47.15

क्रुद्धेन भीतेन पिपासितेन शोकाभितप्तेन बुभुक्षितेन

kruddhena bhītena pipāsitena śokābhitaptena bubhukṣitena

47.15.2

व्यायामभाराध्वपरिक्षतेन वेगावरोधाभिहतेन चापि

vyāyāmabhārādhvaparikṣatena vegāvarodhābhihatena cāpi

47.16

अत्यम्लभक्ष्यावततोदरेण साजीर्णभुक्तेन तथाबलेन

atyamlabhakṣyāvatatodareṇa sājīrṇabhuktena tathābalena

47.16.2

उष्णाभितप्तेन च सेव्यमानं करोति मद्यं विविधान् विकारान्

uṣṇābhitaptena ca sevyamānaṃ karoti madyaṃ vividhān vikārān

47.17

पानात्ययं परमदं पानाजीर्णमथापि वा

pānātyayaṃ paramadaṃ pānājīrṇamathāpi vā

47.17.2

पानविभ्रममुग्रं च तेषां वक्ष्यामि लक्षणम्

pānavibhramamugraṃ ca teṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇam

47.18

स्तम्भाङ्गमर्दहृदयग्रहतोदकम्पाः पानात्यये ऽनिलकृते शिरसो रुजश्च

stambhāṅgamardahṛdayagrahatodakampāḥ pānātyaye 'nilakṛte śiraso rujaśca

47.18.2

स्वेदप्रलापमुखशोषणदाहमूर्च्छाः पित्तात्मके वदनलोचनपीतता च

svedapralāpamukhaśoṣaṇadāhamūrcchāḥ pittātmake vadanalocanapītatā ca

47.19

श्लेष्मात्मके वमथुशीतकफप्रसेकाः सर्वात्मके भवति सर्वविकारसंपत्

śleṣmātmake vamathuśītakaphaprasekāḥ sarvātmake bhavati sarvavikārasaṃpat

47.19.2

ऊष्माणमङ्गगुरुतां विरसाननत्वं श्लेष्माधिकत्वमरुचिं मलमूत्रसङ्गम्

ūṣmāṇamaṅgagurutāṃ virasānanatvaṃ śleṣmādhikatvamaruciṃ malamūtrasaṅgam

47.20

लिङ्गं परस्य तु मदस्य वदन्ति तज्ज्ञास्तृष्णां रुजां शिरसि सन्धिषु चापि भेदम्

liṅgaṃ parasya tu madasya vadanti tajjñāstṛṣṇāṃ rujāṃ śirasi sandhiṣu cāpi bhedam

47.20.2

आध्मानमुद्गिरणमम्लरसो विदाहो ऽजीर्णस्य पानजनितस्य वदन्ति लिङ्गम्

ādhmānamudgiraṇamamlaraso vidāho 'jīrṇasya pānajanitasya vadanti liṅgam

47.21

ज्ञेयानि तत्र भिषजा सुविनिश्चितानि पित्तप्रकोपजनितानि च कारणानि

jñeyāni tatra bhiṣajā suviniścitāni pittaprakopajanitāni ca kāraṇāni

47.21.2

हृद्गात्रतोदवमथुज्वरकण्ठधूममूर्च्छाकफस्रवणमूर्धरुजो विदाहः

hṛdgātratodavamathujvarakaṇṭhadhūmamūrcchākaphasravaṇamūrdharujo vidāhaḥ

47.22

द्वेषः सुरान्नविकृतेषु च तेषु तेषु तं पानविभ्रममुशन्त्यखिलेन धीराः

dveṣaḥ surānnavikṛteṣu ca teṣu teṣu taṃ pānavibhramamuśantyakhilena dhīrāḥ

47.22.2

हीनोत्तरौष्ठम् अतिशीतम् अमन्ददाहं तैलप्रभास्यमतिपानहतं विजह्यात्

hīnottarauṣṭham atiśītam amandadāhaṃ tailaprabhāsyamatipānahataṃ vijahyāt

47.23

जिह्वौष्ठदन्तमसितं त्वथवापि नीलं पीते च यस्य नयने रुधिरप्रभे च

jihvauṣṭhadantamasitaṃ tvathavāpi nīlaṃ pīte ca yasya nayane rudhiraprabhe ca

47.23.2

हिक्काज्वरौ वमथुवेपथुपार्श्वशूलाः कासभ्रमावपि च पानहतं भजन्ते

hikkājvarau vamathuvepathupārśvaśūlāḥ kāsabhramāvapi ca pānahataṃ bhajante

47.24

तेषां निवारणमिदं हि मयोच्यमानं व्यक्ताभिधानमखिलेन विधिं निबोध

teṣāṃ nivāraṇamidaṃ hi mayocyamānaṃ vyaktābhidhānamakhilena vidhiṃ nibodha

47.24.2

मद्यं तु चुक्रमरिचार्द्रकदीप्यकुष्ठसौवर्चलायुतम् अलं पवनस्य शान्त्यै

madyaṃ tu cukramaricārdrakadīpyakuṣṭhasauvarcalāyutam alaṃ pavanasya śāntyai

Suśrutasaṃhitā