52.45

रसायनात् कर्षमतो विलिह्याद्द्वे चाभये नित्यमथाशु हन्यात्

rasāyanāt karṣamato vilihyāddve cābhaye nityamathāśu hanyāt

52.45.2

तद्राजयक्ष्मग्रहणीप्रदोषशोफाग्निमान्द्यस्वरभेदकासान्

tadrājayakṣmagrahaṇīpradoṣaśophāgnimāndyasvarabhedakāsān

52.46

पाण्ड्वामयश्वासशिरोविकारान् हृद्रोगहिक्काविषमज्वरांश्च

pāṇḍvāmayaśvāsaśirovikārān hṛdrogahikkāviṣamajvarāṃśca

52.46.2

मेधाबलोत्साहमतिप्रदं च चकार चैतद्भगवानगस्त्यः

medhābalotsāhamatipradaṃ ca cakāra caitadbhagavānagastyaḥ

52.47

कुलीरशुक्तीचटकैणलावान्निष्क्वाथ्य वर्गं मधुरं च कृत्स्नम्

kulīraśuktīcaṭakaiṇalāvānniṣkvāthya vargaṃ madhuraṃ ca kṛtsnam

52.47.2

पचेद्घृतं तत्तु निषेव्यमाणं हन्यात् क्षतोत्थं क्षयजं च कासम्

pacedghṛtaṃ tattu niṣevyamāṇaṃ hanyāt kṣatotthaṃ kṣayajaṃ ca kāsam

52.47.3

शतावरीनागबलाविपक्वं घृतं विधेयं च हिताय कासिनाम्

śatāvarīnāgabalāvipakvaṃ ghṛtaṃ vidheyaṃ ca hitāya kāsinām

53.1

अथातः स्वरभेदप्रतिषेधम् अध्यायं व्याख्यास्यामः

athātaḥ svarabhedapratiṣedham adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

53.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

53.3

अत्युच्चभाषणविषाध्ययनातिगीतशीतादिभिः प्रकुपिताः पवनादयस्तु

atyuccabhāṣaṇaviṣādhyayanātigītaśītādibhiḥ prakupitāḥ pavanādayastu

53.3.2

स्रोतःसु ते स्वरवहेषु गताः प्रतिष्ठां हन्युः स्वरं भवति चापि हि षड्विधः सः

srotaḥsu te svaravaheṣu gatāḥ pratiṣṭhāṃ hanyuḥ svaraṃ bhavati cāpi hi ṣaḍvidhaḥ saḥ

53.4

वातेन कृष्णनयनाननमूत्रवर्चा भिन्नं शनैर् वदति गद्गदवत् स्वरं च

vātena kṛṣṇanayanānanamūtravarcā bhinnaṃ śanair vadati gadgadavat svaraṃ ca

53.4.2

पित्तेन पीतवदनाक्षिपुरीषमूत्रो ब्रूयाद्गलेन परिदाहसमन्वितेन

pittena pītavadanākṣipurīṣamūtro brūyādgalena paridāhasamanvitena

53.5

कृच्छ्रात् कफेन सततं कफरुद्धकण्ठो मन्दं शनैर् वदति चापि दिवा विशेषः

kṛcchrāt kaphena satataṃ kapharuddhakaṇṭho mandaṃ śanair vadati cāpi divā viśeṣaḥ

53.5.2

सर्वात्मके भवति सर्वविकारसंपदव्यक्तता च वचसस्तमसाध्यमाहुः

sarvātmake bhavati sarvavikārasaṃpadavyaktatā ca vacasastamasādhyamāhuḥ

53.6

धूप्येत वाक् क्षयकृते क्षयमाप्नुयाच्च वागेष चापि हतवाक् परिवर्जनीयः

dhūpyeta vāk kṣayakṛte kṣayamāpnuyācca vāgeṣa cāpi hatavāk parivarjanīyaḥ

53.6.2

अन्तर्गलं स्वरमलक्ष्यपदं चिरेण मेदश्चयाद्वदति दिग्धगलौष्ठतालुः

antargalaṃ svaramalakṣyapadaṃ cireṇa medaścayādvadati digdhagalauṣṭhatāluḥ

53.7

क्षीणस्य वृद्धस्य कृशस्य चापि चिरोत्थितो यश्च सहोपजातः

kṣīṇasya vṛddhasya kṛśasya cāpi cirotthito yaśca sahopajātaḥ

53.7.2

मेदस्विनः सर्वसमुद्भवश्च स्वरामयो यो न स सिद्धिमेति

medasvinaḥ sarvasamudbhavaśca svarāmayo yo na sa siddhimeti

53.8

स्निग्धान् स्वरातुरनरानपकृष्टदोषान् न्यायेन तान् वमनरेचनबस्तिभिश्च

snigdhān svarāturanarānapakṛṣṭadoṣān nyāyena tān vamanarecanabastibhiśca

Suśrutasaṃhitā