5.2.5.1

विधारकाभावाद् अपां स्यन्दनकर्म द्रवत्वाद् भवति

vidhārakābhāvād apāṃ syandanakarma dravatvād bhavati

5.2.6.1

नाडीति रश्मिः सवितुर्द्वौ रश्मी शुचिश्च शुक्रश्च

nāḍīti raśmiḥ saviturdvau raśmī śuciśca śukraśca

5.2.6.2

शुचिर् अप आदत्ते शुक्रेण वृद्धिं करोति

śucir apa ādatte śukreṇa vṛddhiṃ karoti

5.2.6.3

शुच्याख्यया नाड्या वायुसंयुक्तया आदित्यप्रयत्नापेक्षयारोहणम्

śucyākhyayā nāḍyā vāyusaṃyuktayā ādityaprayatnāpekṣayārohaṇam

5.2.7.1

नोदनाच्चित्रदण्डादिभिरारोहणम् पीडनाद् वस्त्रादिभिः पीड्यमाननुद्यमानाभ्यां च संयुक्ते

nodanāccitradaṇḍādibhirārohaṇam pīḍanād vastrādibhiḥ pīḍyamānanudyamānābhyāṃ ca saṃyukte

5.2.8.1

वृक्षमूले निषिक्तानाम् अपां वृक्षोपरि गमनमदृष्टेन क्रियत इति

vṛkṣamūle niṣiktānām apāṃ vṛkṣopari gamanamadṛṣṭena kriyata iti

5.2.9.1

अपां सङ्घातः काठिन्यं दिव्येन तेजसा संयोगात् दिव्यभौमाभ्यां तु विलयनम्

apāṃ saṅghātaḥ kāṭhinyaṃ divyena tejasā saṃyogāt divyabhaumābhyāṃ tu vilayanam

5.2.10.1

अस्ति दिव्यासु अप्सु तेजः इत्यत्र तेजसः अवस्फूर्जथुरभ्रान्निःसरणं लिङ्गमिति

asti divyāsu apsu tejaḥ ityatra tejasaḥ avasphūrjathurabhrānniḥsaraṇaṃ liṅgamiti

5.2.11.1.1

ता अग्निं गर्भं दधिरे वभूषा इति च वैदिकं वाक्यं दिव्यास्वप्सु तेजसो

tā agniṃ garbhaṃ dadhire vabhūṣā iti ca vaidikaṃ vākyaṃ divyāsvapsu tejaso

5.2.12.1.1

मेघाशनिशब्दः स्तनयित्नुः

meghāśaniśabdaḥ stanayitnuḥ

5.2.12.1.2

विरुद्धदिक्क्रियाभ्यां वायुभ्याम् अपां प्रेर्यमाणानां तरङ्गभूतानां परस्पराभिघाताख्यात् संयोगाच्छब्दः

viruddhadikkriyābhyāṃ vāyubhyām apāṃ preryamāṇānāṃ taraṅgabhūtānāṃ parasparābhighātākhyāt saṃyogācchabdaḥ

5.2.12.1.3

एकेनापि प्रकुपितेन वायुना व्यवच्छिद्यमानानाम् अपां विभागाच्छब्दः

ekenāpi prakupitena vāyunā vyavacchidyamānānām apāṃ vibhāgācchabdaḥ

5.2.13.1.1

यथा नोदनाभिघातसंयुक्तसंयोगादृष्टेभ्यः पृथिव्यां कर्म तथा तेजसो वायोश्च

yathā nodanābhighātasaṃyuktasaṃyogādṛṣṭebhyaḥ pṛthivyāṃ karma tathā tejaso vāyośca

5.2.13.1.2

एतदनियतं कर्म

etadaniyataṃ karma

5.2.13.1.3

नियतं तु

niyataṃ tu

5.2.14.1

अग्नेरवस्थाने तिर्यग् वा गमने पच्यमानस्याभस्मीभावः स्याद् अपां वा तथा वायोर् अतिर्यग्गमने पूयमानद्रव्याणां पवनाभावो ऽग्नेश्चाप्रबोधः विनष्टशरीराणामात्मनां सर्गादौ पृथिव्यादिपरमाणुष्वाद्यं परस्परोपसर्पणकर्म न स्यात् तथा लब्धभूमीनां योगिनां कल्पान्ते ऽभिसंधाय प्रयत्नेन मनः शरीराद् व्यतिरिच्यावतिष्ठमानानां सर्गादौ नवशरीरसंबन्धाय मनस आद्यं कर्म न भवेत्

agneravasthāne tiryag vā gamane pacyamānasyābhasmībhāvaḥ syād apāṃ vā tathā vāyor atiryaggamane pūyamānadravyāṇāṃ pavanābhāvo 'gneścāprabodhaḥ vinaṣṭaśarīrāṇāmātmanāṃ sargādau pṛthivyādiparamāṇuṣvādyaṃ parasparopasarpaṇakarma na syāt tathā labdhabhūmīnāṃ yogināṃ kalpānte 'bhisaṃdhāya prayatnena manaḥ śarīrād vyatiricyāvatiṣṭhamānānāṃ sargādau navaśarīrasaṃbandhāya manasa ādyaṃ karma na bhavet

5.2.14.2

तस्मादग्नेर् ऊर्ध्वज्वलनं वायोश्च तिर्यक्पवनम् अणूनां चोपसर्पणकर्म मनसश्चाद्यं कर्म एतानि प्राणिनामदृष्टेन कृतानि

tasmādagner ūrdhvajvalanaṃ vāyośca tiryakpavanam aṇūnāṃ copasarpaṇakarma manasaścādyaṃ karma etāni prāṇināmadṛṣṭena kṛtāni

5.2.15.1.1

यथात्मसंयोगप्रयत्नाभ्यां हस्ते कर्म तथात्ममनःसंयोगात् प्रयत्नाच्च मनसः कर्म एतत् सदेहस्य कर्म तत्र जाग्रत इच्छाद्वेषपूर्वकात् प्रयत्नात् प्रबोधकाले तु जीवनपूर्वकात्

yathātmasaṃyogaprayatnābhyāṃ haste karma tathātmamanaḥsaṃyogāt prayatnācca manasaḥ karma etat sadehasya karma tatra jāgrata icchādveṣapūrvakāt prayatnāt prabodhakāle tu jīvanapūrvakāt

5.2.15.1.2

यतः संयोगो योगः स च कर्मकार्योऽतो योगाङ्गं कर्म योगमोक्षौ च कर्माधिकारेऽप्युच्येते

yataḥ saṃyogo yogaḥ sa ca karmakāryo'to yogāṅgaṃ karma yogamokṣau ca karmādhikāre'pyucyete

5.2.16.1.1

यतो हेतोरात्मेन्द्रियमनोऽर्थसन्निकर्षो ज्ञानकारणत्वेन सुखदुःखे जनयत्यतस्तदनारम्भः तस्य सन्निकर्षस्यानारम्भोऽनुत्पत्तिरुच्यत इति

yato hetorātmendriyamano'rthasannikarṣo jñānakāraṇatvena sukhaduḥkhe janayatyatastadanārambhaḥ tasya sannikarṣasyānārambho'nutpattirucyata iti

Vaiśeṣikasūtravṛtti