18.21

न च विकेशिकौषधे ऽतिस्निग्धे ऽतिरूक्षे विषमे वा कुर्वीत यस्मादतिस्नेहात् क्लेदो रौक्ष्याच्छेदो दुर्न्यासाद् व्रणवर्त्मावघर्षणम् इति

na ca vikeśikauṣadhe 'tisnigdhe 'tirūkṣe viṣame vā kurvīta yasmādatisnehāt kledo raukṣyācchedo durnyāsād vraṇavartmāvagharṣaṇam iti

18.22

तत्र व्रणायतनविशेषाद् बन्धविशेषस् त्रिविधो भवति गाढः समः शिथिल इति

tatra vraṇāyatanaviśeṣād bandhaviśeṣas trividho bhavati gāḍhaḥ samaḥ śithila iti

18.23

पीडयन्नरुजो गाढः सोच्छ्वासः शिथिलः स्मृतः

pīḍayannarujo gāḍhaḥ socchvāsaḥ śithilaḥ smṛtaḥ

18.23.2

नैव गाढो न शिथिलः समो बन्धः प्रकीर्तितः

naiva gāḍho na śithilaḥ samo bandhaḥ prakīrtitaḥ

18.24

तत्र स्फिक्कुक्षिकक्षावङ्क्षणोरुशिरःसु गाढः शाखावदनकर्णकण्ठमेढ्रमुष्कपृष्ठपार्श्वोदरोरःसु समः अक्ष्णोः सन्धिषु च शिथिल इति

tatra sphikkukṣikakṣāvaṅkṣaṇoruśiraḥsu gāḍhaḥ śākhāvadanakarṇakaṇṭhameḍhramuṣkapṛṣṭhapārśvodaroraḥsu samaḥ akṣṇoḥ sandhiṣu ca śithila iti

18.25

तत्र पैत्तिकं गाढस्थाने समं बध्नीयात् समस्थाने शिथिलं शिथिलस्थाने नैव एवं शोणितदुष्टं च श्लैष्मिकं शिथिलस्थाने समं समस्थाने गाढं गाढस्थाने गाढतरम् एवं वातदुष्टं च

tatra paittikaṃ gāḍhasthāne samaṃ badhnīyāt samasthāne śithilaṃ śithilasthāne naiva evaṃ śoṇitaduṣṭaṃ ca ślaiṣmikaṃ śithilasthāne samaṃ samasthāne gāḍhaṃ gāḍhasthāne gāḍhataram evaṃ vātaduṣṭaṃ ca

18.26

तत्र पैत्तिकं शरदि ग्रीष्मे द्विरह्नो बध्नीयात् रक्तोपद्रुतमप्येवं श्लैष्मिकं हेमन्तवसन्तयोस् त्र्यहात् वातोपद्रुतमप्येवम्

tatra paittikaṃ śaradi grīṣme dvirahno badhnīyāt raktopadrutamapyevaṃ ślaiṣmikaṃ hemantavasantayos tryahāt vātopadrutamapyevam

18.26.2

एवमभ्यूह्य बन्धविपर्ययं च कुर्यात्

evamabhyūhya bandhaviparyayaṃ ca kuryāt

18.27

तत्र समशिथिलस्थानेषु गाढं बद्धे विकेशिकौषधनैरर्थक्यं शोफवेदनाप्रादुर्भावश् च गाढसमस्थानेषु शिथिलं बद्धे विकेशिकौषधपतनं पट्टसंचाराद् व्रणवर्त्मावघर्षणम् इति गाढशिथिलस्थानेषु समं बद्धे च गुणाभाव इति

tatra samaśithilasthāneṣu gāḍhaṃ baddhe vikeśikauṣadhanairarthakyaṃ śophavedanāprādurbhāvaś ca gāḍhasamasthāneṣu śithilaṃ baddhe vikeśikauṣadhapatanaṃ paṭṭasaṃcārād vraṇavartmāvagharṣaṇam iti gāḍhaśithilasthāneṣu samaṃ baddhe ca guṇābhāva iti

18.28

अविपरीतबन्धे वेदनोपशान्तिरसृक्प्रसादो मार्दवं च

aviparītabandhe vedanopaśāntirasṛkprasādo mārdavaṃ ca

18.29

अबध्यमानो दंशमशकतृणकाष्ठोपलपांशुशीतवातातपप्रभृतिभिर् विशेषैर् अभिहन्यते व्रणो विविधवेदनोपद्रुतश् च दुष्टताम् उपैत्यालेपनादीनि चास्य विशोषम् उपयान्ति

abadhyamāno daṃśamaśakatṛṇakāṣṭhopalapāṃśuśītavātātapaprabhṛtibhir viśeṣair abhihanyate vraṇo vividhavedanopadrutaś ca duṣṭatām upaityālepanādīni cāsya viśoṣam upayānti

18.30

चूर्णितं मथितं भग्नं विश्लिष्टमतिपातितम्

cūrṇitaṃ mathitaṃ bhagnaṃ viśliṣṭamatipātitam

18.30.2

अस्थिस्नायुसिराछिन्नम् आशु बन्धेन रोहति

asthisnāyusirāchinnam āśu bandhena rohati

18.31

सुखमेवं व्रणी शेते सुखं गच्छति तिष्ठति

sukhamevaṃ vraṇī śete sukhaṃ gacchati tiṣṭhati

18.31.2

सुखं शय्यासनस्थस्य क्षिप्रं संरोहति व्रणः

sukhaṃ śayyāsanasthasya kṣipraṃ saṃrohati vraṇaḥ

18.32

अबन्ध्याः पित्तरक्ताभिघातविषनिमित्ता यदा च शोफदाहपाकरागतोदवेदनाभिभूताः क्षाराग्निदग्धाः पाकात् प्रकुथितप्रशीर्णमांसाश् च भवन्ति

abandhyāḥ pittaraktābhighātaviṣanimittā yadā ca śophadāhapākarāgatodavedanābhibhūtāḥ kṣārāgnidagdhāḥ pākāt prakuthitapraśīrṇamāṃsāś ca bhavanti

18.33

कुष्ठिनामग्निदग्धानां पिडका मधुमेहिनाम्

kuṣṭhināmagnidagdhānāṃ piḍakā madhumehinām

18.33.2

कर्णिकाश्चोन्दुरुविषे विषजुष्टव्रणाश् च ये

karṇikāśconduruviṣe viṣajuṣṭavraṇāś ca ye

18.34

मांसपाके न बध्यन्ते गुदपाके च दारुणे

māṃsapāke na badhyante gudapāke ca dāruṇe

18.34.2

स्वबुद्ध्या चापि विभजेत्कृत्याकृत्यांश् च बुद्धिमान्

svabuddhyā cāpi vibhajetkṛtyākṛtyāṃś ca buddhimān

Suśrutasaṃhitā