14.34

त्वग्दोषा ग्रन्थयः शोफा रोगाः शोणितजाश्च ये

tvagdoṣā granthayaḥ śophā rogāḥ śoṇitajāśca ye

14.34.2

रक्तमोक्षणशीलानां न भवन्ति कदाचन

raktamokṣaṇaśīlānāṃ na bhavanti kadācana

14.35

अथ खल्वप्रवर्तमाने रक्ते एलाशीतशिवकुष्ठतगरपाठाभद्रदारुविडङ्गचित्रकत्रिकटुकागारधूमहरिद्रार्काङ्कुरनक्तमालफलैर् यथालाभं त्रिभिश्चतुर्भिः समस्तैर् वा चूर्णीकृतैर् लवणतैलप्रगाढैर् व्रणमुखम् अवघर्षयेद् एवं सम्यक् प्रवर्तते

atha khalvapravartamāne rakte elāśītaśivakuṣṭhatagarapāṭhābhadradāruviḍaṅgacitrakatrikaṭukāgāradhūmaharidrārkāṅkuranaktamālaphalair yathālābhaṃ tribhiścaturbhiḥ samastair vā cūrṇīkṛtair lavaṇatailapragāḍhair vraṇamukham avagharṣayed evaṃ samyak pravartate

14.36

अथातिप्रवृत्ते रोध्रमधुकप्रियङ्गुपत्तङ्गगैरिकसर्जरसरसाञ्जनशाल्मलीपुष्पशङ्खशुक्तिमाषयवगोधूमचूर्णैः शनैः शनैर् व्रणमुखम् अवचूर्ण्याङ्गुल्यग्रेणावपीडयेत् सालसर्जार्जुनारिमेदमेषशृङ्गधवधन्वनत्वग्भिर् वा चूर्णिताभिः क्षौमेण वा ध्मापितेन समुद्रफेनलाक्षाचूर्णैर् वा यथोक्तैर् व्रणबन्धनद्रव्यैर् गाढं बध्नीयात् शीताच्छादनभोजनागारैः शीतैः परिषेकप्रदेहैश्चोपाचरेत् क्षारेनाग्निना वा दहेद्यथोक्तं व्यधनाद् अनन्तरं वा तामेवातिप्रवृत्तां सिरां विध्येत् काकोल्यादिक्वाथं वा शर्करामधुमधुरं पाययेत् एणहरिणोरभ्रशशमहिषवराहाणां वा रुधिरं क्षीरयूषरसैः सुस्निग्धैश्चाश्नीयात् उपद्रवांश् च यथास्वम् उपचरेत्

athātipravṛtte rodhramadhukapriyaṅgupattaṅgagairikasarjarasarasāñjanaśālmalīpuṣpaśaṅkhaśuktimāṣayavagodhūmacūrṇaiḥ śanaiḥ śanair vraṇamukham avacūrṇyāṅgulyagreṇāvapīḍayet sālasarjārjunārimedameṣaśṛṅgadhavadhanvanatvagbhir vā cūrṇitābhiḥ kṣaumeṇa vā dhmāpitena samudraphenalākṣācūrṇair vā yathoktair vraṇabandhanadravyair gāḍhaṃ badhnīyāt śītācchādanabhojanāgāraiḥ śītaiḥ pariṣekapradehaiścopācaret kṣārenāgninā vā dahedyathoktaṃ vyadhanād anantaraṃ vā tāmevātipravṛttāṃ sirāṃ vidhyet kākolyādikvāthaṃ vā śarkarāmadhumadhuraṃ pāyayet eṇahariṇorabhraśaśamahiṣavarāhāṇāṃ vā rudhiraṃ kṣīrayūṣarasaiḥ susnigdhaiścāśnīyāt upadravāṃś ca yathāsvam upacaret

14.37

धातुक्षयात् स्रुते रक्ते मन्दः संजायते ऽनलः

dhātukṣayāt srute rakte mandaḥ saṃjāyate 'nalaḥ

14.37.2

पवनश् च परं लोपं याति तस्मात् प्रयत्नतः

pavanaś ca paraṃ lopaṃ yāti tasmāt prayatnataḥ

14.38

तं नातिशीतैर् लघुभिः स्निग्धैः शोणितवर्धनैः

taṃ nātiśītair laghubhiḥ snigdhaiḥ śoṇitavardhanaiḥ

14.38.2

ईषदम्लैर् अनम्लैर् वा भोजनैः समुपाचरेत्

īṣadamlair anamlair vā bhojanaiḥ samupācaret

14.39

चतुर्विधं यदेतद्धि रुधिरस्य निवारणम्

caturvidhaṃ yadetaddhi rudhirasya nivāraṇam

14.39.2

संधानं स्कन्दनं चैव पाचनं दहनं तथा

saṃdhānaṃ skandanaṃ caiva pācanaṃ dahanaṃ tathā

14.40

व्रणं कषायः संधत्ते रक्तं स्कन्दयते हिमम्

vraṇaṃ kaṣāyaḥ saṃdhatte raktaṃ skandayate himam

14.40.2

तथा संपाचयेद्भस्म दाहः संकोचयेत् सिराः

tathā saṃpācayedbhasma dāhaḥ saṃkocayet sirāḥ

14.41

अस्कन्दमाने रुधिरे संधानानि प्रयोजयेत्

askandamāne rudhire saṃdhānāni prayojayet

14.41.2

संधाने भ्रश्यमाने तु पाचनैः समुपाचरेत्

saṃdhāne bhraśyamāne tu pācanaiḥ samupācaret

14.42

कल्पैर् एतैस्त्रिभिर् वैद्यः प्रयतेत यथाविधि

kalpair etaistribhir vaidyaḥ prayateta yathāvidhi

14.42.2

असिद्धिमत्सु चैतेषु दाहः परम इष्यते

asiddhimatsu caiteṣu dāhaḥ parama iṣyate

14.43

शेषदोषे यतो रक्ते न व्याधिरतिवर्तते

śeṣadoṣe yato rakte na vyādhirativartate

14.43.2

सावशेषे ततः स्थेयं न तु कुर्यादतिक्रमम्

sāvaśeṣe tataḥ stheyaṃ na tu kuryādatikramam

14.44

देहस्य रुधिरं मूलं रुधिरेणैव धार्यते

dehasya rudhiraṃ mūlaṃ rudhireṇaiva dhāryate

14.44.2

तस्माद् यत्नेन संरक्ष्यं रक्तं जीव इति स्थितिः

tasmād yatnena saṃrakṣyaṃ raktaṃ jīva iti sthitiḥ

Suśrutasaṃhitā