2.50.2

पाययेतागदं नित्यमिमं दूषीविषापहम्

pāyayetāgadaṃ nityamimaṃ dūṣīviṣāpaham

2.51

पिप्पल्यो ध्यामकं मांसी शावरः परिपेलवम्

pippalyo dhyāmakaṃ māṃsī śāvaraḥ paripelavam

2.51.2

सुवर्चिका ससूक्ष्मैला तोयं कनकगैरिकम्

suvarcikā sasūkṣmailā toyaṃ kanakagairikam

2.52

क्षौद्रयुक्तो ऽगदो ह्येष दूषीविषमपोहति

kṣaudrayukto 'gado hyeṣa dūṣīviṣamapohati

2.52.2

नाम्ना दूषीविषारिस्तु न चान्यत्रापि वार्यते

nāmnā dūṣīviṣāristu na cānyatrāpi vāryate

2.53

ज्वरे दाहे च हिक्कायामानाहे शुक्रसंक्षये

jvare dāhe ca hikkāyāmānāhe śukrasaṃkṣaye

2.53.2

शोफे ऽतिसारे मूर्च्छायां हृद्रोगे जठरे ऽपि च

śophe 'tisāre mūrcchāyāṃ hṛdroge jaṭhare 'pi ca

2.54

उन्मादे वेपथौ चैव ये चान्ये स्युरुपद्रवाः

unmāde vepathau caiva ye cānye syurupadravāḥ

2.54.2

यथास्वं तेषु कुर्वीत विषघ्नैर् औषधैः क्रियाम्

yathāsvaṃ teṣu kurvīta viṣaghnair auṣadhaiḥ kriyām

2.55

साध्यमात्मवतः सद्यो याप्यं संवत्सरोत्थितम्

sādhyamātmavataḥ sadyo yāpyaṃ saṃvatsarotthitam

2.55.2

दूषीविषमसाध्यं तु क्षीणस्याहितसेविनः

dūṣīviṣamasādhyaṃ tu kṣīṇasyāhitasevinaḥ

3.1

अथातो जङ्गमविषविज्ञानीयं कल्पं व्याख्यास्यामः

athāto jaṅgamaviṣavijñānīyaṃ kalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ

3.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

3.3

जङ्गमस्य विषस्योक्तान्यधिष्ठानानि षोडश

jaṅgamasya viṣasyoktānyadhiṣṭhānāni ṣoḍaśa

3.3.2

समासेन मया यानि विस्तरस्तेषु वक्ष्यते

samāsena mayā yāni vistarasteṣu vakṣyate

3.4

तत्र दृष्टिनिःश्वासदंष्ट्रानखमूत्रपुरीषशुक्रलालार्तवमुखसंदंशविशर्धिततुण्डास्थिपित्तशूकशवानीति

tatra dṛṣṭiniḥśvāsadaṃṣṭrānakhamūtrapurīṣaśukralālārtavamukhasaṃdaṃśaviśardhitatuṇḍāsthipittaśūkaśavānīti

3.5

तत्र दृष्टिनिःश्वासविषा दिव्याः सर्पाः भौमास्तु दंष्ट्राविषाः मार्जारश्ववानरमकरमण्डूकपाकमत्स्यगोधाशम्बूकप्रचलाकगृहगोधिकाचतुष्पादकीटास् तथान्ये दंष्ट्रानखविषाः चिपिटपिच्चिटककषायवासिकसर्षपकतोटकवर्चःकीटकौण्डिन्यकाः शकृन्मूत्रविषाः मूषिकाः शुक्रविषाः लूता लालामूत्रपुरीषमुखसंदंशनखशुक्रार्तवविषाः वृश्चिकविश्वम्भरवरटीराजीवमत्स्योच्चिटिङ्गाः समुद्रवृश्चिकाश्चालविषाः चित्रशिरःसरावकुर्दिशतदारुकारिमेदकसारिकामुखा मुखसंदंशविशर्धितमूत्रपुरीषविषाः मक्षिकाकणभजलायुका मुखसंदंशविषाः विषहतास्थि सर्पकण्टकवरटीमत्स्यास्थि चेत्यस्थिविषाणि शकुलीमत्स्यरक्तराजिवरटीमत्स्याश्च पित्तविषाः सूक्ष्मतुण्डोच्चिटिङ्गवरटीशतपदीशूकवलभिकाशृङ्गिभ्रमराः शूकतुण्डविषाः कीटसर्पदेहा गतासवः शवविषाः शेषास्त्वनुक्ता मुखसंदंशविषेष्वेव

tatra dṛṣṭiniḥśvāsaviṣā divyāḥ sarpāḥ bhaumāstu daṃṣṭrāviṣāḥ mārjāraśvavānaramakaramaṇḍūkapākamatsyagodhāśambūkapracalākagṛhagodhikācatuṣpādakīṭās tathānye daṃṣṭrānakhaviṣāḥ cipiṭapicciṭakakaṣāyavāsikasarṣapakatoṭakavarcaḥkīṭakauṇḍinyakāḥ śakṛnmūtraviṣāḥ mūṣikāḥ śukraviṣāḥ lūtā lālāmūtrapurīṣamukhasaṃdaṃśanakhaśukrārtavaviṣāḥ vṛścikaviśvambharavaraṭīrājīvamatsyocciṭiṅgāḥ samudravṛścikāścālaviṣāḥ citraśiraḥsarāvakurdiśatadārukārimedakasārikāmukhā mukhasaṃdaṃśaviśardhitamūtrapurīṣaviṣāḥ makṣikākaṇabhajalāyukā mukhasaṃdaṃśaviṣāḥ viṣahatāsthi sarpakaṇṭakavaraṭīmatsyāsthi cetyasthiviṣāṇi śakulīmatsyaraktarājivaraṭīmatsyāśca pittaviṣāḥ sūkṣmatuṇḍocciṭiṅgavaraṭīśatapadīśūkavalabhikāśṛṅgibhramarāḥ śūkatuṇḍaviṣāḥ kīṭasarpadehā gatāsavaḥ śavaviṣāḥ śeṣāstvanuktā mukhasaṃdaṃśaviṣeṣveva

3.6

भवन्ति चात्र

bhavanti cātra

3.6.2

राज्ञो ऽरिदेशे रिपवस्तृणाम्बुमार्गान्नधूमश्वसनान् विषेण

rājño 'rideśe ripavastṛṇāmbumārgānnadhūmaśvasanān viṣeṇa

3.6.3

संदूषयन्त्येभिर् अतिप्रदुष्टान् विज्ञाय लिङ्गैर् अभिशोधयेत्तान्

saṃdūṣayantyebhir atipraduṣṭān vijñāya liṅgair abhiśodhayettān

Suśrutasaṃhitā