1.1.1

अथ निषेक आदि संस्कारान् व्याख्यास्यामः

atha niṣeka ādi saṃskārān vyākhyāsyāmaḥ

1.1.2

ऋतु संगमन गर्भाधान पुंसवन सीमन्त विष्णु बलि जातकर्म उत्थान नामकरण अन्नप्राशन प्रवास आगमन पिण्ड वर्धन चौडक उपनयन पारायण व्रत बन्ध विसर्ग उपाकर्म समावर्तन पाणिग्रहणानि इति अष्टादश संस्काराः शारीराः

ṛtu saṃgamana garbhādhāna puṃsavana sīmanta viṣṇu bali jātakarma utthāna nāmakaraṇa annaprāśana pravāsa āgamana piṇḍa vardhana cauḍaka upanayana pārāyaṇa vrata bandha visarga upākarma samāvartana pāṇigrahaṇāni iti aṣṭādaśa saṃskārāḥ śārīrāḥ

1.1.3

यज्ञाः च द्वाविंशती

yajñāḥ ca dvāviṃśatī

1.1.4

ब्रह्मयज्ञः देवयज्ञः पितृयज्ञः भूतयज्ञः मनुष्ययज्ञः च इति पञ्चानाम् अहर् अहर् अनुष्ठानम्

brahmayajñaḥ devayajñaḥ pitṛyajñaḥ bhūtayajñaḥ manuṣyayajñaḥ ca iti pañcānām ahar ahar anuṣṭhānam

1.1.5

स्थालीपाकः आग्रयणम् अष्टका पिण्ड पितृयज्ञः मासिश्राद्धम् चैत्री आश्वयुजी इति सप्त पाकयज्ञाः

sthālīpākaḥ āgrayaṇam aṣṭakā piṇḍa pitṛyajñaḥ māsiśrāddham caitrī āśvayujī iti sapta pākayajñāḥ

1.1.6

अग्न्याधेयम् अग्निहोत्रम् दर्श पूर्णमासौ आग्रयण इष्टिः चातुर्मास्यः निरूढपशुबन्धः सौत्रामणी इति सप्त हविर्यज्ञाः

agnyādheyam agnihotram darśa pūrṇamāsau āgrayaṇa iṣṭiḥ cāturmāsyaḥ nirūḍhapaśubandhaḥ sautrāmaṇī iti sapta haviryajñāḥ

1.1.7

अग्निष्टोमः अत्यग्निष्टोमः उक्थ्यः षोडशी वाजपेयः अतिरात्रः अप्तोर्यामः इति सप्त सोम यज्ञाः इति

agniṣṭomaḥ atyagniṣṭomaḥ ukthyaḥ ṣoḍaśī vājapeyaḥ atirātraḥ aptoryāmaḥ iti sapta soma yajñāḥ iti

1.1.8

एते चत्वारिंशत् भवन्ति

ete catvāriṃśat bhavanti

1.1.9

निषेकात् आ जातकात् संस्कृतायाम् ब्राह्मण्याम् ब्राह्मणात् जात मात्रः पुत्र मात्रः उपनीतः सावित्री अध्ययनात् ब्राह्मणः वेदम् अधीत्य शारीरैः आ पाणिग्रहणात् संस्कृतः पाकयज्ञैः अपि यजन् श्रोत्रियः स्वाध्याय परः आहिताग्निः हविर्यज्ञैः अपि अनूचानः सोम यज्ञैः अपि भ्रूणः

niṣekāt ā jātakāt saṃskṛtāyām brāhmaṇyām brāhmaṇāt jāta mātraḥ putra mātraḥ upanītaḥ sāvitrī adhyayanāt brāhmaṇaḥ vedam adhītya śārīraiḥ ā pāṇigrahaṇāt saṃskṛtaḥ pākayajñaiḥ api yajan śrotriyaḥ svādhyāya paraḥ āhitāgniḥ haviryajñaiḥ api anūcānaḥ soma yajñaiḥ api bhrūṇaḥ

1.1.10

संस्कारैः एतैः उपेतः नियम यमाभ्याम् ऋषि कल्पः

saṃskāraiḥ etaiḥ upetaḥ niyama yamābhyām ṛṣi kalpaḥ

1.1.11

स अङ्ग चतुर् वेद तपः योगात् ऋषिः

sa aṅga catur veda tapaḥ yogāt ṛṣiḥ

1.1.12

नारायण परायणः निर्द्वंद्वः मुनिः

nārāyaṇa parāyaṇaḥ nirdvaṃdvaḥ muniḥ

1.1.13

इति संस्कार विशेषात् पूर्वात् पूर्वात् परोवरीवान् इति विज्ञायते

iti saṃskāra viśeṣāt pūrvāt pūrvāt parovarīvān iti vijñāyate

1.2.1

अथ चातुराश्रमिणाम् स्नान विधिः

atha cāturāśramiṇām snāna vidhiḥ

1.2.2

अभिषेक दिव्य वायव्य आग्नेय गुरु अनुज्ञाः इति पञ्चधा भवति

abhiṣeka divya vāyavya āgneya guru anujñāḥ iti pañcadhā bhavati

1.2.3

नदी तटाक कूपानाम् अलाभे पूर्वस्य उत्तरम् उपतिष्ठते

nadī taṭāka kūpānām alābhe pūrvasya uttaram upatiṣṭhate

1.2.4

प्राच् मुखः उदक् मुखः _ आक्रम्य जल स्थलेषु आसीनः गोकर्ण वत् पाणिम् कृत्वा ब्राह्मेन तीर्थेन त्रिस् आचम्य द्विस् अङ्गुष्ठ मूलेन आस्यम् परिमार्ष्टि

prāc mukhaḥ udak mukhaḥ _ ākramya jala sthaleṣu āsīnaḥ gokarṇa vat pāṇim kṛtvā brāhmena tīrthena tris ācamya dvis aṅguṣṭha mūlena āsyam parimārṣṭi

1.2.5

अङ्गुष्ठस्य अग्निः प्रदेशिन्याः वायुः मध्यमस्य प्रजापतिः अनामिकायाः सूर्यः कनिष्ठिकस्य इन्द्रः इति अधिदेवताः भवन्ति

aṅguṣṭhasya agniḥ pradeśinyāḥ vāyuḥ madhyamasya prajāpatiḥ anāmikāyāḥ sūryaḥ kaniṣṭhikasya indraḥ iti adhidevatāḥ bhavanti

1.2.6

अङ्गुष्ठ मध्यमाभ्याम् सर्व तीर्थैः _ मुखम् मार्ष्टि अङ्गुष्ठ अनामिकाभ्याम् चक्षुषी अङ्गुष्ठ प्रदेशिनीभ्याम् नासिकाम् अङ्गुष्ठ कनिष्ठिकाभ्याम् श्रोत्रे भुजौ ताभ्याम् अङ्गुष्ठेन _

aṅguṣṭha madhyamābhyām sarva tīrthaiḥ _ mukham mārṣṭi aṅguṣṭha anāmikābhyām cakṣuṣī aṅguṣṭha pradeśinībhyām nāsikām aṅguṣṭha kaniṣṭhikābhyām śrotre bhujau tābhyām aṅguṣṭhena _

1.2.7

हृदयम् अङ्गुलिभिः नाभिम् च अङ्गुष्ठेन प्रत्यङ्गम् अपः च स्पृष्ट्वा जङ्घयोः वामे पाणौ अपि अभ्युक्ष्य सर्वाभिः मूर्धानम् स्पृशति

hṛdayam aṅgulibhiḥ nābhim ca aṅguṣṭhena pratyaṅgam apaḥ ca spṛṣṭvā jaṅghayoḥ vāme pāṇau api abhyukṣya sarvābhiḥ mūrdhānam spṛśati

Vaikhānasagṛhyasūtra