8.33

सो ऽपि उच्यते तत्र प्रत्यात्म कलादिवर्गो भिन्नः

so 'pi ucyate tatra pratyātma kalādivargo bhinnaḥ

8.34

तत्कार्यस्य कर्तृत्वोपोद्बलनादेः प्रत्यात्मभेदेन उपलम्भात् स तु वर्गः कदाचित् एकीभवेत् अपि ईश्वरेच्छया सामाजिकात्मनाम् इव तत्र सर्वो ऽयं कलादिवर्गः शुद्धः यः परमेश्वरविषयतया तत्स्वरूपलाभानुगुणनिजकार्यकारी संसारप्रतिद्वंद्वित्वात्

tatkāryasya kartṛtvopodbalanādeḥ pratyātmabhedena upalambhāt sa tu vargaḥ kadācit ekībhavet api īśvarecchayā sāmājikātmanām iva tatra sarvo 'yaṃ kalādivargaḥ śuddhaḥ yaḥ parameśvaraviṣayatayā tatsvarūpalābhānuguṇanijakāryakārī saṃsārapratidvaṃdvitvāt

8.35

स च परमेश्वरशक्तिपातवशात् तथा भवति इति वक्ष्यामस् तत्प्रकाशने

sa ca parameśvaraśaktipātavaśāt tathā bhavati iti vakṣyāmas tatprakāśane

8.36

अशुद्धस् तु तद्विपरीतः

aśuddhas tu tadviparītaḥ

8.37

तत्र मायातः कला जाता या सुप्तस्थानीयम् अणुं किंचित्कर्तृत्वेन युनक्ति सा च उच्छूनतेव संसारबीजस्य मायाण्वोर् उभयोः संयोगात् उत्पन्नापि मायां विकरोति न अविकार्यम् अणुम् इति मायाकार्यत्वम् अस्याः

tatra māyātaḥ kalā jātā yā suptasthānīyam aṇuṃ kiṃcitkartṛtvena yunakti sā ca ucchūnateva saṃsārabījasya māyāṇvor ubhayoḥ saṃyogāt utpannāpi māyāṃ vikaroti na avikāryam aṇum iti māyākāryatvam asyāḥ

8.38

एवम् अन्योन्यश्लेषात् अलक्षणीयान्तरत्वं पुंस्कलयोः

evam anyonyaśleṣāt alakṣaṇīyāntaratvaṃ puṃskalayoḥ

8.39

मायागर्भाधिकारिणस् तु कस्यचिद् ईश्वरस्य प्रसादात् सर्वकर्मक्षये मायापुरुषविवेको भवति येन मायोर्ध्वे विज्ञानाकल आस्ते न जातुचित् मायाधः कलापुंविवेको वा येन कलोर्ध्वे तिष्ठति

māyāgarbhādhikāriṇas tu kasyacid īśvarasya prasādāt sarvakarmakṣaye māyāpuruṣaviveko bhavati yena māyordhve vijñānākala āste na jātucit māyādhaḥ kalāpuṃviveko vā yena kalordhve tiṣṭhati

8.40

प्रकृतिपुरुषविवेको वा येन प्रधानाधो न संसरेत्

prakṛtipuruṣaviveko vā yena pradhānādho na saṃsaret

8.41

मलपुरुषविवेके तु शिवसमानत्वम्

malapuruṣaviveke tu śivasamānatvam

8.42

पुरुषपूर्णतादृष्टौ तु शिवत्वम् एवेति

puruṣapūrṇatādṛṣṭau tu śivatvam eveti

8.43

एवं कलातत्त्वम् एव किंचित्कर्तृत्वदायि न च

evaṃ kalātattvam eva kiṃcitkartṛtvadāyi na ca

8.44

कर्तृत्वम् अज्ञस्य इति

kartṛtvam ajñasya iti

8.45

किंचिज्ज्ञत्वदायिन्य् अशुद्धविद्या कलातो जाता सा च विद्या बुद्धिं पश्यति तद्गतांश् च सुखादीन् विवेकेन गृह्णाति

kiṃcijjñatvadāyiny aśuddhavidyā kalāto jātā sā ca vidyā buddhiṃ paśyati tadgatāṃś ca sukhādīn vivekena gṛhṇāti

8.46

बुद्धेर् गुणसंकीर्णाकाराया विवेकेन ग्रहीतुम् असामर्थ्यात्

buddher guṇasaṃkīrṇākārāyā vivekena grahītum asāmarthyāt

8.47

तस्मात् बुद्धिप्रतिबिम्बितो भावो विद्यया विविच्यते

tasmāt buddhipratibimbito bhāvo vidyayā vivicyate

8.48

किंचित्कर्तृत्वं किंचिद्भागसिद्धये क्वचिद् एव कर्तृत्वम् इत्य् अत्र अर्थे पर्यवस्यति क्वचिद् एव च इत्य् अत्र भागे रागतत्त्वस्य व्यापारः

kiṃcitkartṛtvaṃ kiṃcidbhāgasiddhaye kvacid eva kartṛtvam ity atra arthe paryavasyati kvacid eva ca ity atra bhāge rāgatattvasya vyāpāraḥ

8.49

न च अवैराग्यकृतं तत् अवैराग्यस्यापि अरक्तिदर्शनात्

na ca avairāgyakṛtaṃ tat avairāgyasyāpi araktidarśanāt

8.50

वैराग्ये धर्मादाव् अपि रक्तिर् दृश्यते

vairāgye dharmādāv api raktir dṛśyate

8.51

तृप्तस्य च अन्नादौ अवैराग्याभावे ऽपि अन्तःस्थरागानपायात्

tṛptasya ca annādau avairāgyābhāve 'pi antaḥstharāgānapāyāt

8.52

तेन विना पुनर् अवैराग्यानुत्पत्तिप्रसङ्गात्

tena vinā punar avairāgyānutpattiprasaṅgāt

Tantrasāra