7.15.2

तदास्य विविधा रोगा जायन्ते रक्तसंभवाः

tadāsya vividhā rogā jāyante raktasaṃbhavāḥ

7.16

न हि वातं सिराः काश्चिन् न पित्तं केवलं तथा

na hi vātaṃ sirāḥ kāścin na pittaṃ kevalaṃ tathā

7.16.2

श्लेष्माणं वा वहन्त्येता अतः सर्ववहाः स्मृताः

śleṣmāṇaṃ vā vahantyetā ataḥ sarvavahāḥ smṛtāḥ

7.17

प्रदुष्टानां हि दोषाणां मूर्छितानां प्रधावताम्

praduṣṭānāṃ hi doṣāṇāṃ mūrchitānāṃ pradhāvatām

7.17.2

ध्रुवम् उन्मार्गगमनम् अतः सर्ववहाः स्मृताः

dhruvam unmārgagamanam ataḥ sarvavahāḥ smṛtāḥ

7.18

तत्रारुणा वातवहाः पूर्यन्ते वायुना सिराः

tatrāruṇā vātavahāḥ pūryante vāyunā sirāḥ

7.18.2

पित्तादुष्णाश् च नीलाश्च शीता गौर्यः स्थिराः कफात्

pittāduṣṇāś ca nīlāśca śītā gauryaḥ sthirāḥ kaphāt

7.18.3

असृग्वहास्तु रोहिण्यः सिरा नात्युष्णशीतलाः

asṛgvahāstu rohiṇyaḥ sirā nātyuṣṇaśītalāḥ

7.19

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि न विध्येद्याः सिरा भिषक्

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi na vidhyedyāḥ sirā bhiṣak

7.19.2

वैकल्यं मरणं चापि व्यधात्तासां ध्रुवं भवेत्

vaikalyaṃ maraṇaṃ cāpi vyadhāttāsāṃ dhruvaṃ bhavet

7.20

सिराशतानि चत्वारि विद्याच्छाखासु बुद्धिमान्

sirāśatāni catvāri vidyācchākhāsu buddhimān

7.20.2

षट्त्रिंशच्च शतं कोष्ठे चतुःषष्टिं च मूर्धनि

ṣaṭtriṃśacca śataṃ koṣṭhe catuḥṣaṣṭiṃ ca mūrdhani

7.21

शाखासु षोडश सिराः कोष्ठे द्वात्रिंशदेव तु

śākhāsu ṣoḍaśa sirāḥ koṣṭhe dvātriṃśadeva tu

7.21.2

पञ्चाशज्जत्रुणश्चोर्ध्वम् अव्यध्याः परिकीर्तिताः

pañcāśajjatruṇaścordhvam avyadhyāḥ parikīrtitāḥ

7.22

तत्र सिराशतमेकस्मिन् सक्थ्नि भवति तासां जालधरा त्वेका तिस्रश्चाभ्यन्तरास् तत्रोर्वीसंज्ञे द्वे लोहिताक्षसंज्ञा चैका एतास्त्वव्यध्या एतेनेतरसक्थि बाहू च व्याख्यातौ एवमशस्त्रकृत्याः षोडश शाखासु

tatra sirāśatamekasmin sakthni bhavati tāsāṃ jāladharā tvekā tisraścābhyantarās tatrorvīsaṃjñe dve lohitākṣasaṃjñā caikā etāstvavyadhyā etenetarasakthi bāhū ca vyākhyātau evamaśastrakṛtyāḥ ṣoḍaśa śākhāsu

7.22.2

द्वात्रिंशच्छ्रोण्यां तासाम् अष्टावशस्त्रकृत्याः द्वे द्वे विटपयोः कटीकतरुणयोश्च अष्टावष्टावेकैकस्मिन् पार्श्वे तासामेकैकामूर्ध्वगां परिहरेत् पार्श्वसन्धिगते च द्वे चतस्रो विंशतिश् च पृष्ठे पृष्ठवंशमुभयतस् तासामूर्ध्वगामिन्यौ द्वे द्वे परिहरेद्बृहतीसिरे तावत्य एवोदरे तासां मेढ्रोपरि रोमराजीमुभयतो द्वे द्वे परिहरेत् चत्वारिंशद्वक्षसि तासां चतुर्दशाशस्त्रकृत्या हृदये द्वे द्वे द्वे स्तनमूले स्तनरोहितापलापस्तम्भेषूभयतो ऽष्टौ एवं द्वात्रिंशदशस्त्रकृत्याः पृष्ठोदरोरःसु भवन्ति

dvātriṃśacchroṇyāṃ tāsām aṣṭāvaśastrakṛtyāḥ dve dve viṭapayoḥ kaṭīkataruṇayośca aṣṭāvaṣṭāvekaikasmin pārśve tāsāmekaikāmūrdhvagāṃ pariharet pārśvasandhigate ca dve catasro viṃśatiś ca pṛṣṭhe pṛṣṭhavaṃśamubhayatas tāsāmūrdhvagāminyau dve dve pariharedbṛhatīsire tāvatya evodare tāsāṃ meḍhropari romarājīmubhayato dve dve pariharet catvāriṃśadvakṣasi tāsāṃ caturdaśāśastrakṛtyā hṛdaye dve dve dve stanamūle stanarohitāpalāpastambheṣūbhayato 'ṣṭau evaṃ dvātriṃśadaśastrakṛtyāḥ pṛṣṭhodaroraḥsu bhavanti

7.22.3

चतुःषष्टिसिराशतं जत्रुण ऊर्ध्वं भवति तत्र षट्पञ्चाशच्छिरोधरायां तासामष्टौ चतस्रश्च मर्मसंज्ञाः परिहरेत् द्वे कृकाटिकयोः द्वे विधुरयोः एवं ग्रीवायां षोडशाव्यध्याः हन्वोर् उभयतो ऽष्टावष्टौ तासां तु सन्धिधमन्यौ द्वे द्वे परिहरेत् षट्त्रिंशज्जिह्वायां तासामधः षोडशाशस्त्रकृत्याः रसवहे द्वे वाग्वहे च द्वे द्विर्द्वादश नासायां तासाम् औपनासिक्यश्चतस्रः परिहरेत् तासाम् एव च तालुन्येकां मृदावुद्देशे अष्टत्रिंशद् उभयोर् नेत्रयोः तासामेकामपाङ्गयोः परिहरेत् कर्णयोर् दश तासां शब्दवाहिनीमेकैकां परिहरेत् नासानेत्रगतास्तु ललाटे षष्टिः तासां केशान्तानुगताश्चतस्रः आवर्तयोर् एकैका स्थपन्यां चैका परिहर्तव्या शङ्खयोर् दश तासां शङ्खसन्धिगतामेकैकां परिहरेत् द्वादश मूर्ध्नि तासामुत्क्षेपयोर् द्वे परिहरेत् सीमन्तेष्वेकैकाम् एकामधिपताविति एवमशस्त्रकृत्याः पञ्चाशज्जत्रुण ऊर्ध्वम् इति

catuḥṣaṣṭisirāśataṃ jatruṇa ūrdhvaṃ bhavati tatra ṣaṭpañcāśacchirodharāyāṃ tāsāmaṣṭau catasraśca marmasaṃjñāḥ pariharet dve kṛkāṭikayoḥ dve vidhurayoḥ evaṃ grīvāyāṃ ṣoḍaśāvyadhyāḥ hanvor ubhayato 'ṣṭāvaṣṭau tāsāṃ tu sandhidhamanyau dve dve pariharet ṣaṭtriṃśajjihvāyāṃ tāsāmadhaḥ ṣoḍaśāśastrakṛtyāḥ rasavahe dve vāgvahe ca dve dvirdvādaśa nāsāyāṃ tāsām aupanāsikyaścatasraḥ pariharet tāsām eva ca tālunyekāṃ mṛdāvuddeśe aṣṭatriṃśad ubhayor netrayoḥ tāsāmekāmapāṅgayoḥ pariharet karṇayor daśa tāsāṃ śabdavāhinīmekaikāṃ pariharet nāsānetragatāstu lalāṭe ṣaṣṭiḥ tāsāṃ keśāntānugatāścatasraḥ āvartayor ekaikā sthapanyāṃ caikā parihartavyā śaṅkhayor daśa tāsāṃ śaṅkhasandhigatāmekaikāṃ pariharet dvādaśa mūrdhni tāsāmutkṣepayor dve pariharet sīmanteṣvekaikām ekāmadhipatāviti evamaśastrakṛtyāḥ pañcāśajjatruṇa ūrdhvam iti

7.23

भवति चात्र

bhavati cātra

7.23.2

व्याप्नुवन्त्यभितो देहं नाभितः प्रसृताः सिराः

vyāpnuvantyabhito dehaṃ nābhitaḥ prasṛtāḥ sirāḥ

7.23.3

प्रतानाः पद्मिनीकन्दाद्बिसादीनां यथा जलम्

pratānāḥ padminīkandādbisādīnāṃ yathā jalam

Suśrutasaṃhitā