6.40

रुजाकराणि मर्माणि क्षतानि विविधा रुजः

rujākarāṇi marmāṇi kṣatāni vividhā rujaḥ

6.40.2

कुर्वन्त्यन्ते च वैकल्यं कुवैद्यवशगो यदि

kurvantyante ca vaikalyaṃ kuvaidyavaśago yadi

6.41

छेदभेदाभिघातेभ्यो दहनाद्दारणाद् अपि

chedabhedābhighātebhyo dahanāddāraṇād api

6.41.2

उपघातं विजानीयान्मर्मणां तुल्यलक्षणम्

upaghātaṃ vijānīyānmarmaṇāṃ tulyalakṣaṇam

6.42

मर्माभिघातस्तु च कश्चिदस्ति यो ऽल्पात्ययो वापि निरत्ययो वा

marmābhighātastu ca kaścidasti yo 'lpātyayo vāpi niratyayo vā

6.42.2

प्रायेण मर्मस्वभिताडितास्तु वैकल्यमृच्छन्त्यथवा म्रियन्ते

prāyeṇa marmasvabhitāḍitāstu vaikalyamṛcchantyathavā mriyante

6.43

मर्माण्यधिष्ठाय हि ये विकारा मूर्छन्ति काये विविधा नराणाम्

marmāṇyadhiṣṭhāya hi ye vikārā mūrchanti kāye vividhā narāṇām

6.43.2

प्रायेण ते कृच्छ्रतमा भवन्ति नरस्य यत्नैर् अपि साध्यमानाः

prāyeṇa te kṛcchratamā bhavanti narasya yatnair api sādhyamānāḥ

7.1

अथातः सिरावर्णविभक्तिशारीरं व्याख्यास्यामः

athātaḥ sirāvarṇavibhaktiśārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ

7.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

7.3

सप्त सिराशतानि भवन्ति याभिर् इदं शरीरमाराम इव जलहारिणीभिः केदार इव च कुल्याभिर् उपस्निह्यते ऽनुगृह्यते चाकुञ्चनप्रसारणादिभिर् विशेषैः द्रुमपत्रसेवनीनाम् इव च तासां प्रतानाः तासां नाभिर् मूलं ततश् च प्रसरन्त्यूर्ध्वमधस्तिर्यक् च

sapta sirāśatāni bhavanti yābhir idaṃ śarīramārāma iva jalahāriṇībhiḥ kedāra iva ca kulyābhir upasnihyate 'nugṛhyate cākuñcanaprasāraṇādibhir viśeṣaiḥ drumapatrasevanīnām iva ca tāsāṃ pratānāḥ tāsāṃ nābhir mūlaṃ tataś ca prasarantyūrdhvamadhastiryak ca

7.4

भवतश् चात्र

bhavataś cātra

7.4.2

यावत्यस्तु सिराः काये सम्भवन्ति शरीरिणाम्

yāvatyastu sirāḥ kāye sambhavanti śarīriṇām

7.4.3

नाभ्यां सर्वा निबद्धास्ताः प्रतन्वन्ति समन्ततः

nābhyāṃ sarvā nibaddhāstāḥ pratanvanti samantataḥ

7.5

नाभिस्थाः प्राणिनां प्राणाः प्राणान्नाभिर् व्युपाश्रिता

nābhisthāḥ prāṇināṃ prāṇāḥ prāṇānnābhir vyupāśritā

7.5.2

सिराभिर् आवृता नाभिश्चक्रनाभिर् इवारकैः

sirābhir āvṛtā nābhiścakranābhir ivārakaiḥ

7.6

तासां मूलसिराश्चत्वारिंशत् तासां वातवाहिन्यो दश पित्तवाहिन्यो दश कफवाहिन्यो दश दश रक्तवाहिन्यः

tāsāṃ mūlasirāścatvāriṃśat tāsāṃ vātavāhinyo daśa pittavāhinyo daśa kaphavāhinyo daśa daśa raktavāhinyaḥ

7.6.2

तासां तु वातवाहिनीनां वातस्थानगतानां पञ्चसप्ततिशतं भवति तावत्य एव पित्तवाहिन्यः पित्तस्थाने कफवाहिन्यश् च कफस्थाने रक्तवाहिन्यश् च यकृत्प्लीह्नोः एवमेतानि सप्त सिराशतानि

tāsāṃ tu vātavāhinīnāṃ vātasthānagatānāṃ pañcasaptatiśataṃ bhavati tāvatya eva pittavāhinyaḥ pittasthāne kaphavāhinyaś ca kaphasthāne raktavāhinyaś ca yakṛtplīhnoḥ evametāni sapta sirāśatāni

7.7

तत्र वातवाहिन्यः सिरा एकस्मिन् सक्थ्नि पञ्चविंशतिः एतेनेतरसक्थि बाहू च व्याख्यातौ

tatra vātavāhinyaḥ sirā ekasmin sakthni pañcaviṃśatiḥ etenetarasakthi bāhū ca vyākhyātau

7.7.2

विशेषतस्तु कोष्ठे चतुस्त्रिंशत् तासां गुदमेढ्राश्रिताः श्रोण्यामष्टौ द्वे द्वे पार्श्वयोः षट् पृष्ठे तावत्य एव चोदरे दश वक्षसि

viśeṣatastu koṣṭhe catustriṃśat tāsāṃ gudameḍhrāśritāḥ śroṇyāmaṣṭau dve dve pārśvayoḥ ṣaṭ pṛṣṭhe tāvatya eva codare daśa vakṣasi

Suśrutasaṃhitā