41.55

प्लीहोदरोक्तं विहितं च सर्पिस्त्रीण्येव चान्यानि हितानि चात्र

plīhodaroktaṃ vihitaṃ ca sarpistrīṇyeva cānyāni hitāni cātra

41.55.2

उपद्रवांश्च स्वरवैकृतादीन् जयेद्यथास्वं प्रसमीक्ष्य शास्त्रम्

upadravāṃśca svaravaikṛtādīn jayedyathāsvaṃ prasamīkṣya śāstram

41.56

अजाशकृन्मूत्रपयोघृतासृङ्मांसालयानि प्रतिसेवमानः

ajāśakṛnmūtrapayoghṛtāsṛṅmāṃsālayāni pratisevamānaḥ

41.56.2

स्नानादिनानाविधिना जहाति मासादशेषं नियमेन शोषम्

snānādinānāvidhinā jahāti māsādaśeṣaṃ niyamena śoṣam

41.57

रसोनयोगं विधिवत् क्षयार्तः क्षीरेण वा नागबलाप्रयोगम्

rasonayogaṃ vidhivat kṣayārtaḥ kṣīreṇa vā nāgabalāprayogam

41.57.2

सेवेत वा मागधिकाविधानं तथोपयोगं जतुनो ऽश्मजस्य

seveta vā māgadhikāvidhānaṃ tathopayogaṃ jatuno 'śmajasya

41.58

शोकं स्त्रियं क्रोधमसूयनं च त्यजेदुदारान् विषयान् भजेत

śokaṃ striyaṃ krodhamasūyanaṃ ca tyajedudārān viṣayān bhajeta

41.58.2

वैद्यान् द्विजातींस्त्रिदशान् गुरूंश्च वाचश्च पुण्याः शृणुयाद् द्विजेभ्यः

vaidyān dvijātīṃstridaśān gurūṃśca vācaśca puṇyāḥ śṛṇuyād dvijebhyaḥ

42.1

अथातो गुल्मप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः

athāto gulmapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ

42.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

42.3

यथोक्तैः कोपनैर् दोषाः कुपिताः कोष्ठमागताः

yathoktaiḥ kopanair doṣāḥ kupitāḥ koṣṭhamāgatāḥ

42.3.2

जनयन्ति नृणां गुल्मं स पञ्चविध उच्यते

janayanti nṛṇāṃ gulmaṃ sa pañcavidha ucyate

42.4

हृद्बस्त्योरन्तरे ग्रन्थिः संचारी यदि वाचलः

hṛdbastyorantare granthiḥ saṃcārī yadi vācalaḥ

42.4.2

चयापचयवान् वृत्तः स गुल्म इति कीर्तितः

cayāpacayavān vṛttaḥ sa gulma iti kīrtitaḥ

42.5

पञ्च गुल्माश्रया नॄणां पार्श्वे हृन्नाभिबस्तयः

pañca gulmāśrayā nṝṇāṃ pārśve hṛnnābhibastayaḥ

42.5.2

गुपितानिलमूलत्वाद्गूढमूलोदयाद् अपि

gupitānilamūlatvādgūḍhamūlodayād api

42.6

गुल्मवद्वा विशालत्वाद्गुल्म इत्यभिधीयते

gulmavadvā viśālatvādgulma ityabhidhīyate

42.6.2

स यस्मादात्मनि चयं गच्छत्य् अप्स्विव बुद्बुदः

sa yasmādātmani cayaṃ gacchaty apsviva budbudaḥ

42.7

अन्तः सरति यस्माच्च न पाकम् उपयात्यतः

antaḥ sarati yasmācca na pākam upayātyataḥ

42.7.2

स व्यस्तैर् जायते दोषैः समस्तैरपि चोच्छ्रितैः

sa vyastair jāyate doṣaiḥ samastairapi cocchritaiḥ

Suśrutasaṃhitā