5.1.8.1

नुद्यते ऽनेनेति नोदनं वेगप्रयत्नापेक्षः संयोगविशेषः प्रेरकप्रयत्नाभावे नोदनाभावान् नोर्ध्वं तिर्यग् वा केवलाद् गुरुत्वान् मुसलादेर्गमनकर्म भवति

nudyate 'neneti nodanaṃ vegaprayatnāpekṣaḥ saṃyogaviśeṣaḥ prerakaprayatnābhāve nodanābhāvān nordhvaṃ tiryag vā kevalād gurutvān musalādergamanakarma bhavati

5.1.8.2

कुतो नोदनविशेषः

kuto nodanaviśeṣaḥ

5.1.9.1

अत्र इदं क्षिपामि इति इच्छाविशेषजः प्रयत्न उत्पन्नो हस्तादेर्द्रव्यस्य द्रव्यान्तरेण संयोगं नोदनाख्यं जनयति

atra idaṃ kṣipāmi iti icchāviśeṣajaḥ prayatna utpanno hastāderdravyasya dravyāntareṇa saṃyogaṃ nodanākhyaṃ janayati

5.1.10.1

दूरदेशप्रेरणेच्छाविशिष्टात् प्रयत्नाज्जातो नोदनविशेषो दूरदेशक्षेपणं करोति

dūradeśapreraṇecchāviśiṣṭāt prayatnājjāto nodanaviśeṣo dūradeśakṣepaṇaṃ karoti

5.1.11.1.1

यद् गर्भस्य स्पन्दनादिकर्म तदात्मशरीरैकदेशसंयोगाज् जीवनपूर्वकप्रयत्नापेक्षाद् भवतीति सप्रत्ययम् मातुः कार्यावस्करोपसर्पणकर्म गर्भस्याप्रत्ययमात्मसंयोगाददृष्टापेक्षाद् भवतीति

yad garbhasya spandanādikarma tadātmaśarīraikadeśasaṃyogāj jīvanapūrvakaprayatnāpekṣād bhavatīti sapratyayam mātuḥ kāryāvaskaropasarpaṇakarma garbhasyāpratyayamātmasaṃyogādadṛṣṭāpekṣād bhavatīti

5.1.12.1.1

व्यासक्ते मनसि यद् दग्धस्य हस्तादेर् विक्षेपणं तदपि जीवनपूर्वकप्रयत्नापेक्षाद् आत्महस्तसंयोगाद् भवतीति नाप्रत्ययम्

vyāsakte manasi yad dagdhasya hastāder vikṣepaṇaṃ tadapi jīvanapūrvakaprayatnāpekṣād ātmahastasaṃyogād bhavatīti nāpratyayam

5.1.13.1.1

शरीरविधारकप्रयत्नाभावे सुप्तस्याङ्गानां पतनं गुरुत्वाद् भवति तदाभिसंधेर् अभावात्

śarīravidhārakaprayatnābhāve suptasyāṅgānāṃ patanaṃ gurutvād bhavati tadābhisaṃdher abhāvāt

5.1.14.1.1

वेगापेक्षाद् वायुतृणसंयोगात् तृणादीनां कर्म तेषां प्रयत्नाभावात्

vegāpekṣād vāyutṛṇasaṃyogāt tṛṇādīnāṃ karma teṣāṃ prayatnābhāvāt

5.1.15.1.1

मणीनां तस्करं प्रति गमनं सूचीनां चायस्कान्तं प्रति धर्माधर्मकृतम् इत्यर्थः

maṇīnāṃ taskaraṃ prati gamanaṃ sūcīnāṃ cāyaskāntaṃ prati dharmādharmakṛtam ityarthaḥ

5.1.16.1.1

नोदनादाद्यं कर्म संस्काराद् बहूनि कर्माणि इषावुत्पद्यन्ते

nodanādādyaṃ karma saṃskārād bahūni karmāṇi iṣāvutpadyante

5.1.16.1.2

एकस्मिंस्तु कर्मणि प्रथमेणैवाकाशसंयोगेन विनष्टत्वात् कर्मण उत्तरसंयोगविभागा नोत्पद्येरन् तस्मादिषावनेकं कर्म

ekasmiṃstu karmaṇi prathameṇaivākāśasaṃyogena vinaṣṭatvāt karmaṇa uttarasaṃyogavibhāgā notpadyeran tasmādiṣāvanekaṃ karma

5.1.17.1.1

ज्याशरसंयोगः प्रयत्नापेक्षो ज्यागतवेगापेक्षो वा नोदनम् तत आद्यम् इषोः कर्म नोदनापेक्षं संस्कारं करोति निरपेक्षं तु संयोगविभागौ

jyāśarasaṃyogaḥ prayatnāpekṣo jyāgatavegāpekṣo vā nodanam tata ādyam iṣoḥ karma nodanāpekṣaṃ saṃskāraṃ karoti nirapekṣaṃ tu saṃyogavibhāgau

5.1.17.1.2

ततः संयोगाद् विनष्टे कर्मणि नोदने विभागाद् विनिवृत्ते आद्यकर्मजसंस्कार उत्तरमिषौ कर्म करोति तथोत्तरमुत्तरं पौनःपुन्येनेत्यर्थः

tataḥ saṃyogād vinaṣṭe karmaṇi nodane vibhāgād vinivṛtte ādyakarmajasaṃskāra uttaramiṣau karma karoti tathottaramuttaraṃ paunaḥpunyenetyarthaḥ

5.1.18.1.1

स्पर्शवद्द्रव्यसंयोगेन संस्कारविनाशाद् गुरुत्वं तत्पतनकर्म करोति

sparśavaddravyasaṃyogena saṃskāravināśād gurutvaṃ tatpatanakarma karoti

5.2.1.1

समस्तान् व्यस्तांश्च गुरुत्वद्रवत्ववेगप्रयत्नान् अपेक्षमाणो यः संयोगविशेषो नोदनात् प्रेरणाद् अविभागहेतोः कर्मणः कारणं तन्नोदनम् तथाहि पादादिभिर् नुद्यमानायां पङ्काख्यायां पृथिव्यां कर्म जायते

samastān vyastāṃśca gurutvadravatvavegaprayatnān apekṣamāṇo yaḥ saṃyogaviśeṣo nodanāt preraṇād avibhāgahetoḥ karmaṇaḥ kāraṇaṃ tannodanam tathāhi pādādibhir nudyamānāyāṃ paṅkākhyāyāṃ pṛthivyāṃ karma jāyate

5.2.1.2

वेगापेक्षोऽभिघाताद् अभिहन्यमानस्य विभागहेतोः कर्मणः कारणं संयोगोऽभिघातः तथाहि रथादिभिरभिघातात् पृथिव्येकदेशेषु दृश्यते कर्म

vegāpekṣo'bhighātād abhihanyamānasya vibhāgahetoḥ karmaṇaḥ kāraṇaṃ saṃyogo'bhighātaḥ tathāhi rathādibhirabhighātāt pṛthivyekadeśeṣu dṛśyate karma

5.2.1.3

संयुक्तसंयोगाच्च नुद्यमानाभिहन्यमानाभ्यां च संयुक्तेषु भवन्ति कर्माणि

saṃyuktasaṃyogācca nudyamānābhihanyamānābhyāṃ ca saṃyukteṣu bhavanti karmāṇi

5.2.2.1

यत् खलु विरुद्धक्रियवायुसंयोगात् सर्वस्यां पृथिव्यां कम्पादि कर्म प्रजानां शुभाशुभसूचनायोत्पद्यते तत् सर्वेषामेव शुभाशुभसूचनाद् विशेषेणादृष्टकारितम्

yat khalu viruddhakriyavāyusaṃyogāt sarvasyāṃ pṛthivyāṃ kampādi karma prajānāṃ śubhāśubhasūcanāyotpadyate tat sarveṣāmeva śubhāśubhasūcanād viśeṣeṇādṛṣṭakāritam

5.2.3.1

विधारकवाय्वभ्रसंयोगाभावे ऽपां गुरुत्वात् पतनकर्म भवति

vidhārakavāyvabhrasaṃyogābhāve 'pāṃ gurutvāt patanakarma bhavati

5.2.4.1

सस्यानां समृद्धये विनाशाय वा सर्वजनानामदृष्टेन जनितं पतनकर्म अदृष्टकारितम् उच्यते

sasyānāṃ samṛddhaye vināśāya vā sarvajanānāmadṛṣṭena janitaṃ patanakarma adṛṣṭakāritam ucyate

Vaiśeṣikasūtravṛtti