45.4

नित्यमभ्यसतो दुष्टो रसः पित्तं प्रकोपयेत्

nityamabhyasato duṣṭo rasaḥ pittaṃ prakopayet

45.4.2

विदग्धं स्वगुणैः पित्तं विदहत्याशु शोणितम्

vidagdhaṃ svaguṇaiḥ pittaṃ vidahatyāśu śoṇitam

45.5

ततः प्रवर्तते रक्तमूर्ध्वं चाधो द्विधापि वा

tataḥ pravartate raktamūrdhvaṃ cādho dvidhāpi vā

45.5.2

आमाशयाद्व्रजेदूर्ध्वमधः पक्वाशयाद्व्रजेत्

āmāśayādvrajedūrdhvamadhaḥ pakvāśayādvrajet

45.6

विदग्धयोर् द्वयोश्चापि द्विधाभागं प्रवर्तते

vidagdhayor dvayoścāpi dvidhābhāgaṃ pravartate

45.6.2

केचित् सयकृतः प्लीह्नः प्रवदन्त्यसृजो गतिम्

kecit sayakṛtaḥ plīhnaḥ pravadantyasṛjo gatim

45.7

ऊर्ध्वं साध्यम् अधो याप्यम् असाध्यं युगपद्गतम्

ūrdhvaṃ sādhyam adho yāpyam asādhyaṃ yugapadgatam

45.7.2

सदनं शीतकामित्वं कण्ठधूमायनं वमिः

sadanaṃ śītakāmitvaṃ kaṇṭhadhūmāyanaṃ vamiḥ

45.8

लोहगन्धिश्च निःश्वासो भवत्यस्मिन् भविष्यति

lohagandhiśca niḥśvāso bhavatyasmin bhaviṣyati

45.8.2

बाह्यासृग्लक्षणैस्तस्य संख्यादोषोच्छ्रितीर् विदुः

bāhyāsṛglakṣaṇaistasya saṃkhyādoṣocchritīr viduḥ

45.9

दौर्बल्यश्वासकासज्वरवमथुमदास् तन्द्रितादाहमूर्च्छा भुक्ते चान्ने विदाहस्त्वधृतिरपि सदा हृद्यतुल्या च पीडा

daurbalyaśvāsakāsajvaravamathumadās tandritādāhamūrcchā bhukte cānne vidāhastvadhṛtirapi sadā hṛdyatulyā ca pīḍā

45.9.2

तृष्णा कण्ठस्य भेदः शिरसि च दवनं पूतिनिष्ठीवनं च द्वेषो भक्ते ऽविपाको विरतिरपि रते रक्तपित्तोपसर्गाः

tṛṣṇā kaṇṭhasya bhedaḥ śirasi ca davanaṃ pūtiniṣṭhīvanaṃ ca dveṣo bhakte 'vipāko viratirapi rate raktapittopasargāḥ

45.10

मांसप्रक्षालनाभं क्वथितम् इव च यत् कर्दमाम्भोनिभं वा मेदःपूयास्रकल्पं यकृद् इव यदि वा

māṃsaprakṣālanābhaṃ kvathitam iva ca yat kardamāmbhonibhaṃ vā medaḥpūyāsrakalpaṃ yakṛd iva yadi vā

45.10.2

यत् कृष्णं यच्च नीलं भृशमतिकुणपं यत्र चोक्ता विकारास्तद्वर्ज्यं रक्तपित्तं सुरपतिधनुषा यच्च तुल्यं विभाति

yat kṛṣṇaṃ yacca nīlaṃ bhṛśamatikuṇapaṃ yatra coktā vikārāstadvarjyaṃ raktapittaṃ surapatidhanuṣā yacca tulyaṃ vibhāti

45.11

नादौ संग्राह्यमुद्रिक्तं यदसृग्बलिनो ऽश्नतः

nādau saṃgrāhyamudriktaṃ yadasṛgbalino 'śnataḥ

45.11.2

तत् पाण्डुग्रहणीकुष्ठप्लीहगुल्मज्वरावहम्

tat pāṇḍugrahaṇīkuṣṭhaplīhagulmajvarāvaham

45.12

अधःप्रवृत्तं वमनैरूर्ध्वगं च विरेचनैः

adhaḥpravṛttaṃ vamanairūrdhvagaṃ ca virecanaiḥ

45.12.2

जयेदन्यतरद्वापि क्षीणस्य शमनैरसृक्

jayedanyataradvāpi kṣīṇasya śamanairasṛk

45.13

अतिप्रवृद्धदोषस्य पूर्वं लोहितपित्तिनः

atipravṛddhadoṣasya pūrvaṃ lohitapittinaḥ

45.13.2

अक्षीणबलमांसाग्नेः कर्तव्यमपतर्पणम्

akṣīṇabalamāṃsāgneḥ kartavyamapatarpaṇam

Suśrutasaṃhitā