6.9.2

शृङ्गाटकान्यधिपतिः शङ्खौ कण्ठसिरा गुदम्

śṛṅgāṭakānyadhipatiḥ śaṅkhau kaṇṭhasirā gudam

6.9.3

हृदयं बस्तिनाभी च घ्नन्ति सद्यो हतानि तु

hṛdayaṃ bastinābhī ca ghnanti sadyo hatāni tu

6.10

वक्षोमर्माणि सीमन्ततलक्षिप्रेन्द्रबस्तयः

vakṣomarmāṇi sīmantatalakṣiprendrabastayaḥ

6.10.2

कटीकतरुणे सन्धी पार्श्वजौ बृहती च या

kaṭīkataruṇe sandhī pārśvajau bṛhatī ca yā

6.11

नितम्बाविति चैतानि कालान्तरहराणि तु

nitambāviti caitāni kālāntaraharāṇi tu

6.11.2

उत्क्षेपौ स्थपनी चैव विशल्यघ्नानि निर्दिशेत्

utkṣepau sthapanī caiva viśalyaghnāni nirdiśet

6.12

लोहिताक्षाणि जानूर्वीकूर्चविटपकूर्पराः

lohitākṣāṇi jānūrvīkūrcaviṭapakūrparāḥ

6.12.2

कुकुन्दरे कक्षधरे विधुरे सकृकाटिके

kukundare kakṣadhare vidhure sakṛkāṭike

6.13

अंसांसफलकापाङ्गा नीले मन्ये फणौ तथा

aṃsāṃsaphalakāpāṅgā nīle manye phaṇau tathā

6.13.2

वैकल्यकरणान्याहुरावर्तौ द्वौ तथैव च

vaikalyakaraṇānyāhurāvartau dvau tathaiva ca

6.14

गुल्फौ द्वौ मणिबन्धौ द्वौ द्वे द्वे कूर्चशिरांसि च

gulphau dvau maṇibandhau dvau dve dve kūrcaśirāṃsi ca

6.14.2

रुजाकराणि जानीयादष्टावेतानि बुद्धिमान्

rujākarāṇi jānīyādaṣṭāvetāni buddhimān

6.14.3

क्षिप्राणि विद्धमात्राणि घ्नन्ति कालान्तरेण च

kṣiprāṇi viddhamātrāṇi ghnanti kālāntareṇa ca

6.15

मर्माणि नाम मांससिरास्नाय्वस्थिसन्धिसंनिपातास् तेषु स्वभावत एव विशेषेण प्राणास्तिष्ठन्ति तस्मान्मर्मस्वभिहतास्तांस्तान् भावान् आपद्यन्ते

marmāṇi nāma māṃsasirāsnāyvasthisandhisaṃnipātās teṣu svabhāvata eva viśeṣeṇa prāṇāstiṣṭhanti tasmānmarmasvabhihatāstāṃstān bhāvān āpadyante

6.16

तत्र सद्यःप्राणहराण्याग्नेयानि अग्निगुणेष्वाशु क्षीणेषु क्षपयन्ति कालान्तरप्राणहराणि सौम्याग्नेयानि अग्निगुणेष्वाशु क्षीणेषु क्रमेण च सोमगुणेषु कालान्तरेण क्षपयन्ति विशल्यप्राणहराणि वायव्यानि शल्यमुखावरुद्धो यावदन्तर्वायुस्तिष्ठति तावज्जीवति उद्धृतमात्रे तु शल्ये मर्मस्थानाश्रितो वायुर्निष्क्रामति तस्मात् सशल्यो जीवत्युद्धृतशल्यो म्रियते पाकात्पतितशल्यो वा जीवति वैकल्यकराणि सौम्यानि सोमो हि स्थिरत्वाच्छैत्याच् च त्राणावलम्बनं करोति रुजाकराण्यग्निवायुगुणभूयिष्ठानि विशेषतश्च तौ रुजाकरौ पाञ्चभौतिकीं च रुजामाहुरेके

tatra sadyaḥprāṇaharāṇyāgneyāni agniguṇeṣvāśu kṣīṇeṣu kṣapayanti kālāntaraprāṇaharāṇi saumyāgneyāni agniguṇeṣvāśu kṣīṇeṣu krameṇa ca somaguṇeṣu kālāntareṇa kṣapayanti viśalyaprāṇaharāṇi vāyavyāni śalyamukhāvaruddho yāvadantarvāyustiṣṭhati tāvajjīvati uddhṛtamātre tu śalye marmasthānāśrito vāyurniṣkrāmati tasmāt saśalyo jīvatyuddhṛtaśalyo mriyate pākātpatitaśalyo vā jīvati vaikalyakarāṇi saumyāni somo hi sthiratvācchaityāc ca trāṇāvalambanaṃ karoti rujākarāṇyagnivāyuguṇabhūyiṣṭhāni viśeṣataśca tau rujākarau pāñcabhautikīṃ ca rujāmāhureke

6.17

केचिदाहुर्मांसादीनां पञ्चानाम् अपि समस्तानां विवृद्धानां च समवायात् सद्यःप्राणहराणि एकहीनानामल्पानां वा कालान्तरप्राणहराणि द्विहीनानां विशल्यप्राणहराणि त्रिहीनानां वैकल्यकराणि एकस्मिन्नेव रुजाकराणीति

kecidāhurmāṃsādīnāṃ pañcānām api samastānāṃ vivṛddhānāṃ ca samavāyāt sadyaḥprāṇaharāṇi ekahīnānāmalpānāṃ vā kālāntaraprāṇaharāṇi dvihīnānāṃ viśalyaprāṇaharāṇi trihīnānāṃ vaikalyakarāṇi ekasminneva rujākarāṇīti

6.17.2

नैवं यतो ऽस्थिमर्मस्वप्यभिहतेषु शोणितागमनं भवति

naivaṃ yato 'sthimarmasvapyabhihateṣu śoṇitāgamanaṃ bhavati

6.18

भवन्ति चात्र

bhavanti cātra

6.18.2

चतुर्विधा यास्तु सिराः शरीरे प्रायेण ता मर्मसु संनिविष्टाः

caturvidhā yāstu sirāḥ śarīre prāyeṇa tā marmasu saṃniviṣṭāḥ

6.18.3

स्नाय्वस्थिमांसानि तथैव सन्धीन् संतर्प्य देहं प्रतिपालयन्ति

snāyvasthimāṃsāni tathaiva sandhīn saṃtarpya dehaṃ pratipālayanti

Suśrutasaṃhitā