4.2.8.1

यतः प्रत्यक्षेण अङ्गारजन्मादिकम् अर्थं दृष्ट्वा पुरुषैः प्रणीयन्ते संज्ञाः

yataḥ pratyakṣeṇa aṅgārajanmādikam arthaṃ dṛṣṭvā puruṣaiḥ praṇīyante saṃjñāḥ

4.2.8.2

अङ्गिराः इत्यादयः

aṅgirāḥ ityādayaḥ

4.2.8.3

अतः संज्ञानामादिमत्त्वात् समाख्या यथार्था

ataḥ saṃjñānāmādimattvāt samākhyā yathārthā

4.2.8.4

अतः

ataḥ

4.2.9.1

चन्द्रमा मनसो जातः इत्यादिकाच्च वेदलिङ्गात् सन्त्ययोनिजाः शरीरविशेषाः

candramā manaso jātaḥ ityādikācca vedaliṅgāt santyayonijāḥ śarīraviśeṣāḥ

4.2.9.2

एवं जलादिशरीरमयोनिजमेव

evaṃ jalādiśarīramayonijameva

4.2.9.3

पार्थिवं तु योनिजमयोनिजं च

pārthivaṃ tu yonijamayonijaṃ ca

5.1.1.1

स्वाश्रयसंयोगापेक्षित्वात् प्रयत्नस्य क्रियारम्भे आत्महस्तसंयोगः कर्मणः कारणम्

svāśrayasaṃyogāpekṣitvāt prayatnasya kriyārambhe ātmahastasaṃyogaḥ karmaṇaḥ kāraṇam

5.1.1.2

सापेक्षकारणत्वात् संयोगस्य प्रयत्नोऽपि कारणम्

sāpekṣakāraṇatvāt saṃyogasya prayatno'pi kāraṇam

5.1.1.3

अतो द्वाभ्यां हस्ते कर्म

ato dvābhyāṃ haste karma

5.1.2.1

तथेति सङ्ख्यामात्रातिदेशः तेन हस्तमुसलसंयोगो मुसलकर्मणः कारणं पूर्वाधिकृतश्च प्रयत्नः

tatheti saṅkhyāmātrātideśaḥ tena hastamusalasaṃyogo musalakarmaṇaḥ kāraṇaṃ pūrvādhikṛtaśca prayatnaḥ

5.1.2.2

न तु आत्महस्तसंयोगोऽसमवायिकारणं मुसलकर्मणि आत्मसंयुक्तहस्तसंयोगादेव तत्सिद्धेः

na tu ātmahastasaṃyogo'samavāyikāraṇaṃ musalakarmaṇi ātmasaṃyuktahastasaṃyogādeva tatsiddheḥ

5.1.3.1

वेगवद्द्रव्यसंयोगोऽभिघातः उलूखलाभिघाताद् उत्पन्ने मुसलस्योत्पतनकर्मणि अकारणं हस्तमुसलसंयोगः पूर्वप्रयत्नस्याभिघाताद् विनष्टत्वात् उत्पततु मुसलद्रव्यम् इतीच्छाया अभावात् प्रयत्नान्तरस्याभावः संयोगस्य च गुणकर्मारम्भे सापेक्षकारणत्वात् प्रयत्नरहितो हस्तमुसलसंयोगो न कारणमुत्पतनस्य

vegavaddravyasaṃyogo'bhighātaḥ ulūkhalābhighātād utpanne musalasyotpatanakarmaṇi akāraṇaṃ hastamusalasaṃyogaḥ pūrvaprayatnasyābhighātād vinaṣṭatvāt utpatatu musaladravyam itīcchāyā abhāvāt prayatnāntarasyābhāvaḥ saṃyogasya ca guṇakarmārambhe sāpekṣakāraṇatvāt prayatnarahito hastamusalasaṃyogo na kāraṇamutpatanasya

5.1.4.1

यथैव हस्तमुसलसंयोगो मुसलोत्पतनकर्मणि न कारणं तथात्महस्तसंयोगोऽपि हस्तोत्पतनकर्मणि न कारणं संयोगस्य सापेक्षकारणत्वात्

yathaiva hastamusalasaṃyogo musalotpatanakarmaṇi na kāraṇaṃ tathātmahastasaṃyogo'pi hastotpatanakarmaṇi na kāraṇaṃ saṃyogasya sāpekṣakāraṇatvāt

5.1.4.2

मुसलेन सहोत्पततु हस्तः इति अभिसंधेर् अभावेन प्रयत्नस्य चाभावात्

musalena sahotpatatu hastaḥ iti abhisaṃdher abhāvena prayatnasya cābhāvāt

5.1.4.3

कुतस्तयोरुत्पतनमिति चेत्

kutastayorutpatanamiti cet

5.1.5.1

उलूखलाभिघातो मुसलस्योत्पतनकर्मणः कारणम्

ulūkhalābhighāto musalasyotpatanakarmaṇaḥ kāraṇam

5.1.5.2

हस्तमुसलसंयोगस्तु मुसलगतवेगापेक्षो हस्तकर्मणः कारणम् नाभिघातोऽसमवेतत्वात्

hastamusalasaṃyogastu musalagatavegāpekṣo hastakarmaṇaḥ kāraṇam nābhighāto'samavetatvāt

5.1.6.1

आत्मेति शरीरैकदेशः यथा चैतदप्रत्ययं हस्ते मुसले च कर्म तथैव हस्तावयवसंयोगाद्धस्तगतवेगापेक्षाद् हस्तोत्पतनकालेऽवयवे तस्मिन्नप्रत्ययं कर्म जायते

ātmeti śarīraikadeśaḥ yathā caitadapratyayaṃ haste musale ca karma tathaiva hastāvayavasaṃyogāddhastagatavegāpekṣād hastotpatanakāle'vayave tasminnapratyayaṃ karma jāyate

5.1.7.1

विभागान्निवृत्ते हस्तमुसलसंयोगे गुरुत्वात् पतनं भवति

vibhāgānnivṛtte hastamusalasaṃyoge gurutvāt patanaṃ bhavati

Vaiśeṣikasūtravṛtti