2.12.10

इति वेदोपाकरणम्

iti vedopākaraṇam

2.12.11

अथ श्रावणे पौर्णमास्यामग्निं परिस्तीर्य शिष्यं वापयित्वा स्नातं पुण्याहं वाचयित्वा पूर्ववद् व्रतबन्धं धातादि पञ्च वारुणं मूलहोमं स्विष्टाकारं च जुहोति

atha śrāvaṇe paurṇamāsyāmagniṃ paristīrya śiṣyaṃ vāpayitvā snātaṃ puṇyāhaṃ vācayitvā pūrvavad vratabandhaṃ dhātādi pañca vāruṇaṃ mūlahomaṃ sviṣṭākāraṃ ca juhoti

2.12.12

अध्ययनपारायणायेति श्रावणम्

adhyayanapārāyaṇāyeti śrāvaṇam

2.12.13

तथैव नैष्ठिको यावज्जीवम् आश्रमधर्माण्य् अनुतिष्ठेतोपाकुर्वाणो वेदमधीत्य स्नायादिति विज्ञायते

tathaiva naiṣṭhiko yāvajjīvam āśramadharmāṇy anutiṣṭhetopākurvāṇo vedamadhītya snāyāditi vijñāyate

2.13.1

अथ समावर्तनं व्याख्यास्यामः

atha samāvartanaṃ vyākhyāsyāmaḥ

2.13.2

उदगयन आपूर्यमाणपक्षे तिष्योत्तरेषु चित्राविशाखयोर्हस्तरोहिण्योर्मृगशिरसि वा नक्षत्रे यत्रापस् तत्रागारे गोष्ठे वाघारं हुत्वाग्निं परिस्तीर्य तथैव धातादिव्रतविसर्गं हुत्वा वयः सुपर्णा इति वस्त्रावकुण्ठनं मोचयित्वा शुक्रियव्रतं विसृजति

udagayana āpūryamāṇapakṣe tiṣyottareṣu citrāviśākhayorhastarohiṇyormṛgaśirasi vā nakṣatre yatrāpas tatrāgāre goṣṭhe vāghāraṃ hutvāgniṃ paristīrya tathaiva dhātādivratavisargaṃ hutvā vayaḥ suparṇā iti vastrāvakuṇṭhanaṃ mocayitvā śukriyavrataṃ visṛjati

2.13.3

इमं स्तोमं त्र्यायुषं जमदग्नेरिति प्रधानं पञ्च वारुणं मूलहोमान्तं हुत्वोद्वयं तमस उद् उ त्यम् इत्य् एताभ्याम् आदित्यम् उपस्थायोद् उत्तमम् इत्युत्तरीयम् अथा वयमिति सूत्रदण्डादीन्य् अप्सु विसृज्य शिवो नामासीति क्षुरमुपलेन कर्षयित्वा साक्षतैर् आधावैः शिवा न इति शिरो ऽञ्जयित्वा गोदानम् अप उन्दन्त्वोषधे त्रायस्व यत्क्षुरेणेति चतुर्दिशं येनावपदिति सर्वतो नखान्तं वपति

imaṃ stomaṃ tryāyuṣaṃ jamadagneriti pradhānaṃ pañca vāruṇaṃ mūlahomāntaṃ hutvodvayaṃ tamasa ud u tyam ity etābhyām ādityam upasthāyod uttamam ityuttarīyam athā vayamiti sūtradaṇḍādīny apsu visṛjya śivo nāmāsīti kṣuramupalena karṣayitvā sākṣatair ādhāvaiḥ śivā na iti śiro 'ñjayitvā godānam apa undantvoṣadhe trāyasva yatkṣureṇeti caturdiśaṃ yenāvapaditi sarvato nakhāntaṃ vapati

2.13.4

शरावे सानडुहगोशकृति केशादीन्य् आदायेदम् अहम् अमुष्येत्य् उदुम्बरदर्भयोर् मूले गोष्ठे वा गूहयेत्

śarāve sānaḍuhagośakṛti keśādīny ādāyedam aham amuṣyety udumbaradarbhayor mūle goṣṭhe vā gūhayet

2.13.5

अन्नाद्याय व्यूहध्वमिति दन्तधावनम् औदुम्बरेण काष्ठेन करोति शीतोष्णाभिर् अद्भिर् आपो हि ष्ठेत्यादिभिर् ऋग्भिस् तिसृभिः स्नापयित्वा हिरण्यपवमानाभ्यां प्रोक्षयतीति

annādyāya vyūhadhvamiti dantadhāvanam audumbareṇa kāṣṭhena karoti śītoṣṇābhir adbhir āpo hi ṣṭhetyādibhir ṛgbhis tisṛbhiḥ snāpayitvā hiraṇyapavamānābhyāṃ prokṣayatīti

2.13.6

पूर्वं तथा प्रधानान्हुत्वा पुरोदयादादित्यस्य ब्राह्मव्रतं विसृज्य शुक्रियव्रतस्य ग्रहणविसर्गावित्येके

pūrvaṃ tathā pradhānānhutvā purodayādādityasya brāhmavrataṃ visṛjya śukriyavratasya grahaṇavisargāvityeke

2.14.1

दिवि श्रयस्वेत्यहते वाससी गन्धाभरणादीनि च प्रोक्ष्य नमो ग्रहायेति गन्धं गृहीत्वा प्राचीनमञ्जलिं कृत्वाप्सरस्स्विति गात्राण्यनुलेपयेत् तेजोवत् सव इति वस्त्रं परिधाय सोमस्य तनूर् असीत्य् उत्तरीयं गृह्णाति

divi śrayasvetyahate vāsasī gandhābharaṇādīni ca prokṣya namo grahāyeti gandhaṃ gṛhītvā prācīnamañjaliṃ kṛtvāpsarassviti gātrāṇyanulepayet tejovat sava iti vastraṃ paridhāya somasya tanūr asīty uttarīyaṃ gṛhṇāti

2.14.2

पूर्ववन् मेखलादीन्य् आददीत

pūrvavan mekhalādīny ādadīta

2.14.3

आभरणकुण्डलमणीन् बदरेण सुवर्णेन वा कृतानाच्छाद्य दर्भेण बध्नीयात्

ābharaṇakuṇḍalamaṇīn badareṇa suvarṇena vā kṛtānācchādya darbheṇa badhnīyāt

2.14.1

दिवि श्रयस्वेत्यहते वाससी गन्धाभरणादीनि च प्रोक्ष्य नमो ग्रहायेति गन्धं गृहीत्वा प्राचीनमञ्जलिं कृत्वाप्सरस्स्विति गात्राण्यनुलेपयेत् तेजोवत् सव इति वस्त्रं परिधाय सोमस्य तनूर् असीत्य् उत्तरीयं गृह्णाति

divi śrayasvetyahate vāsasī gandhābharaṇādīni ca prokṣya namo grahāyeti gandhaṃ gṛhītvā prācīnamañjaliṃ kṛtvāpsarassviti gātrāṇyanulepayet tejovat sava iti vastraṃ paridhāya somasya tanūr asīty uttarīyaṃ gṛhṇāti

2.14.2

पूर्ववन् मेखलादीन्य् आददीत

pūrvavan mekhalādīny ādadīta

2.14.3

आभरणकुण्डलमणीन् बदरेण सुवर्णेन वा कृतानाच्छाद्य दर्भेण बध्नीयात्

ābharaṇakuṇḍalamaṇīn badareṇa suvarṇena vā kṛtānācchādya darbheṇa badhnīyāt

2.15.1

तदग्नावुपरि धारयन्न् आयुष्यं वर्चस्यम् उच्चैर्वादि शुनमहं प्रियं मेयम् ओषधीति पञ्चभिर्जुहुयात्

tadagnāvupari dhārayann āyuṣyaṃ varcasyam uccairvādi śunamahaṃ priyaṃ meyam oṣadhīti pañcabhirjuhuyāt

2.15.2

सम्राजं च विराजं चेत्युदकपात्रे परिप्लाव्य ऋतुभिरिष्ट्वार्तवैरियमोषधीति ताभ्यां कुण्डलाभ्यां दक्षिणादिकर्णयोरलंकरोति

samrājaṃ ca virājaṃ cetyudakapātre pariplāvya ṛtubhiriṣṭvārtavairiyamoṣadhīti tābhyāṃ kuṇḍalābhyāṃ dakṣiṇādikarṇayoralaṃkaroti

2.15.3

शुभिक इति मणिना कण्ठमामुच्येदं ब्रह्म पुनीमह इत्य् अङ्गुलीयकं गृहीत्वा यद् आञ्जनम् इति दक्षिणं चक्षुर् यन् मे मन इति वामं चाञ्जनेनाञ्जयित्वेमाः सुमनस इति स्रजमादाय देवस्य त्वेत्य् आदर्शमवेक्षेत

śubhika iti maṇinā kaṇṭhamāmucyedaṃ brahma punīmaha ity aṅgulīyakaṃ gṛhītvā yad āñjanam iti dakṣiṇaṃ cakṣur yan me mana iti vāmaṃ cāñjanenāñjayitvemāḥ sumanasa iti srajamādāya devasya tvety ādarśamavekṣeta

2.15.4

तेनैव वैणवं दण्डमृजुं गृह्णीयात्

tenaiva vaiṇavaṃ daṇḍamṛjuṃ gṛhṇīyāt

Vaikhānasagṛhyasūtra