16.1

अथातः कर्णव्यधबन्धविधिम् अध्यायं व्याख्यास्यामः

athātaḥ karṇavyadhabandhavidhim adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

16.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

16.3

रक्षाभूषणनिमित्तं बालस्य कर्णौ विध्येते

rakṣābhūṣaṇanimittaṃ bālasya karṇau vidhyete

16.3.2

तौ षष्ठे मासि सप्तमे वा शुक्लपक्षे प्रशस्तेषु तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रेषु कृतमङ्गलस्वस्तिवाचनं धात्र्यङ्के कुमारधाराङ्के वा कुमारम् उपवेश्य बालक्रीडनकैः प्रलोभ्याभिसान्त्वयन् भिषग्वामहस्तेनाकृष्य कर्णं दैवकृते छिद्र आदित्यकरावभासिते शनैः शनैर् दक्षिणहस्तेनर्जु विध्येत् प्रतनुकं सूच्या बहलम् आरया पूर्वं दक्षिणं कुमारस्य वामं कुमार्याः ततः पिचुवर्तिं

tau ṣaṣṭhe māsi saptame vā śuklapakṣe praśasteṣu tithikaraṇamuhūrtanakṣatreṣu kṛtamaṅgalasvastivācanaṃ dhātryaṅke kumāradhārāṅke vā kumāram upaveśya bālakrīḍanakaiḥ pralobhyābhisāntvayan bhiṣagvāmahastenākṛṣya karṇaṃ daivakṛte chidra ādityakarāvabhāsite śanaiḥ śanair dakṣiṇahastenarju vidhyet pratanukaṃ sūcyā bahalam ārayā pūrvaṃ dakṣiṇaṃ kumārasya vāmaṃ kumāryāḥ tataḥ picuvartiṃ

16.4

शोणितबहुत्वेन वेदनया चान्यदेशविद्धमिति जानीयात् निरुपद्रवतया तद्देशविद्धम् इति

śoṇitabahutvena vedanayā cānyadeśaviddhamiti jānīyāt nirupadravatayā taddeśaviddham iti

16.5

तत्राज्ञेन यदृच्छया विद्धासु सिरासु कालिकामर्मरिकालोहितिकासूपद्रवा भवन्ति

tatrājñena yadṛcchayā viddhāsu sirāsu kālikāmarmarikālohitikāsūpadravā bhavanti

16.5.2

तत्र कालिकायां ज्वरो दाहः श्वयथुर्वेदना च भवति मर्मरिकायां वेदना ज्वरो ग्रन्थयश् च लोहितिकायां मन्यास्तम्भापतानकशिरोग्रहकर्णशूलानि भवन्ति

tatra kālikāyāṃ jvaro dāhaḥ śvayathurvedanā ca bhavati marmarikāyāṃ vedanā jvaro granthayaś ca lohitikāyāṃ manyāstambhāpatānakaśirograhakarṇaśūlāni bhavanti

16.5.3

तेषु यथास्वं प्रतिकुर्वीत

teṣu yathāsvaṃ pratikurvīta

16.6

क्लिष्टजिह्माप्रशस्तसूचीव्यधाद् गाढतरवर्तित्वाद् दोषसमुदायाद् अप्रशस्तव्यधाद् वा यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र वर्तिम् उपहृत्याशु मधुकैरण्डमूलमञ्जिष्ठायवतिलकल्कैर् मधुघृतप्रगाढैर् आलेपयेत्तावद्यावत् सुरूढ इति सुरूढं चैनं पुनर्विध्येत् विधानं तु पूर्वोक्तमेव

kliṣṭajihmāpraśastasūcīvyadhād gāḍhataravartitvād doṣasamudāyād apraśastavyadhād vā yatra saṃrambho vedanā vā bhavati tatra vartim upahṛtyāśu madhukairaṇḍamūlamañjiṣṭhāyavatilakalkair madhughṛtapragāḍhair ālepayettāvadyāvat surūḍha iti surūḍhaṃ cainaṃ punarvidhyet vidhānaṃ tu pūrvoktameva

16.7

तत्र सम्यग्विद्धमामतैलेन परिषेचयेत् त्र्यहात्त्र्यहाच् च वर्तिं स्थूलतरां दद्यात् परिषेकं च तमेव

tatra samyagviddhamāmatailena pariṣecayet tryahāttryahāc ca vartiṃ sthūlatarāṃ dadyāt pariṣekaṃ ca tameva

16.8

अथ व्यपगतदोषोपद्रवे कर्णे वर्धनार्थं लघु वर्धनकं कुर्यात्

atha vyapagatadoṣopadrave karṇe vardhanārthaṃ laghu vardhanakaṃ kuryāt

16.9

एवं विवर्धितः कर्णश्छिद्यते तु द्विधा नृणाम्

evaṃ vivardhitaḥ karṇaśchidyate tu dvidhā nṛṇām

16.9.2

दोषतो वाभिघाताद्वा संधानं तस्य मे शृणु

doṣato vābhighātādvā saṃdhānaṃ tasya me śṛṇu

16.10

तत्र समासेन पञ्चदशकर्णबन्धाकृतयः

tatra samāsena pañcadaśakarṇabandhākṛtayaḥ

16.10.2

तद्यथा नेमिसंधानक उत्पलभेद्यको वल्लूरक आसङ्गिमो गण्डकर्ण आहार्यो निर्वेधिमो व्यायोजिमः कपाटसंधिको ऽर्धकपाटसंधिकः संक्षिप्तो हीनकर्णो वल्लीकर्णो यष्टिकर्णः काकौष्ठक इति

tadyathā nemisaṃdhānaka utpalabhedyako vallūraka āsaṅgimo gaṇḍakarṇa āhāryo nirvedhimo vyāyojimaḥ kapāṭasaṃdhiko 'rdhakapāṭasaṃdhikaḥ saṃkṣipto hīnakarṇo vallīkarṇo yaṣṭikarṇaḥ kākauṣṭhaka iti

16.10.3

तेषु पृथुलायतसमोभयपालिर् नेमिसंधानकः वृत्तायतसमोभयपालिरुत्पलभेद्यकः ह्रस्ववृत्तसमोभयपालिर् वल्लूरकः अभ्यन्तरदीर्घैकपालिरासङ्गिमः बाह्यदीर्घैकपालिर् गण्डकर्णः अपालिरुभयतो ऽप्याहार्यः पीठोपमपालिरुभयतः स्थूलाणुसमविषमपालिर् व्यायोजिमः क्षीणपुत्रिकाश्रितो अभ्यन्तरदीर्घैकपालिरितराल्पपालिः निर्वेधिमः कपाटसंधिकः बाह्यदीर्घैकपालिर् इतराल्पपालिर् अर्धकपाटसंधिकः

teṣu pṛthulāyatasamobhayapālir nemisaṃdhānakaḥ vṛttāyatasamobhayapālirutpalabhedyakaḥ hrasvavṛttasamobhayapālir vallūrakaḥ abhyantaradīrghaikapālirāsaṅgimaḥ bāhyadīrghaikapālir gaṇḍakarṇaḥ apālirubhayato 'pyāhāryaḥ pīṭhopamapālirubhayataḥ sthūlāṇusamaviṣamapālir vyāyojimaḥ kṣīṇaputrikāśrito abhyantaradīrghaikapāliritarālpapāliḥ nirvedhimaḥ kapāṭasaṃdhikaḥ bāhyadīrghaikapālir itarālpapālir ardhakapāṭasaṃdhikaḥ

16.10.4

तत्र दशैते कर्णबन्धविकल्पाः साध्याः तेषां स्वनामभिर् एवाकृतयः प्रायेण व्याख्याताः

tatra daśaite karṇabandhavikalpāḥ sādhyāḥ teṣāṃ svanāmabhir evākṛtayaḥ prāyeṇa vyākhyātāḥ

16.10.5

संक्षिप्तादयः पञ्चासाध्याः

saṃkṣiptādayaḥ pañcāsādhyāḥ

16.10.6

तत्र शुष्कशष्कुलिरुत्सन्नपालिरितराल्पपालिः संक्षिप्तः अनधिष्ठानपालिः पर्यन्तयोः क्षीणमांसो हीनकर्णः तनुविषमाल्पपालिर्वल्लीकर्णः ग्रथितमांसस्तब्धसिरासंततसूक्ष्मपालिर् यष्टिकर्णः निर्मांससंक्षिप्ताग्राल्पशोणितपालिः काकौष्ठक इति

tatra śuṣkaśaṣkulirutsannapāliritarālpapāliḥ saṃkṣiptaḥ anadhiṣṭhānapāliḥ paryantayoḥ kṣīṇamāṃso hīnakarṇaḥ tanuviṣamālpapālirvallīkarṇaḥ grathitamāṃsastabdhasirāsaṃtatasūkṣmapālir yaṣṭikarṇaḥ nirmāṃsasaṃkṣiptāgrālpaśoṇitapāliḥ kākauṣṭhaka iti

16.10.7

बद्धेष्वपि तु शोफदाहरागपाकपिडकास्रावयुक्ता न सिद्धिम् उपयान्ति

baddheṣvapi tu śophadāharāgapākapiḍakāsrāvayuktā na siddhim upayānti

Suśrutasaṃhitā