3.1.4.1

भूतानामिन्द्रियकारणानामज्ञत्वात् तत्कार्याणीन्द्रियाण्यपि अज्ञानि

bhūtānāmindriyakāraṇānāmajñatvāt tatkāryāṇīndriyāṇyapi ajñāni

3.1.4.2

भूताज्ञानम्

bhūtājñānam

3.1.5.1

अन्यस्य भूतकार्यस्य घटादेरज्ञत्वाद् भूतान्यप्यज्ञानि

anyasya bhūtakāryasya ghaṭāderajñatvād bhūtānyapyajñāni

3.1.6.1

भूतानामज्ञानादिन्द्रियाण्यपि अज्ञानि इत्युपसंहारार्थमिदं सूत्रम्

bhūtānāmajñānādindriyāṇyapi ajñāni ityupasaṃhārārthamidaṃ sūtram

3.1.7.1

अन्यो हेतुलक्षणबाह्य इत्यर्थः तथाहि इन्द्रियार्थप्रसिद्धिर् इन्द्रियार्थधर्मत्वाद् आत्मना असंबन्धान्न तमनुमापयेत् अतोऽनपदेशः

anyo hetulakṣaṇabāhya ityarthaḥ tathāhi indriyārthaprasiddhir indriyārthadharmatvād ātmanā asaṃbandhānna tamanumāpayet ato'napadeśaḥ

3.1.7.2

नैतत्

naitat

3.1.8.3.1

धूमोऽग्नेः संयोगि

dhūmo'gneḥ saṃyogi

3.1.8.3.2

विषाणं गोः समवायि

viṣāṇaṃ goḥ samavāyi

3.1.8.3.3

एकार्थसमवायि द्विधा कार्यं कार्यान्तरस्य यथा रूपं स्पर्शस्य कारणं कारणान्तरस्य यथा पाणिः पादस्य

ekārthasamavāyi dvidhā kāryaṃ kāryāntarasya yathā rūpaṃ sparśasya kāraṇaṃ kāraṇāntarasya yathā pāṇiḥ pādasya

3.1.8.3.4

चतुर्धा विरोधि अभूतं वर्षकर्म वाय्वभ्रसंयोगस्य भूतस्य लिङ्गम् भूतं वर्षकर्म वाय्वभ्रसंयोगस्याभूतस्य लिङ्गम् अभूता श्यामता अभूतस्याग्निसंयोगस्य लिङ्गम् भूतं कार्यं भूतस्य कारणसंयोगस्य लिङ्गम्

caturdhā virodhi abhūtaṃ varṣakarma vāyvabhrasaṃyogasya bhūtasya liṅgam bhūtaṃ varṣakarma vāyvabhrasaṃyogasyābhūtasya liṅgam abhūtā śyāmatā abhūtasyāgnisaṃyogasya liṅgam bhūtaṃ kāryaṃ bhūtasya kāraṇasaṃyogasya liṅgam

3.1.8.3.5

तस्मादिह प्रसिद्धानाम् इन्द्रियार्थानां करणता कर्मता च समवायिनी आत्मलिङ्गम्

tasmādiha prasiddhānām indriyārthānāṃ karaṇatā karmatā ca samavāyinī ātmaliṅgam

3.1.8.3.6

न ते आत्मनि समवायिनी इति चेत् एवमेतत् अन्यथा तु प्रयोगः इन्द्रियाणि कर्तृप्रयोज्यानि करणत्वाद्

na te ātmani samavāyinī iti cet evametat anyathā tu prayogaḥ indriyāṇi kartṛprayojyāni karaṇatvād

3.1.8.3.7

संयोग्यादीन्येव कथं लिङ्गमित्याह

saṃyogyādīnyeva kathaṃ liṅgamityāha

3.1.9.1

प्रसिद्धो यः संयोग्यादिर् नासंबद्धो येन सह ज्ञातः स तस्यार्थान्तरस्यापि लिङ्गं सम्बद्धत्वात् नासंबद्धम्

prasiddho yaḥ saṃyogyādir nāsaṃbaddho yena saha jñātaḥ sa tasyārthāntarasyāpi liṅgaṃ sambaddhatvāt nāsaṃbaddham

3.1.9.2

तथाहि

tathāhi

3.1.10.1

अप्रसिद्धो विरुद्धः यस्य साध्यधर्मेण सह नैवास्ति सम्बन्धः अपि तु विपर्ययेण असावनपदेशो ऽहेतुः

aprasiddho viruddhaḥ yasya sādhyadharmeṇa saha naivāsti sambandhaḥ api tu viparyayeṇa asāvanapadeśo 'hetuḥ

3.1.11.1.1

असन् यः पक्षे नास्ति तेनार्थादसन् असिद्ध इत्यर्थः संदिग्धश्चानपदेशः संदिग्धो ऽनैकान्तिक इत्यर्थः

asan yaḥ pakṣe nāsti tenārthādasan asiddha ityarthaḥ saṃdigdhaścānapadeśaḥ saṃdigdho 'naikāntika ityarthaḥ

3.1.11.1.2

उदाहरणमाह

udāharaṇamāha

3.1.12.1.1

अयं पदार्थोऽश्वः इति साध्ये विषाणित्वं विरुद्धम् अश्वविपर्ययेण विषाणित्वस्य व्याप्तेः

ayaṃ padārtho'śvaḥ iti sādhye viṣāṇitvaṃ viruddham aśvaviparyayeṇa viṣāṇitvasya vyāpteḥ

3.1.12.1.2

अयं पदार्थो गौः इति साध्ये विषाणित्वम् अनैकान्तिकम् साध्यविपर्ययाभ्यां व्याप्तत्वात्

ayaṃ padārtho gauḥ iti sādhye viṣāṇitvam anaikāntikam sādhyaviparyayābhyāṃ vyāptatvāt

Vaiśeṣikasūtravṛtti