5.1

अथातो ऽग्रोपहरणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः

athāto 'gropaharaṇīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

5.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

5.3

त्रिविधं कर्म पूर्वकर्म प्रधानकर्म पश्चात्कर्मेति तद्व्याधिं प्रति प्रत्युपदेक्ष्यामः

trividhaṃ karma pūrvakarma pradhānakarma paścātkarmeti tadvyādhiṃ prati pratyupadekṣyāmaḥ

5.4

अस्मिन् शास्त्रे शस्त्रकर्मप्राधान्याच् छस्त्रकर्म इव तावत् पूर्वम् उपदेक्ष्यामस् तत्सम्भारांश् च

asmin śāstre śastrakarmaprādhānyāc chastrakarma iva tāvat pūrvam upadekṣyāmas tatsambhārāṃś ca

5.5

तच् च शस्त्रकर्माष्टविधं तद्यथा छेद्यं भेद्यं लेख्यं वेध्यम् एष्यम् आहार्यं विस्राव्यं सीव्यम् इति

tac ca śastrakarmāṣṭavidhaṃ tadyathā chedyaṃ bhedyaṃ lekhyaṃ vedhyam eṣyam āhāryaṃ visrāvyaṃ sīvyam iti

5.6

अतो ऽन्यतमं कर्म चिकीर्षता वैद्येन पूर्वम् एवोपकल्पयितव्यानि यन्त्रशस्त्रक्षाराग्निशलाकाशृङ्गजलौकालाबूजाम्बवौष्ठपिचुप्रोतसूत्रपत्त्रपट्टमधुघृतवसापयस् तैलतर्पणकषायालेपनकल्कव्यजनशीतोष्णोदककटाहादीनि परिकर्मिणश् च स्निग्धाः स्थिरा बलवन्तः

ato 'nyatamaṃ karma cikīrṣatā vaidyena pūrvam evopakalpayitavyāni yantraśastrakṣārāgniśalākāśṛṅgajalaukālābūjāmbavauṣṭhapicuprotasūtrapattrapaṭṭamadhughṛtavasāpayas tailatarpaṇakaṣāyālepanakalkavyajanaśītoṣṇodakakaṭāhādīni parikarmiṇaś ca snigdhāḥ sthirā balavantaḥ

5.7

ततः प्रशस्तेषु तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रेषु दध्यक्षतान्नपानरत्नैर् अग्निं विप्रान् भिषजश् चार्चयित्वा कृतबलिमङ्गलस्वस्तिवाचनं लघुभुक्तवन्तं प्राङ्मुखम् आतुरम् उपवेश्य यन्त्रयित्वा प्रत्यङ्मुखो वैद्यो मर्मसिरास्नायुसंध्यस्थिधमनीः परिहरन् अनुलोमं शस्त्रं निदध्याद् आ पूयदर्शनात् सकृद् एवापहरेच् छस्त्रम् आशु च महत्स्व् अपि च पाकेषु द्व्यङ्गुलान्तरं त्र्यङ्गुलान्तरं वा

tataḥ praśasteṣu tithikaraṇamuhūrtanakṣatreṣu dadhyakṣatānnapānaratnair agniṃ viprān bhiṣajaś cārcayitvā kṛtabalimaṅgalasvastivācanaṃ laghubhuktavantaṃ prāṅmukham āturam upaveśya yantrayitvā pratyaṅmukho vaidyo marmasirāsnāyusaṃdhyasthidhamanīḥ pariharan anulomaṃ śastraṃ nidadhyād ā pūyadarśanāt sakṛd evāpaharec chastram āśu ca mahatsv api ca pākeṣu dvyaṅgulāntaraṃ tryaṅgulāntaraṃ vā

5.8

तत्रायतो विशालः समः सुविभक्तो निराश्रय इति व्रणगुणाः

tatrāyato viśālaḥ samaḥ suvibhakto nirāśraya iti vraṇaguṇāḥ

5.9

भवतश् चात्र

bhavataś cātra

5.9.2

आयतश् च विशालश् च सुविभक्तो निराश्रयः

āyataś ca viśālaś ca suvibhakto nirāśrayaḥ

5.9.3

प्राप्तकालकृतश् चापि व्रणः कर्मणि शस्यते

prāptakālakṛtaś cāpi vraṇaḥ karmaṇi śasyate

5.10

शौर्यमाशुक्रिया शस्त्रतैक्ष्ण्यम् अस्वेदवेपथु

śauryamāśukriyā śastrataikṣṇyam asvedavepathu

5.10.2

असंमोहश् च वैद्यस्य शस्त्रकर्मणि शस्यते

asaṃmohaś ca vaidyasya śastrakarmaṇi śasyate

5.11

एकेन वा व्रणेनाशुध्यमाने नान्तरा बुद्ध्यावेक्ष्यापरान् व्रणान् कुर्यात्

ekena vā vraṇenāśudhyamāne nāntarā buddhyāvekṣyāparān vraṇān kuryāt

5.12

भवति चात्र

bhavati cātra

5.12.2

यतो यतो गतिं विद्याद् उत्सङ्गो यत्र यत्र च

yato yato gatiṃ vidyād utsaṅgo yatra yatra ca

5.12.3

तत्र तत्र व्रणं कुर्याद्यथा दोषो न तिष्ठति

tatra tatra vraṇaṃ kuryādyathā doṣo na tiṣṭhati

5.13

तत्र भ्रूगण्डशङ्खललाटाक्षिपुटौष्ठदन्तवेष्टकक्षाकुक्षिवङ्क्षणेषु तिर्यक् छेद उक्तः

tatra bhrūgaṇḍaśaṅkhalalāṭākṣipuṭauṣṭhadantaveṣṭakakṣākukṣivaṅkṣaṇeṣu tiryak cheda uktaḥ

5.14

चन्द्रमण्डलवच्छेदान् पाणिपादेषु कारयेत्

candramaṇḍalavacchedān pāṇipādeṣu kārayet

5.14.2

अर्धचन्द्राकृतींश् चापि गुदे मेढ्रे च बुद्धिमान्

ardhacandrākṛtīṃś cāpi gude meḍhre ca buddhimān

Suśrutasaṃhitā