4.94

लोलुपं चाप्यदातारं प्रेतसत्त्वं विदुर्नरम्

lolupaṃ cāpyadātāraṃ pretasattvaṃ vidurnaram

4.94.2

षडेते राजसाः कायाः तामसांस्तु निबोध मे

ṣaḍete rājasāḥ kāyāḥ tāmasāṃstu nibodha me

4.95

दुर्मेधस्त्वं मन्दता च स्वप्ने मैथुननित्यता

durmedhastvaṃ mandatā ca svapne maithunanityatā

4.95.2

निराकरिष्णुता चैव विज्ञेयाः पाशवा गुणाः

nirākariṣṇutā caiva vijñeyāḥ pāśavā guṇāḥ

4.96

अनवस्थितता मौर्ख्यं भीरुत्वं सलिलार्थिता

anavasthitatā maurkhyaṃ bhīrutvaṃ salilārthitā

4.96.2

परस्पराभिमर्दश् च मत्स्यसत्त्वस्य लक्षणम्

parasparābhimardaś ca matsyasattvasya lakṣaṇam

4.97

एकस्थानरतिर् नित्यम् आहारे केवले रतः

ekasthānaratir nityam āhāre kevale rataḥ

4.97.2

वानस्पत्यो नरः सत्त्वधर्मकामार्थवर्जितः

vānaspatyo naraḥ sattvadharmakāmārthavarjitaḥ

4.98

इत्येते त्रिविधाः कायाः प्रोक्ता वै तामसास्तथा

ityete trividhāḥ kāyāḥ proktā vai tāmasāstathā

4.98.2

कायानां प्रकृतीर्ज्ञात्वा त्वनुरूपां क्रियां चरेत्

kāyānāṃ prakṛtīrjñātvā tvanurūpāṃ kriyāṃ caret

4.99

महाप्रकृतयस्त्वेता रजःसत्त्वतमःकृताः

mahāprakṛtayastvetā rajaḥsattvatamaḥkṛtāḥ

4.99.2

प्रोक्ता लक्षणतः सम्यग्भिषक् ताश्च विभावयेत्

proktā lakṣaṇataḥ samyagbhiṣak tāśca vibhāvayet

5.1

अथातः शरीरसंख्याव्याकरणं शारीरं व्याख्यास्यामः

athātaḥ śarīrasaṃkhyāvyākaraṇaṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ

5.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

5.3

शुक्रशोणितं गर्भाशयस्थम् आत्मप्रकृतिविकारसंमूर्छितं गर्भ इत्युच्यते

śukraśoṇitaṃ garbhāśayastham ātmaprakṛtivikārasaṃmūrchitaṃ garbha ityucyate

5.3.2

तं चेतनावस्थितं वायुर्विभजति तेज एनं पचति आपः क्लेदयन्ति पृथिवी संहन्ति आकाशं विवर्धयति एवं विवर्धितः स यदा हस्तपादजिह्वाघ्राणकर्णनितम्बादिभिर् अङ्गैर् उपेतस् तदा शरीरम् इति संज्ञां लभते

taṃ cetanāvasthitaṃ vāyurvibhajati teja enaṃ pacati āpaḥ kledayanti pṛthivī saṃhanti ākāśaṃ vivardhayati evaṃ vivardhitaḥ sa yadā hastapādajihvāghrāṇakarṇanitambādibhir aṅgair upetas tadā śarīram iti saṃjñāṃ labhate

5.3.3

तच् च षडङ्गं शाखाश् चतस्रो मध्यं पञ्चमं षष्ठं शिर इति

tac ca ṣaḍaṅgaṃ śākhāś catasro madhyaṃ pañcamaṃ ṣaṣṭhaṃ śira iti

5.4

अतः परं प्रत्यङ्गानि वक्ष्यन्ते मस्तकोदरपृष्ठनाभिललाटनासाचिबुकवस्तिग्रीवा इत्य् एता एकैकाः कर्णनेत्रभ्रूशङ्खांसगण्डकक्षस्तनवृषणपार्श्वस्फिग्जानुबाहूरुप्रभृतयो द्वे द्वे विंशतिरङ्गुलयः स्रोतांसि वक्ष्यमाणानि एष प्रत्यङ्गविभाग उक्तः

ataḥ paraṃ pratyaṅgāni vakṣyante mastakodarapṛṣṭhanābhilalāṭanāsācibukavastigrīvā ity etā ekaikāḥ karṇanetrabhrūśaṅkhāṃsagaṇḍakakṣastanavṛṣaṇapārśvasphigjānubāhūruprabhṛtayo dve dve viṃśatiraṅgulayaḥ srotāṃsi vakṣyamāṇāni eṣa pratyaṅgavibhāga uktaḥ

5.5

तस्य पुनः संख्यानं त्वचः कला धातवो मला दोषा यकृत्प्लीहानौ फुप्फुस उण्डुको हृदयमाशया अन्त्राणि वृक्कौ स्रोतांसि कण्डरा जालानि कूर्चा रज्जवः सेवन्यः संघाताः सीमन्ता अस्थीनि संधयः स्नायवः पेश्यो मर्माणि सिरा धमन्यो योगवहानि स्रोतांसि च

tasya punaḥ saṃkhyānaṃ tvacaḥ kalā dhātavo malā doṣā yakṛtplīhānau phupphusa uṇḍuko hṛdayamāśayā antrāṇi vṛkkau srotāṃsi kaṇḍarā jālāni kūrcā rajjavaḥ sevanyaḥ saṃghātāḥ sīmantā asthīni saṃdhayaḥ snāyavaḥ peśyo marmāṇi sirā dhamanyo yogavahāni srotāṃsi ca

5.6

त्वचः सप्त कलाः सप्त आशयाः सप्त धातवः सप्त सप्त सिराशतानि पञ्च पेशीशतानि नव स्नायुशतानि त्रीण्यस्थिशतानि द्वे दशोत्तरे संधिशते सप्तोत्तरं मर्मशतं चतुर्विंशतिर् धमन्यस् त्रयो दोषास् त्रयो मला नव स्रोतांसि चेति समासः

tvacaḥ sapta kalāḥ sapta āśayāḥ sapta dhātavaḥ sapta sapta sirāśatāni pañca peśīśatāni nava snāyuśatāni trīṇyasthiśatāni dve daśottare saṃdhiśate saptottaraṃ marmaśataṃ caturviṃśatir dhamanyas trayo doṣās trayo malā nava srotāṃsi ceti samāsaḥ

Suśrutasaṃhitā