5.40

तासां बहलपेलवस्थूलाणुपृथुवृत्तह्रस्वदीर्घस्थिरमृदुश्लक्ष्णकर्कशभावाः संध्यस्थिसिरास्नायुप्रच्छादका यथाप्रदेशं स्वभावत एव भवन्ति

tāsāṃ bahalapelavasthūlāṇupṛthuvṛttahrasvadīrghasthiramṛduślakṣṇakarkaśabhāvāḥ saṃdhyasthisirāsnāyupracchādakā yathāpradeśaṃ svabhāvata eva bhavanti

5.41

भवति चात्र

bhavati cātra

5.41.2

पुंसां पेश्यः पुरस्ताद्याः प्रोक्ता लक्षणमुष्कजाः

puṃsāṃ peśyaḥ purastādyāḥ proktā lakṣaṇamuṣkajāḥ

5.41.3

स्त्रीणामावृत्य तिष्ठन्ति फलमन्तर्गतं हि ताः

strīṇāmāvṛtya tiṣṭhanti phalamantargataṃ hi tāḥ

5.42

मर्मसिराधमनीस्रोतसामन्यत्र प्रविभागः

marmasirādhamanīsrotasāmanyatra pravibhāgaḥ

5.43

शङ्खनाभ्याकृतिर् योनिस् त्र्यावर्ता सा प्रकीर्तिता

śaṅkhanābhyākṛtir yonis tryāvartā sā prakīrtitā

5.43.2

तस्यास्तृतीये त्वावर्ते गर्भशय्या प्रतिष्ठिता

tasyāstṛtīye tvāvarte garbhaśayyā pratiṣṭhitā

5.44

यथा रोहितमत्स्यस्य मुखं भवति रूपतः

yathā rohitamatsyasya mukhaṃ bhavati rūpataḥ

5.44.2

तत्संस्थानां तथारूपां गर्भशय्यां विदुर्बुधाः

tatsaṃsthānāṃ tathārūpāṃ garbhaśayyāṃ vidurbudhāḥ

5.45

आभुग्नो ऽभिमुखः शेते गर्भो गर्भाशये स्त्रियाः

ābhugno 'bhimukhaḥ śete garbho garbhāśaye striyāḥ

5.45.2

स योनिं शिरसा याति स्वभावात् प्रसवं प्रति

sa yoniṃ śirasā yāti svabhāvāt prasavaṃ prati

5.46

त्वक्पर्यन्तस्य देहस्य यो ऽयमङ्गविनिश्चयः

tvakparyantasya dehasya yo 'yamaṅgaviniścayaḥ

5.46.2

शल्यज्ञानादृते नैष वर्ण्यते ऽङ्गेषु केषुचित्

śalyajñānādṛte naiṣa varṇyate 'ṅgeṣu keṣucit

5.47

तस्मान्निःसंशयं ज्ञानं हर्त्रा शल्यस्य वाञ्छता

tasmānniḥsaṃśayaṃ jñānaṃ hartrā śalyasya vāñchatā

5.47.2

शोधयित्वा मृतं सम्यग्द्रष्टव्यो ऽङ्गविनिश्चयः

śodhayitvā mṛtaṃ samyagdraṣṭavyo 'ṅgaviniścayaḥ

5.48

प्रत्यक्षतो हि यद्दृष्टं शास्त्रदृष्टं च यद्भवेत्

pratyakṣato hi yaddṛṣṭaṃ śāstradṛṣṭaṃ ca yadbhavet

5.48.2

समासतस् तद् उभयं भूयो ज्ञानविवर्धनम्

samāsatas tad ubhayaṃ bhūyo jñānavivardhanam

5.49

तस्मात् समस्तगात्रम् अविषोपहतम् अदीर्घव्याधिपीडितम् अवर्षशतिकं निःसृष्टान्त्रपुरीषं पुरुषम् आवहन्त्याम् आपगायां निबद्धं पञ्जरस्थं मुञ्जवल्कलकुशशणादीनाम् अन्यतमेनावेष्टिताङ्गप्रत्यङ्गमप्रकाशे देशे कोथयेत् सम्यक्प्रकुथितं चोद्धृत्य ततो देहं सप्तरात्राद् उशीरवालवेणुवल्कलकूर्चानाम् अन्यतमेन शनैः शनैर् अवघर्षयंस्त्वगादीन् सर्वानेव बाह्याभ्यन्तरानङ्गप्रत्यङ्गविशेषान् यथोक्तान् लक्षयेच्चक्षुषा

tasmāt samastagātram aviṣopahatam adīrghavyādhipīḍitam avarṣaśatikaṃ niḥsṛṣṭāntrapurīṣaṃ puruṣam āvahantyām āpagāyāṃ nibaddhaṃ pañjarasthaṃ muñjavalkalakuśaśaṇādīnām anyatamenāveṣṭitāṅgapratyaṅgamaprakāśe deśe kothayet samyakprakuthitaṃ coddhṛtya tato dehaṃ saptarātrād uśīravālaveṇuvalkalakūrcānām anyatamena śanaiḥ śanair avagharṣayaṃstvagādīn sarvāneva bāhyābhyantarānaṅgapratyaṅgaviśeṣān yathoktān lakṣayeccakṣuṣā

5.50

श्लोकौ चात्र भवतः

ślokau cātra bhavataḥ

5.50.2

न शक्यश्चक्षुषा द्रष्टुं देहे सूक्ष्मतमो विभुः

na śakyaścakṣuṣā draṣṭuṃ dehe sūkṣmatamo vibhuḥ

Suśrutasaṃhitā