9.5

ऊर्ध्वगाः शब्दस्पर्शरूपरसगन्धप्रश्वासोच्छ्वासजृम्भितक्षुद्धसितकथितरुदितादीन् विशेषान् अभिवहन्त्यः शरीरं धारयन्ति तास्तु हृदयम् अभिप्रपन्नास्त्रिधा जायन्ते तास्त्रिंशत्

ūrdhvagāḥ śabdasparśarūparasagandhapraśvāsocchvāsajṛmbhitakṣuddhasitakathitaruditādīn viśeṣān abhivahantyaḥ śarīraṃ dhārayanti tāstu hṛdayam abhiprapannāstridhā jāyante tāstriṃśat

9.5.2

तासां तु वातपित्तकफशोणितरसान् द्वे द्वे वहतस्ता दश शब्दरूपरसगन्धान् अष्टाभिर् गृह्णीते द्वाभ्यां भाषते द्वाभ्यां घोषं करोति द्वाभ्यां स्वपिति द्वाभ्यां प्रतिबुध्यते द्वे चाश्रुवाहिण्यौ द्वे स्तन्यं स्त्रिया वहतः स्तनसंश्रिते ते एव शुक्रं नरस्य स्तनाभ्यामभिवहतस् तास्त्वेतास्त्रिंशत् सविभागा व्याख्याताः

tāsāṃ tu vātapittakaphaśoṇitarasān dve dve vahatastā daśa śabdarūparasagandhān aṣṭābhir gṛhṇīte dvābhyāṃ bhāṣate dvābhyāṃ ghoṣaṃ karoti dvābhyāṃ svapiti dvābhyāṃ pratibudhyate dve cāśruvāhiṇyau dve stanyaṃ striyā vahataḥ stanasaṃśrite te eva śukraṃ narasya stanābhyāmabhivahatas tāstvetāstriṃśat savibhāgā vyākhyātāḥ

9.5.3

एताभिर् ऊर्ध्वं नाभेर् उदरपार्श्वपृष्ठोरःस्कन्धग्रीवाबाहवो धार्यन्ते याप्यन्ते च

etābhir ūrdhvaṃ nābher udarapārśvapṛṣṭhoraḥskandhagrīvābāhavo dhāryante yāpyante ca

9.6

भवति चात्र

bhavati cātra

9.6.2

ऊर्ध्वंगमास्तु कुर्वन्ति कर्माण्येतानि सर्वशः

ūrdhvaṃgamāstu kurvanti karmāṇyetāni sarvaśaḥ

9.6.3

अधोगमास्तु वक्ष्यामि कर्म तासां यथायथम्

adhogamāstu vakṣyāmi karma tāsāṃ yathāyatham

9.7

अधोगमास्तु वातमूत्रपुरीषशुक्रार्तवादीन्यधो वहन्ति

adhogamāstu vātamūtrapurīṣaśukrārtavādīnyadho vahanti

9.7.2

तास्तु पित्ताशयम् अभिप्रपन्नास्तत्रस्थम् एवान्नपानरसं विपक्वम् औष्ण्याद् विवेचयन्त्यो ऽभिवहन्त्यः शरीरं तर्पयन्ति अर्पयन्ति चोर्ध्वगानां तिर्यग्गाणां च रसस्थानं चाभिपूरयन्ति मूत्रपुरीषस्वेदांश् च विवेचयन्ति आमपक्वाशयान्तरे च त्रिधा जायन्ते तास्त्रिंशत् तासां तु वातपित्तकफशोणितरसान् द्वे द्वे वहतस्ता दश द्वे ऽन्नवाहिन्यावन्त्राश्रिते तोयवहे द्वे मूत्रबस्तिमभिप्रपन्ने मूत्रवहे द्वे शुक्रवहे द्वे शुक्रप्रादुर्भावाय द्वे विसर्गाय ते एव रक्तमभिवहतो नारीणामार्तवसंज्ञं द्वे वर्चोनिरसन्यौ स्थूलान्त्रप्रतिबद्धे अष्टावन्यास्तिर्यग्गाणां धमनीनां स्वेदमर्पयन्ति तास्त्वेतास्त्रिंशत् सविभागा व्याख्याताः

tāstu pittāśayam abhiprapannāstatrastham evānnapānarasaṃ vipakvam auṣṇyād vivecayantyo 'bhivahantyaḥ śarīraṃ tarpayanti arpayanti cordhvagānāṃ tiryaggāṇāṃ ca rasasthānaṃ cābhipūrayanti mūtrapurīṣasvedāṃś ca vivecayanti āmapakvāśayāntare ca tridhā jāyante tāstriṃśat tāsāṃ tu vātapittakaphaśoṇitarasān dve dve vahatastā daśa dve 'nnavāhinyāvantrāśrite toyavahe dve mūtrabastimabhiprapanne mūtravahe dve śukravahe dve śukraprādurbhāvāya dve visargāya te eva raktamabhivahato nārīṇāmārtavasaṃjñaṃ dve varconirasanyau sthūlāntrapratibaddhe aṣṭāvanyāstiryaggāṇāṃ dhamanīnāṃ svedamarpayanti tāstvetāstriṃśat savibhāgā vyākhyātāḥ

9.7.3

एताभिर् अधोनाभेः पक्वाशयकटीमूत्रपुरीषगुदबस्तिमेढ्रसक्थीनि धार्यन्ते याप्यन्ते च

etābhir adhonābheḥ pakvāśayakaṭīmūtrapurīṣagudabastimeḍhrasakthīni dhāryante yāpyante ca

9.8

भवति चात्र

bhavati cātra

9.8.2

अधोगमास्तु कुर्वन्ति कर्माण्येतानि सर्वशः

adhogamāstu kurvanti karmāṇyetāni sarvaśaḥ

9.8.3

तिर्यग्गाः सम्प्रवक्ष्यामि कर्म चासां यथायथम्

tiryaggāḥ sampravakṣyāmi karma cāsāṃ yathāyatham

9.9

तिर्यग्गाणां तु चतसृणां धमनीनामेकैका शतधा सहस्रधा चोत्तरोत्तरं विभज्यन्ते तास्त्वसंख्येयास् ताभिर् इदं शरीरं गवाक्षितं विबद्धमाततं च तासां मुखानि रोमकूपप्रतिबद्धानि यैः स्वेदमभिवहन्ति रसं चाभितर्पयन्त्यन्तर्बहिश्च तैर् एव चाभ्यङ्गपरिषेकावगाहालेपनवीर्याण्य् अन्तःशरीरम् अभिप्रतिपद्यन्ते त्वचि विपक्वानि तैर् एव च स्पर्शं सुखमसुखं वा गृह्णाति तास्त्वेताश्चतस्रो धमन्यः सर्वाङ्गगताः सविभागा व्याख्याताः

tiryaggāṇāṃ tu catasṛṇāṃ dhamanīnāmekaikā śatadhā sahasradhā cottarottaraṃ vibhajyante tāstvasaṃkhyeyās tābhir idaṃ śarīraṃ gavākṣitaṃ vibaddhamātataṃ ca tāsāṃ mukhāni romakūpapratibaddhāni yaiḥ svedamabhivahanti rasaṃ cābhitarpayantyantarbahiśca tair eva cābhyaṅgapariṣekāvagāhālepanavīryāṇy antaḥśarīram abhipratipadyante tvaci vipakvāni tair eva ca sparśaṃ sukhamasukhaṃ vā gṛhṇāti tāstvetāścatasro dhamanyaḥ sarvāṅgagatāḥ savibhāgā vyākhyātāḥ

9.10

भवतश् चात्र

bhavataś cātra

9.10.2

यथा स्वभावतः खानि मृणालेषु बिसेषु च

yathā svabhāvataḥ khāni mṛṇāleṣu biseṣu ca

9.10.3

धमनीनां तथा खानि रसो यैर् उपचीयते

dhamanīnāṃ tathā khāni raso yair upacīyate

9.11

पञ्चाभिभूतास्त्वथ पञ्चकृत्वः पञ्चेन्द्रियं पञ्चसु भावयन्ति

pañcābhibhūtāstvatha pañcakṛtvaḥ pañcendriyaṃ pañcasu bhāvayanti

9.11.2

पञ्चेन्द्रियं पञ्चसु भावयित्वा पञ्चत्वमायान्ति विनाशकाले

pañcendriyaṃ pañcasu bhāvayitvā pañcatvamāyānti vināśakāle

9.12

अत ऊर्ध्वं स्रोतसां मूलविद्धलक्षणम् उपदेक्ष्यामः

ata ūrdhvaṃ srotasāṃ mūlaviddhalakṣaṇam upadekṣyāmaḥ

9.12.2

तानि तु प्राणान्नोदकरसरक्तमांसमेदोमूत्रपुरीषशुक्रार्तववहानि येष्वधिकारः एकेषां बहूनि एतेषां विशेषा बहवः

tāni tu prāṇānnodakarasaraktamāṃsamedomūtrapurīṣaśukrārtavavahāni yeṣvadhikāraḥ ekeṣāṃ bahūni eteṣāṃ viśeṣā bahavaḥ

Suśrutasaṃhitā