62.35.2

विषजे मृदुपूर्वां च विषघ्नीं कारयेत् क्रियाम्

viṣaje mṛdupūrvāṃ ca viṣaghnīṃ kārayet kriyām

63.1

अथातो रसभेदविकल्पमध्यायं व्याख्यास्यामः

athāto rasabhedavikalpamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

63.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

63.3

दोषाणां पञ्चदशधा प्रसरो ऽभिहितस्तु यः

doṣāṇāṃ pañcadaśadhā prasaro 'bhihitastu yaḥ

63.3.2

त्रिषष्ट्या रसभेदानां तत्प्रयोजनम् उच्यते

triṣaṣṭyā rasabhedānāṃ tatprayojanam ucyate

63.4

अविदग्धा विदग्धाश्च भिद्यन्ते ते त्रिषष्टिधा

avidagdhā vidagdhāśca bhidyante te triṣaṣṭidhā

63.4.2

रसभेदत्रिषष्टिं तु वीक्ष्य वीक्ष्यावचारयेत्

rasabhedatriṣaṣṭiṃ tu vīkṣya vīkṣyāvacārayet

63.5

एकैकेनानुगमनं भागशो यदुदीरितम्

ekaikenānugamanaṃ bhāgaśo yadudīritam

63.5.2

दोषाणां तत्र मतिमान् त्रिषष्टिं तु प्रयोजयेत्

doṣāṇāṃ tatra matimān triṣaṣṭiṃ tu prayojayet

63.6

यथाक्रमप्रवृत्तानां द्विकेषु मधुरो रसः

yathākramapravṛttānāṃ dvikeṣu madhuro rasaḥ

63.6.2

पञ्चानुक्रमते योगानम्लश्चतुर एव तु

pañcānukramate yogānamlaścatura eva tu

63.7

त्रींश्चानुगच्छति रसो लवणः कटुको द्वयम्

trīṃścānugacchati raso lavaṇaḥ kaṭuko dvayam

63.7.2

तिक्तः कषायमन्वेति ते द्विका दश पञ्च च

tiktaḥ kaṣāyamanveti te dvikā daśa pañca ca

63.8

तद्यथा मधुराम्लः मधुरलवणः मधुरकटुकः मधुरतिक्तः मधुरकषायः एते पञ्चानुक्रान्ता मधुरेण अम्ललवणः अम्लकटुकः अम्लतिक्तः अम्लकषायः एते चत्वारो ऽनुक्रान्ता अम्लेन लवणकटुकः लवणतिक्तः लवणकषायः एते त्रयो ऽनुक्रान्ता लवणेन कटुतिक्तः कटुकषायः द्वावेतावनुक्रान्तौ कटुकेन तिक्तकषायः एक एवानुक्रान्तस्तिक्तेन एवमेते पञ्चदश द्विकसंयोगा व्याख्याताः

tadyathā madhurāmlaḥ madhuralavaṇaḥ madhurakaṭukaḥ madhuratiktaḥ madhurakaṣāyaḥ ete pañcānukrāntā madhureṇa amlalavaṇaḥ amlakaṭukaḥ amlatiktaḥ amlakaṣāyaḥ ete catvāro 'nukrāntā amlena lavaṇakaṭukaḥ lavaṇatiktaḥ lavaṇakaṣāyaḥ ete trayo 'nukrāntā lavaṇena kaṭutiktaḥ kaṭukaṣāyaḥ dvāvetāvanukrāntau kaṭukena tiktakaṣāyaḥ eka evānukrāntastiktena evamete pañcadaśa dvikasaṃyogā vyākhyātāḥ

63.9

त्रिकान् वक्ष्यामः

trikān vakṣyāmaḥ

63.9.2

आदौ प्रयुज्यमानस्तु मधुरो दश गच्छति

ādau prayujyamānastu madhuro daśa gacchati

63.9.3

षड् अम्लो लवणस्तस्माद् अर्धमेकं तथा कटुः

ṣaḍ amlo lavaṇastasmād ardhamekaṃ tathā kaṭuḥ

63.10

तद्यथा मधुराम्ललवणः मधुराम्लकटुकः मधुराम्लतिक्तः मधुराम्लकषायः मधुरलवणकटुकः मधुरलवणतिक्तः मधुरलवणकषायः मधुरकटुकतिक्तः मधुरकटुकषायः मधुरतिक्तकषायः एवमेषां दशानां त्रिकसंयोगानामादौ मधुरः प्रयुज्यते अम्ललवणकटुकः अम्ललवणतिक्तः अम्ललवणकषायः अम्लकटुतिक्तः अम्लकटुकषायः अम्लतिक्तकषायः एवमेषां षण्णाम् आदावम्लः प्रयुज्यते लवणकटुतिक्तः लवणकटुकषायः लवणतिक्तकषायः एवमेषां त्रयाणामादौ लवणः प्रयुज्यते कटुतिक्तकषायः एवमेकस्यादौ कटुकः प्रयुज्यते एवमेते त्रिकसंयोगा विंशतिर्व्याख्याताः

tadyathā madhurāmlalavaṇaḥ madhurāmlakaṭukaḥ madhurāmlatiktaḥ madhurāmlakaṣāyaḥ madhuralavaṇakaṭukaḥ madhuralavaṇatiktaḥ madhuralavaṇakaṣāyaḥ madhurakaṭukatiktaḥ madhurakaṭukaṣāyaḥ madhuratiktakaṣāyaḥ evameṣāṃ daśānāṃ trikasaṃyogānāmādau madhuraḥ prayujyate amlalavaṇakaṭukaḥ amlalavaṇatiktaḥ amlalavaṇakaṣāyaḥ amlakaṭutiktaḥ amlakaṭukaṣāyaḥ amlatiktakaṣāyaḥ evameṣāṃ ṣaṇṇām ādāvamlaḥ prayujyate lavaṇakaṭutiktaḥ lavaṇakaṭukaṣāyaḥ lavaṇatiktakaṣāyaḥ evameṣāṃ trayāṇāmādau lavaṇaḥ prayujyate kaṭutiktakaṣāyaḥ evamekasyādau kaṭukaḥ prayujyate evamete trikasaṃyogā viṃśatirvyākhyātāḥ

63.11

चतुष्कान् वक्ष्यामः

catuṣkān vakṣyāmaḥ

63.11.2

चतुष्करससंयोगान्मधुरो दश गच्छति

catuṣkarasasaṃyogānmadhuro daśa gacchati

Suśrutasaṃhitā