10.67

अथ गर्भिणीं व्याध्युत्पत्तावत्यये छर्दयेन्मधुराम्लेनान्नोपहितेनानुलोमयेच्च संशमनीयं च मृदु विदध्याद् अन्नपानयोः अश्नीयाच्च मधुरप्रायं गर्भाविरुद्धं च गर्भाविरुद्धाश्च यथायोगं विदधीत मृदुप्रायाः

atha garbhiṇīṃ vyādhyutpattāvatyaye chardayenmadhurāmlenānnopahitenānulomayecca saṃśamanīyaṃ ca mṛdu vidadhyād annapānayoḥ aśnīyācca madhuraprāyaṃ garbhāviruddhaṃ ca garbhāviruddhāśca yathāyogaṃ vidadhīta mṛduprāyāḥ

10.68

भवन्ति चात्र

bhavanti cātra

10.68.2

सौवर्णं सुकृतं चूर्णं कुष्ठं मधु घृतं वचा

sauvarṇaṃ sukṛtaṃ cūrṇaṃ kuṣṭhaṃ madhu ghṛtaṃ vacā

10.68.3

मत्स्याक्षकः शङ्खपुष्पी मधु सर्पिः सकाञ्चनम्

matsyākṣakaḥ śaṅkhapuṣpī madhu sarpiḥ sakāñcanam

10.69

अर्कपुष्पी मधुघृतं चूर्णितं कनकं वचा

arkapuṣpī madhughṛtaṃ cūrṇitaṃ kanakaṃ vacā

10.69.2

हेमचूर्णानि कैडर्यः श्वेता दूर्वा घृतं मधु

hemacūrṇāni kaiḍaryaḥ śvetā dūrvā ghṛtaṃ madhu

10.70

चत्वारो ऽभिहिताः प्राशाः श्लोकार्धेषु चतुर्ष्वपि

catvāro 'bhihitāḥ prāśāḥ ślokārdheṣu caturṣvapi

10.70.2

कुमाराणां वपुर्मेधाबलबुद्धिविवर्धनाः

kumārāṇāṃ vapurmedhābalabuddhivivardhanāḥ

1.1

अथातो द्विव्रणीयं चिकित्सितं व्याख्यास्यामः

athāto dvivraṇīyaṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ

1.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

1.3

द्वौ व्रणौ भवतः शारीर आगन्तुश् च

dvau vraṇau bhavataḥ śārīra āgantuś ca

1.3.2

तयोः शारीरः पवनपित्तकफशोणितसन्निपातनिमित्तः आगन्तुर् अपि

tayoḥ śārīraḥ pavanapittakaphaśoṇitasannipātanimittaḥ āgantur api

1.3.3

तत्र तुल्ये व्रणसामान्ये द्विकारणोत्थानप्रयोजनसामर्थ्याद् द्विव्रणीय इत्युच्यते

tatra tulye vraṇasāmānye dvikāraṇotthānaprayojanasāmarthyād dvivraṇīya ityucyate

1.4

सर्वस्मिन्नेवागन्तुव्रणे तत्कालम् एव क्षतोष्मणः प्रसृतस्योपशमार्थं पित्तवच्छीतक्रियावचारणविधिविशेषः संधानार्थं च मधुघृतप्रयोग इत्येतद्द्विकारणोत्थानप्रयोजनम् उत्तरकालं तु दोषोपप्लवविशेषाच्छारीरवत् प्रतीकारः

sarvasminnevāgantuvraṇe tatkālam eva kṣatoṣmaṇaḥ prasṛtasyopaśamārthaṃ pittavacchītakriyāvacāraṇavidhiviśeṣaḥ saṃdhānārthaṃ ca madhughṛtaprayoga ityetaddvikāraṇotthānaprayojanam uttarakālaṃ tu doṣopaplavaviśeṣācchārīravat pratīkāraḥ

1.5

दोषोपप्लवविशेषः पुनः समासतः पञ्चदशप्रकारः प्रसरणसामर्थ्यात् यथोक्तो व्रणप्रश्नाधिकारे शुद्धत्वात् षोडशप्रकार इत्येके

doṣopaplavaviśeṣaḥ punaḥ samāsataḥ pañcadaśaprakāraḥ prasaraṇasāmarthyāt yathokto vraṇapraśnādhikāre śuddhatvāt ṣoḍaśaprakāra ityeke

1.6

तस्य लक्षणं द्विविधं सामान्यं वैशेषिकं च

tasya lakṣaṇaṃ dvividhaṃ sāmānyaṃ vaiśeṣikaṃ ca

1.6.2

तत्र सामान्यं रुक्

tatra sāmānyaṃ ruk

1.6.3

व्रण गात्रविचूर्णने व्रणयतीति व्रणः

vraṇa gātravicūrṇane vraṇayatīti vraṇaḥ

1.6.4

विशेषलक्षणं पुनर्वातादिलिङ्गविशेषः

viśeṣalakṣaṇaṃ punarvātādiliṅgaviśeṣaḥ

1.7

तत्र श्यावारुणाभस्तनुः शीतः पिच्छिलो ऽल्पस्रावी रूक्षश्चटचटायनशीलः स्फुरणायामतोदभेदवेदनाबहुलो निर्मांसश् चेति वातात्

tatra śyāvāruṇābhastanuḥ śītaḥ picchilo 'lpasrāvī rūkṣaścaṭacaṭāyanaśīlaḥ sphuraṇāyāmatodabhedavedanābahulo nirmāṃsaś ceti vātāt

Suśrutasaṃhitā