3.2.4.8

न शरीरावयवस्य अवस्थाभेदेन भिद्यमानत्वात्

na śarīrāvayavasya avasthābhedena bhidyamānatvāt

3.2.4.9

देवदत्तस्य रूपरसगन्धस्पर्शप्रत्यया एकानेकनिमित्ताः मया इति प्रत्ययेन प्रतिसंधानात् कृतसंकेतानां बहूनामेकस्मिन् नर्तकीभ्रूक्षेपे युगपदनेकप्रत्ययवत् इति उद्द्योतकरः

devadattasya rūparasagandhasparśapratyayā ekānekanimittāḥ mayā iti pratyayena pratisaṃdhānāt kṛtasaṃketānāṃ bahūnāmekasmin nartakībhrūkṣepe yugapadanekapratyayavat iti uddyotakaraḥ

3.2.4.10

सुखादयश्च गुणिसापेक्षाः गुणत्वात् रूपवत्

sukhādayaśca guṇisāpekṣāḥ guṇatvāt rūpavat

3.2.5.1

अद्रव्यवत्त्वात् परमाणुवायोरिव द्रव्यत्वनित्यत्वे

adravyavattvāt paramāṇuvāyoriva dravyatvanityatve

3.2.5.2

ननु च

nanu ca

3.2.6.1

यथा चाक्षुषार्थसन्निकर्षे सति यज्ञदत्तो ऽयम् इति प्रत्यक्षं भवति न तथा प्राणादिसुखादिसम्बद्धो ऽयमात्मेति ज्ञानं जायते

yathā cākṣuṣārthasannikarṣe sati yajñadatto 'yam iti pratyakṣaṃ bhavati na tathā prāṇādisukhādisambaddho 'yamātmeti jñānaṃ jāyate

3.2.6.2

अथ कथमदृष्टसम्बन्धं प्राणादि आत्मनो लिङ्गम् तदाह न प्राणादि दृष्टं लिङ्गम्

atha kathamadṛṣṭasambandhaṃ prāṇādi ātmano liṅgam tadāha na prāṇādi dṛṣṭaṃ liṅgam

3.2.7.1

प्राणादीनां निर्निमित्तानां सुखादीनां चानाश्रितानामनुत्पत्तिः अत एषां केनापि निमित्तेनाश्रयेण भाव्यम् इत्यतोऽपि सामान्यतोदृष्टाद् आकाशादीनाम् अनिरासाद् अविशेषः तेषामपि हेतुत्वसम्भवात्

prāṇādīnāṃ nirnimittānāṃ sukhādīnāṃ cānāśritānāmanutpattiḥ ata eṣāṃ kenāpi nimittenāśrayeṇa bhāvyam ityato'pi sāmānyatodṛṣṭād ākāśādīnām anirāsād aviśeṣaḥ teṣāmapi hetutvasambhavāt

3.2.8.1

आत्मास्ति इति प्रवादमात्रमित्यर्थः

ātmāsti iti pravādamātramityarthaḥ

3.2.8.2

नैतत्

naitat

3.2.9.1

अहमिति शब्देन क्षित्यादिभिन्नात्मद्रव्यविषयेण ऐकाधिकरण्यात् अहं प्राणादिमान् अहं सुखवान् इति

ahamiti śabdena kṣityādibhinnātmadravyaviṣayeṇa aikādhikaraṇyāt ahaṃ prāṇādimān ahaṃ sukhavān iti

3.2.9.2

तस्मात् प्राणादिलिङ्गत्वान्नागमिकम्

tasmāt prāṇādiliṅgatvānnāgamikam

3.2.9.3

ननु च

nanu ca

3.2.10.1

यदि खल्वहं देवदत्तोऽहं यज्ञदत्त इत्यात्मनि दृष्टप्रत्यक्षमिदं भवेत् एवं युज्येत अहंशब्दस्यात्मवाचकत्वम् यावता शरीराभिधायकदेवदत्तशब्दैकार्थाधिकरणत्वाद् अहंशब्दोऽपि शरीरवाचकः

yadi khalvahaṃ devadatto'haṃ yajñadatta ityātmani dṛṣṭapratyakṣamidaṃ bhavet evaṃ yujyeta ahaṃśabdasyātmavācakatvam yāvatā śarīrābhidhāyakadevadattaśabdaikārthādhikaraṇatvād ahaṃśabdo'pi śarīravācakaḥ

3.2.10.2

तस्मान्न प्राणादिसुखादीन्यात्मनिर्णयहेतुः

tasmānna prāṇādisukhādīnyātmanirṇayahetuḥ

3.2.10.3

देवदत्तशब्दः कथं शरीरे इत्याह

devadattaśabdaḥ kathaṃ śarīre ityāha

3.2.11.1.1

गमनवाचिना गच्छति इति शब्देन सह प्रयोगाद् देवदत्तशब्दः शरीरवचनो ऽवसीयते आत्मनो गत्यसम्भवात्

gamanavācinā gacchati iti śabdena saha prayogād devadattaśabdaḥ śarīravacano 'vasīyate ātmano gatyasambhavāt

3.2.11.1.2

तस्माद् अहंशब्दोऽपि शरीरे एव देवदत्तशब्देन सह दृष्टत्वात्

tasmād ahaṃśabdo'pi śarīre eva devadattaśabdena saha dṛṣṭatvāt

3.2.11.1.3

नैतत्

naitat

3.2.12.1.1

देवदत्तशब्देन एकार्थाधिकरणत्वाद् योऽयमुपचारो ऽहंशब्दस्य शरीरे स संदिग्धः किं शरीरस्य आत्मोपकारकत्वाद् अहंशब्द आत्माभिधायक उपचरित उत मुख्यतया शरीरस्याभिधायकः इति न शरीरात्मनोर् अहंशब्दस्य निश्चयः

devadattaśabdena ekārthādhikaraṇatvād yo'yamupacāro 'haṃśabdasya śarīre sa saṃdigdhaḥ kiṃ śarīrasya ātmopakārakatvād ahaṃśabda ātmābhidhāyaka upacarita uta mukhyatayā śarīrasyābhidhāyakaḥ iti na śarīrātmanor ahaṃśabdasya niścayaḥ

Vaiśeṣikasūtravṛtti