35.18.2

तत्रैतान् भूयस्त्रिधा परीक्षेत किमसावौपसर्गिकः प्राक्केवलो ऽन्यलक्षण इति

tatraitān bhūyastridhā parīkṣeta kimasāvaupasargikaḥ prākkevalo 'nyalakṣaṇa iti

35.18.3

तत्र औपसर्गिको यः पूर्वोत्पन्नं व्याधिं जघन्यकालजातो व्याधिरुपसृजति स तन्मूल एवोपद्रवसंज्ञः प्राक्केवलो यः प्रागेवोत्पन्नो व्याधिरपूर्वरूपो ऽनुपद्रवश् च अन्यलक्षणो यो भविष्यद्व्याधिख्यापकः स पूर्वरूपसंज्ञः

tatra aupasargiko yaḥ pūrvotpannaṃ vyādhiṃ jaghanyakālajāto vyādhirupasṛjati sa tanmūla evopadravasaṃjñaḥ prākkevalo yaḥ prāgevotpanno vyādhirapūrvarūpo 'nupadravaś ca anyalakṣaṇo yo bhaviṣyadvyādhikhyāpakaḥ sa pūrvarūpasaṃjñaḥ

35.18.4

तत्र सोपद्रवम् अन्योन्याविरोधेनोपक्रमेत बलवन्तम् उपद्रवं वा प्राक्केवलं यथास्वं प्रतिकुर्वीत अन्यलक्षणे त्वादिव्याधौ प्रयतेत

tatra sopadravam anyonyāvirodhenopakrameta balavantam upadravaṃ vā prākkevalaṃ yathāsvaṃ pratikurvīta anyalakṣaṇe tvādivyādhau prayateta

35.19

भवति चात्र

bhavati cātra

35.19.2

नास्ति रोगो विना दोषैर् यस्मात्तस्माद् विचक्षणः

nāsti rogo vinā doṣair yasmāttasmād vicakṣaṇaḥ

35.19.3

अनुक्तम् अपि दोषाणां लिङ्गैर् व्याधिमुपाचरेत्

anuktam api doṣāṇāṃ liṅgair vyādhimupācaret

35.20

प्रागभिहिता ऋतवः

prāgabhihitā ṛtavaḥ

35.21

शीते शीतप्रतीकारमुष्णे चोष्णनिवारणम्

śīte śītapratīkāramuṣṇe coṣṇanivāraṇam

35.21.2

कृत्वा कुर्यात् क्रियां प्राप्तां क्रियाकालं न हापयेत्

kṛtvā kuryāt kriyāṃ prāptāṃ kriyākālaṃ na hāpayet

35.22

अप्राप्ते वा क्रियाकाले प्राप्ते वा न कृता क्रिया

aprāpte vā kriyākāle prāpte vā na kṛtā kriyā

35.22.2

क्रिया हीनातिरिक्ता वा साध्येष्व् अपि न सिध्यति

kriyā hīnātiriktā vā sādhyeṣv api na sidhyati

35.23

या ह्युदीर्णं शमयति नान्यं व्याधिं करोति च

yā hyudīrṇaṃ śamayati nānyaṃ vyādhiṃ karoti ca

35.23.2

सा क्रिया न तु या व्याधिं हरत्यन्यमुदीरयेत्

sā kriyā na tu yā vyādhiṃ haratyanyamudīrayet

35.24

प्रागभिहितो ऽग्निरन्नस्य पाचकः

prāgabhihito 'gnirannasya pācakaḥ

35.24.2

स चतुर्विधो भवति दोषानभिपन्न एकः विक्रियामापन्नस्त्रिविधो भवति विषमो वातेन तीक्ष्णः पित्तेन मन्दः श्लेष्मणा चतुर्थः समः सर्वसाम्याद् इति

sa caturvidho bhavati doṣānabhipanna ekaḥ vikriyāmāpannastrividho bhavati viṣamo vātena tīkṣṇaḥ pittena mandaḥ śleṣmaṇā caturthaḥ samaḥ sarvasāmyād iti

35.24.3

तत्र यो यथाकालम् उपयुक्तमन्नं सम्यक् पचति स समः समैर् दोषैः यः कदाचित् सम्यक् पचति कदाचिद् आध्मानशूलोदावर्तातिसारजठरगौरवान्त्रकूजनप्रवाहणानि कृत्वा स विषमः यः प्रभूतम् अप्युपयुक्तम् अन्नमाशु पचति स तीक्ष्णः स एवाभिवर्धमानो ऽत्यग्निरित्याभाष्यते स मुहुर्मुहुः प्रभूतम् अप्युपयुक्तम् अन्नम् आशुतरं पचति पाकान्ते च गलताल्वोष्ठशोषदाहसंतापाञ्जनयति यस्त्वल्पम् अप्युपयुक्तम् उदरशिरोगौरवकासश्वासप्रसेकच्छर्दिगात्रसदनानि कृत्वा महता कालेन पचति स

tatra yo yathākālam upayuktamannaṃ samyak pacati sa samaḥ samair doṣaiḥ yaḥ kadācit samyak pacati kadācid ādhmānaśūlodāvartātisārajaṭharagauravāntrakūjanapravāhaṇāni kṛtvā sa viṣamaḥ yaḥ prabhūtam apyupayuktam annamāśu pacati sa tīkṣṇaḥ sa evābhivardhamāno 'tyagnirityābhāṣyate sa muhurmuhuḥ prabhūtam apyupayuktam annam āśutaraṃ pacati pākānte ca galatālvoṣṭhaśoṣadāhasaṃtāpāñjanayati yastvalpam apyupayuktam udaraśirogauravakāsaśvāsaprasekacchardigātrasadanāni kṛtvā mahatā kālena pacati sa

35.25

विषमो वातजान् रोगांस्तीक्ष्णः पित्तनिमित्तजान्

viṣamo vātajān rogāṃstīkṣṇaḥ pittanimittajān

35.25.2

करोत्यग्निस्तथा मन्दो विकारान् कफसंभवान्

karotyagnistathā mando vikārān kaphasaṃbhavān

35.26

तत्र समे परिरक्षणं कुर्वीत विषमे स्निग्धाम्ललवणैः क्रियाविशेषैः प्रतिकुर्वीत तीक्ष्णे मधुरस्निग्धशीतैर् विरेकैश् च एवमेवात्यग्नौ विशेषेण माहिषैश् च क्षीरदधिसर्पिर्भिः मन्दे कटुतिक्तकषायैर् वमनैश् च

tatra same parirakṣaṇaṃ kurvīta viṣame snigdhāmlalavaṇaiḥ kriyāviśeṣaiḥ pratikurvīta tīkṣṇe madhurasnigdhaśītair virekaiś ca evamevātyagnau viśeṣeṇa māhiṣaiś ca kṣīradadhisarpirbhiḥ mande kaṭutiktakaṣāyair vamanaiś ca

35.27

जाठरो भगवानग्निरीश्वरो ऽन्नस्य पाचकः

jāṭharo bhagavānagnirīśvaro 'nnasya pācakaḥ

Suśrutasaṃhitā