यस्य च शरीरस्याप्रादुर्भावो यः स मोक्षः

evaṃrūpasyānādyapasarpaṇādinimittasyādṛṣṭasyābhāve jīvanākhyasyātmamanaḥsaṃyogasyābhāvo 'nyasya ca śarīrasyāprādurbhāvo yaḥ sa mokṣaḥ

5.2.20.1.2

तमोवृतत्वात् सर्वस्य ज्ञानानुत्पत्तौ तमो हेतुः

tamovṛtatvāt sarvasya jñānānutpattau tamo hetuḥ

5.2.20.1.3

तत् पुनः

tat punaḥ

5.2.21.1.1

विनाशित्वेन नित्यैर् द्रव्यैर् वैधर्म्याद् अमूर्तत्वास्पर्शत्वप्रकाशविरोधैर् अनित्यद्रव्यैर् वैधर्म्यान्न द्रव्यं तमः न च गुणः कर्म वा आश्रयानुपलब्धेः

vināśitvena nityair dravyair vaidharmyād amūrtatvāsparśatvaprakāśavirodhair anityadravyair vaidharmyānna dravyaṃ tamaḥ na ca guṇaḥ karma vā āśrayānupalabdheḥ

5.2.21.1.2

तस्मात् प्रकाशस्याभावमात्रं तमः

tasmāt prakāśasyābhāvamātraṃ tamaḥ

5.2.21.1.3

कुत एतत्

kuta etat

5.2.22.1.1

तेजसः सवितृप्रकाशादेर्बहिः सद्भावात् पर्वतगुहादौ च द्रव्यान्तरेणावृते ऽभावान्मन्यामहे तेजसोऽभावमात्रं तम इति

tejasaḥ savitṛprakāśāderbahiḥ sadbhāvāt parvataguhādau ca dravyāntareṇāvṛte 'bhāvānmanyāmahe tejaso'bhāvamātraṃ tama iti

5.2.22.1.2

बाह्यं प्रदीपादिनिवर्त्यम् अविद्यात्मकं तु ज्ञानज्योतिषा इत्युक्तौ योगमोक्षौ

bāhyaṃ pradīpādinivartyam avidyātmakaṃ tu jñānajyotiṣā ityuktau yogamokṣau

5.2.23.1

आकाशकालदिशोऽमूर्ताः क्रियावतः पृथिव्यादेरमूर्ततया वैधर्म्यान्निष्क्रियाः

ākāśakāladiśo'mūrtāḥ kriyāvataḥ pṛthivyāderamūrtatayā vaidharmyānniṣkriyāḥ

5.2.23.2

चशब्दादात्मापि निष्क्रियः

caśabdādātmāpi niṣkriyaḥ

5.2.24.1.1

एतेनामूर्तत्वेन गुणाः कर्माणि च निष्क्रियाणि द्रष्टव्यानि चशब्दात् सामान्यादयः

etenāmūrtatvena guṇāḥ karmāṇi ca niṣkriyāṇi draṣṭavyāni caśabdāt sāmānyādayaḥ

5.2.25.1.1

निष्क्रियाणाम् अभिघातादीनां कर्म समवेतं न भवति स्वाश्रये कर्मजननात्

niṣkriyāṇām abhighātādīnāṃ karma samavetaṃ na bhavati svāśraye karmajananāt

5.2.26.1.1

यस्य गुणाः कारणमुक्तास्तस्यासमवायिन एव कारणम्

yasya guṇāḥ kāraṇamuktāstasyāsamavāyina eva kāraṇam

5.2.27.1.1

पूर्वेण निष्क्रमणम् इत्यादेः प्रत्ययभेदस्य दिङ् निमित्तकारणं व्याख्याता कारणत्वेनातिदेशो नासमवायित्वेन

pūrveṇa niṣkramaṇam ityādeḥ pratyayabhedasya diṅ nimittakāraṇaṃ vyākhyātā kāraṇatvenātideśo nāsamavāyitvena

5.2.28.1.1

येनैव कारणेन प्रत्ययभेदहेतुत्वेन दिग् व्याख्याता तेनैव युगपत् कृतम् इत्यादि प्रत्ययभेदस्य कालो निमित्तकारणं व्याख्यातः

yenaiva kāraṇena pratyayabhedahetutvena dig vyākhyātā tenaiva yugapat kṛtam ityādi pratyayabhedasya kālo nimittakāraṇaṃ vyākhyātaḥ

Vaiśeṣikasūtravṛtti