8.10

भवन्ति चात्र

bhavanti cātra

8.10.2

व्यभ्रे वर्षासु विध्येत ग्रीष्मकाले तु शीतले

vyabhre varṣāsu vidhyeta grīṣmakāle tu śītale

8.10.3

हेमन्तकाले मध्याह्ने शस्त्रकालास्त्रयः स्मृताः

hemantakāle madhyāhne śastrakālāstrayaḥ smṛtāḥ

8.11

सम्यक्शस्त्रनिपातेन धारया या स्रवेदसृक्

samyakśastranipātena dhārayā yā sravedasṛk

8.11.2

मुहूर्तं रुद्धा तिष्ठेच्च सुविद्धां तां विनिर्दिशेत्

muhūrtaṃ ruddhā tiṣṭhecca suviddhāṃ tāṃ vinirdiśet

8.12

यथा कुसुम्भपुष्पेभ्यः पूर्वं स्रवति पीतिका

yathā kusumbhapuṣpebhyaḥ pūrvaṃ sravati pītikā

8.12.2

तथा सिरासु विद्धासु दुष्टमग्रे प्रवर्तते

tathā sirāsu viddhāsu duṣṭamagre pravartate

8.13

मूर्छितस्यातिभीतस्य श्रान्तस्य तृषितस्य च

mūrchitasyātibhītasya śrāntasya tṛṣitasya ca

8.13.2

न वहन्ति सिरा विद्धास्तथानुत्थितयन्त्रिताः

na vahanti sirā viddhāstathānutthitayantritāḥ

8.14

क्षीणस्य बहुदोषस्य मूर्छयाभिहतस्य च

kṣīṇasya bahudoṣasya mūrchayābhihatasya ca

8.14.2

भूयो ऽपराह्णे विस्राव्या सापरेद्युस्त्र्यहे ऽपि वा

bhūyo 'parāhṇe visrāvyā sāparedyustryahe 'pi vā

8.15

रक्तं सशेषदोषं तु कुर्याद् अपि विचक्षणः

raktaṃ saśeṣadoṣaṃ tu kuryād api vicakṣaṇaḥ

8.15.2

न चातिनिःस्रुतं कुर्याच्छेषं संशमनैर् जयेत्

na cātiniḥsrutaṃ kuryāccheṣaṃ saṃśamanair jayet

8.16

बलिनो बहुदोषस्य वयःस्थस्य शरीरिणः

balino bahudoṣasya vayaḥsthasya śarīriṇaḥ

8.16.2

परं प्रमाणमिच्छन्ति प्रस्थं शोणितमोक्षणे

paraṃ pramāṇamicchanti prasthaṃ śoṇitamokṣaṇe

8.17

तत्र पाददाहपादहर्षावबाहुकचिप्पविसर्पवातशोणितवातकण्टकविचर्चिकापाददारीप्रभृतिषु क्षिप्रमर्मण उपरिष्टाद् द्व्यङ्गुले व्रीहिमुखेन सिरां विध्येत् श्लीपदे तच्चिकित्सिते यथा वक्ष्यते क्रोष्टुकशिरःखञ्जपङ्गुलवातवेदनासु जङ्घायां गुल्फस्योपरि चतुरङ्गुले अपच्यामिन्द्रबस्तेरधस्ताद् द्व्यङ्गुले जानुसन्धेरुपर्यधो वा चतुरङ्गुले गृध्रस्याम् ऊरुमूलसंश्रितां गलगण्डे एतेनेतरसक्थि बाहू च व्याख्यातौ विशेषतस्तु वामबाहौ कूर्परसन्धेरभ्यन्तरतो बाहुमध्ये प्लीह्नि कनिष्ठिकानामिकयोर् मध्ये वा एवं दक्षिणबाहौ यकृद्दाल्ये एताम् एव च कासश्वासयोर् अप्यादिशन्ति गृध्रस्याम् इव विश्वाच्यां श्रोणिं प्रति समन्ताद् द्व्यङ्गुले प्रवाहिकायां शूलिन्यां परिवर्तिकोपदंशशूकदोषशुक्रव्यापत्सु मेढ्रमध्ये वामपार्श्वे कक्षास्तनयोर् अन्तरे ऽन्तर्विद्रधौ पार्श्वशूले च बाहुशोषावबाहुकयोर् अप्येके वदन्त्यंसयोर् अन्तरे त्रिकसन्धिमध्यगतां तृतीयके अधःस्कन्धसन्धिगताम् अन्यतरपार्श्वसंस्थितां चतुर्थके हनुसन्धिमध्यगताम् अपस्मारे शङ्खकेशान्तसन्धिगतामुरोऽपाङ्गललाटेषु चोन्मादे जिह्वारोगेष्वधोजिह्वायां दन्तव्याधिषु च तालुनि तालव्येषु कर्णयोर् उपरि समन्तात् कर्णशूले तद्रोगेषु च गन्धाग्रहणे नासारोगेषु च नासाग्रे तिमिराक्षिपाकप्रभृतिष्व् अक्ष्यामयेषूपनासिके लालाट्याम् अपाङ्ग्यां वा एता एव च शिरोरोगाधिमन्थप्रभृतिषु रोगेष्विति

tatra pādadāhapādaharṣāvabāhukacippavisarpavātaśoṇitavātakaṇṭakavicarcikāpādadārīprabhṛtiṣu kṣipramarmaṇa upariṣṭād dvyaṅgule vrīhimukhena sirāṃ vidhyet ślīpade taccikitsite yathā vakṣyate kroṣṭukaśiraḥkhañjapaṅgulavātavedanāsu jaṅghāyāṃ gulphasyopari caturaṅgule apacyāmindrabasteradhastād dvyaṅgule jānusandheruparyadho vā caturaṅgule gṛdhrasyām ūrumūlasaṃśritāṃ galagaṇḍe etenetarasakthi bāhū ca vyākhyātau viśeṣatastu vāmabāhau kūrparasandherabhyantarato bāhumadhye plīhni kaniṣṭhikānāmikayor madhye vā evaṃ dakṣiṇabāhau yakṛddālye etām eva ca kāsaśvāsayor apyādiśanti gṛdhrasyām iva viśvācyāṃ śroṇiṃ prati samantād dvyaṅgule pravāhikāyāṃ śūlinyāṃ parivartikopadaṃśaśūkadoṣaśukravyāpatsu meḍhramadhye vāmapārśve kakṣāstanayor antare 'ntarvidradhau pārśvaśūle ca bāhuśoṣāvabāhukayor apyeke vadantyaṃsayor antare trikasandhimadhyagatāṃ tṛtīyake adhaḥskandhasandhigatām anyatarapārśvasaṃsthitāṃ caturthake hanusandhimadhyagatām apasmāre śaṅkhakeśāntasandhigatāmuro'pāṅgalalāṭeṣu conmāde jihvārogeṣvadhojihvāyāṃ dantavyādhiṣu ca tāluni tālavyeṣu karṇayor upari samantāt karṇaśūle tadrogeṣu ca gandhāgrahaṇe nāsārogeṣu ca nāsāgre timirākṣipākaprabhṛtiṣv akṣyāmayeṣūpanāsike lālāṭyām apāṅgyāṃ vā etā eva ca śirorogādhimanthaprabhṛtiṣu rogeṣviti

8.18

दुर्व्यधा विंशतिस् तत्र दुर्विद्धातिविद्धा कुञ्चिता पिच्चिता कुट्टिताप्रस्रुतात्युदीर्णान्ते ऽभिहता परिशुष्का कूणिता वेपितानुत्थितविद्धा शस्त्रहता तिर्यग्विद्धापविद्धाव्यध्या विद्रुता धेनुका पुनः पुनर्विद्धा मांससिरास्नाय्वस्थिसन्धिमर्मसु चेति

durvyadhā viṃśatis tatra durviddhātividdhā kuñcitā piccitā kuṭṭitāprasrutātyudīrṇānte 'bhihatā pariśuṣkā kūṇitā vepitānutthitaviddhā śastrahatā tiryagviddhāpaviddhāvyadhyā vidrutā dhenukā punaḥ punarviddhā māṃsasirāsnāyvasthisandhimarmasu ceti

8.19

तत्र या सूक्ष्मशस्त्रविद्धाव्यक्तम् असृक् स्रवति रुजाशोफवती च सा दुर्विद्धा प्रमाणातिरिक्तविद्धायामन्तः प्रविशति शोणितं शोणितातिप्रवृत्तिर्वा सातिविद्धा कुञ्चितायामप्येवं कुण्ठशस्त्रप्रमथिता पृथुलीभावम् आपन्ना पिच्चिता अनासादिता पुनः पुनरन्तयोश् च बहुशः शस्त्राभिहता कुट्टिता शीतभयमूर्च्छाभिर् अप्रवृत्तशोणिताप्रस्रुता तीक्ष्णमहामुखशस्त्रविद्धात्युदीर्णा अल्परक्तस्राविण्यन्ते विद्धा अन्ते ऽभिहता क्षीणशोणितस्यानिलपूर्णा परिशुष्का चतुर्भागासादिता किंचित्प्रवृत्तशोणिता कूणिता दुःस्थानबन्धनाद् वेपमानायाः शोणितसंमोहो भवति सा वेपिता अनुत्थितविद्धायामप्येवं छिन्नातिप्रवृत्तशोणिता क्रियासङ्गकरी शस्त्रहता तिर्यक्प्रणिहितशस्त्रा किंचिच्छेषा तिर्यग्विद्धा बहुशः क्षता हीनशस्त्रप्रणिधानेनापविद्धा अशस्त्रकृत्या अव्यध्या अनवस्थितविद्धा विद्रुता प्रदेशस्य बहुशो ऽवघट्टनादारोहद्व्यधा मुहुर्मुहुः शोणितस्रावा धेनुका सूक्ष्मशस्त्रव्यधनाद्बहुशो भिन्ना पुनः पुनर्विद्धा मांसस्नाय्वस्थिसिरासन्धिमर्मसु विद्धा रुजां शोफं वैकल्यं मरणं चापादयति

tatra yā sūkṣmaśastraviddhāvyaktam asṛk sravati rujāśophavatī ca sā durviddhā pramāṇātiriktaviddhāyāmantaḥ praviśati śoṇitaṃ śoṇitātipravṛttirvā sātividdhā kuñcitāyāmapyevaṃ kuṇṭhaśastrapramathitā pṛthulībhāvam āpannā piccitā anāsāditā punaḥ punarantayoś ca bahuśaḥ śastrābhihatā kuṭṭitā śītabhayamūrcchābhir apravṛttaśoṇitāprasrutā tīkṣṇamahāmukhaśastraviddhātyudīrṇā alparaktasrāviṇyante viddhā ante 'bhihatā kṣīṇaśoṇitasyānilapūrṇā pariśuṣkā caturbhāgāsāditā kiṃcitpravṛttaśoṇitā kūṇitā duḥsthānabandhanād vepamānāyāḥ śoṇitasaṃmoho bhavati sā vepitā anutthitaviddhāyāmapyevaṃ chinnātipravṛttaśoṇitā kriyāsaṅgakarī śastrahatā tiryakpraṇihitaśastrā kiṃciccheṣā tiryagviddhā bahuśaḥ kṣatā hīnaśastrapraṇidhānenāpaviddhā aśastrakṛtyā avyadhyā anavasthitaviddhā vidrutā pradeśasya bahuśo 'vaghaṭṭanādārohadvyadhā muhurmuhuḥ śoṇitasrāvā dhenukā sūkṣmaśastravyadhanādbahuśo bhinnā punaḥ punarviddhā māṃsasnāyvasthisirāsandhimarmasu viddhā rujāṃ śophaṃ vaikalyaṃ maraṇaṃ cāpādayati

8.20

भवन्ति चात्र

bhavanti cātra

8.20.2

सिरासु शिक्षितो नास्ति चला ह्येताः स्वभावतः

sirāsu śikṣito nāsti calā hyetāḥ svabhāvataḥ

Suśrutasaṃhitā