37.127.2

बस्तेरुत्तरसंज्ञस्य समानं स्नेहबस्तिना

basteruttarasaṃjñasya samānaṃ snehabastinā

38.1

अथातो निरूहक्रमचिकित्सितं व्याख्यास्यामः

athāto nirūhakramacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ

38.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

38.3

अथानुवासितमास्थापयेत् स्वभ्यक्तस्विन्नशरीरम् उत्सृष्टबहिर्वेगमवाते शुचौ वेश्मनि मध्याह्ने प्रततायां शय्यायाम् अधःसुपरिग्रहायां श्रोणिप्रदेशप्रतिव्यूढायाम् अनुपधानायां वामपार्श्वशायिनम् आकुञ्चितदक्षिणसक्थिम् इतरप्रसारितसक्थिं सुमनसं जीर्णान्नं वाग्यतं सुनिषण्णदेहं विदित्वा ततो वामपादस्योपरि नेत्रं कृत्वेतरपादाङ्गुष्ठाङ्गुलिभ्यां कर्णिकाम् उपरि निष्पीड्य सव्यपाणिकनिष्ठिकानामिकाभ्यां बस्तेर्मुखार्धं संकोच्य मध्यमाप्रदेशिन्यङ्गुष्ठैर् अर्धं तु विवृतास्यं कृत्वा बस्तावौषधं प्रक्षिप्य दक्षिणहस्ताङ्गुष्ठेन प्रदेशिनीमध्यमाभ्यां चानुसिक्तम् अनायतम् अबुद्बुदम् असंकुचितम् अवातम् औषधासन्नम् उपसंगृह्य पुनरुपरि तदितरेण गृहीत्वा दक्षिणेनावसिञ्चेत् ततः सूत्रेणैवौषधान्ते द्विस्त्रिर्वावेष्ट्य बध्नीयात् अथ दक्षिणेनोत्तानेन पाणिना बस्तिं गृहीत्वा वामहस्तमध्यमाङ्गुलिप्रदेशिनीभ्यां नेत्रम् उपसंगृह्याङ्गुष्ठेन नेत्रद्वारं पिधाय घृताभ्यक्ताग्रनेत्रं घृताक्तमुपादाय प्रयच्छेदनुपृष्ठवंशं समम् उन्मुखम् आकर्णिकं नेत्रं प्रणिधत्स्वेति

athānuvāsitamāsthāpayet svabhyaktasvinnaśarīram utsṛṣṭabahirvegamavāte śucau veśmani madhyāhne pratatāyāṃ śayyāyām adhaḥsuparigrahāyāṃ śroṇipradeśaprativyūḍhāyām anupadhānāyāṃ vāmapārśvaśāyinam ākuñcitadakṣiṇasakthim itaraprasāritasakthiṃ sumanasaṃ jīrṇānnaṃ vāgyataṃ suniṣaṇṇadehaṃ viditvā tato vāmapādasyopari netraṃ kṛtvetarapādāṅguṣṭhāṅgulibhyāṃ karṇikām upari niṣpīḍya savyapāṇikaniṣṭhikānāmikābhyāṃ bastermukhārdhaṃ saṃkocya madhyamāpradeśinyaṅguṣṭhair ardhaṃ tu vivṛtāsyaṃ kṛtvā bastāvauṣadhaṃ prakṣipya dakṣiṇahastāṅguṣṭhena pradeśinīmadhyamābhyāṃ cānusiktam anāyatam abudbudam asaṃkucitam avātam auṣadhāsannam upasaṃgṛhya punarupari taditareṇa gṛhītvā dakṣiṇenāvasiñcet tataḥ sūtreṇaivauṣadhānte dvistrirvāveṣṭya badhnīyāt atha dakṣiṇenottānena pāṇinā bastiṃ gṛhītvā vāmahastamadhyamāṅgulipradeśinībhyāṃ netram upasaṃgṛhyāṅguṣṭhena netradvāraṃ pidhāya ghṛtābhyaktāgranetraṃ ghṛtāktamupādāya prayacchedanupṛṣṭhavaṃśaṃ samam unmukham ākarṇikaṃ netraṃ praṇidhatsveti

38.4

बस्तिं सव्ये करे कृत्वा दक्षिणेनावपीडयेत्

bastiṃ savye kare kṛtvā dakṣiṇenāvapīḍayet

38.4.2

एकेनैवावपीडेन न द्रुतं न विलम्बितम्

ekenaivāvapīḍena na drutaṃ na vilambitam

38.5

ततो नेत्रमपनीय त्रिंशन्मात्राः पीडनकालादुपेक्ष्योत्तिष्ठेत्यातुरं ब्रूयात्

tato netramapanīya triṃśanmātrāḥ pīḍanakālādupekṣyottiṣṭhetyāturaṃ brūyāt

38.5.2

अथातुरम् उपवेशयेदुत्कुटुकं बस्त्यागमनार्थम्

athāturam upaveśayedutkuṭukaṃ bastyāgamanārtham

38.5.3

निरूहप्रत्यागमनकालस्तु मुहूर्तो भवति

nirūhapratyāgamanakālastu muhūrto bhavati

38.6

अनेन विधिना बस्तिं दद्याद्बस्तिविशारदः

anena vidhinā bastiṃ dadyādbastiviśāradaḥ

38.6.2

द्वितीयं वा तृतीयं वा चतुर्थं वा यथार्थतः

dvitīyaṃ vā tṛtīyaṃ vā caturthaṃ vā yathārthataḥ

38.7

सम्यङ्निरूढलिङ्गे तु प्राप्ते बस्तिं निवारयेत्

samyaṅnirūḍhaliṅge tu prāpte bastiṃ nivārayet

38.7.2

विशेषात् सुकुमाराणां हीन एव क्रमो हितः

viśeṣāt sukumārāṇāṃ hīna eva kramo hitaḥ

38.8

अपि हीनक्रमं कुर्यान्न तु कुर्यादतिक्रमम्

api hīnakramaṃ kuryānna tu kuryādatikramam

38.8.2

यस्य स्याद्बस्तिरल्पो ऽल्पवेगो हीनमलानिलः

yasya syādbastiralpo 'lpavego hīnamalānilaḥ

38.9

दुर्निरूढः स विज्ञेयो मूत्रार्त्यरुचिजाड्यवान्

durnirūḍhaḥ sa vijñeyo mūtrārtyarucijāḍyavān

38.9.2

यान्येव प्राङ्मयोक्तानि लिङ्गान्यतिविरेचिते

yānyeva prāṅmayoktāni liṅgānyativirecite

38.10

तान्येवातिनिरूढे ऽपि विज्ञेयानि विपश्चिता

tānyevātinirūḍhe 'pi vijñeyāni vipaścitā

38.10.2

यस्य क्रमेण गच्छन्ति विट्पित्तकफवायवः

yasya krameṇa gacchanti viṭpittakaphavāyavaḥ

38.11

लाघवं चोपजायेत सुनिरूढं तमादिशेत्

lāghavaṃ copajāyeta sunirūḍhaṃ tamādiśet

Suśrutasaṃhitā