13.21

दंशे तोदकण्डुप्रादुर्भावैर् जानीयाच्छुद्धमियमादत्त इति शुद्धमाददानामपनयेत् अथ शोणितगन्धेन न मुञ्चेन्मुखमस्याः सैन्धवचूर्णेनावकिरेत्

daṃśe todakaṇḍuprādurbhāvair jānīyācchuddhamiyamādatta iti śuddhamādadānāmapanayet atha śoṇitagandhena na muñcenmukhamasyāḥ saindhavacūrṇenāvakiret

13.22

अथ पतितां तण्डुलकण्डनप्रदिग्धगात्रीं तैललवणाभ्यक्तमुखीं वामहस्ताङ्गुष्ठाङ्गुलीभ्यां गृहीतपुच्छां दक्षिणहस्ताङ्गुष्ठाङ्गुलिभ्यां शनैः शनैर् अनुलोमम् अनुमार्जयेद् आ मुखात् वामयेत् तावद्यावत् सम्यग्वान्तलिङ्गानीति

atha patitāṃ taṇḍulakaṇḍanapradigdhagātrīṃ tailalavaṇābhyaktamukhīṃ vāmahastāṅguṣṭhāṅgulībhyāṃ gṛhītapucchāṃ dakṣiṇahastāṅguṣṭhāṅgulibhyāṃ śanaiḥ śanair anulomam anumārjayed ā mukhāt vāmayet tāvadyāvat samyagvāntaliṅgānīti

13.22.2

सम्यग्वान्ता सलिलसरकन्यस्ता भोक्तुकामा सती चरेत्

samyagvāntā salilasarakanyastā bhoktukāmā satī caret

13.22.3

या सीदती न चेष्टते सा दुर्वान्ता तां पुनः सम्यग्वामयेत्

yā sīdatī na ceṣṭate sā durvāntā tāṃ punaḥ samyagvāmayet

13.22.4

दुर्वान्ताया व्याधिरसाध्य इन्द्रमदो नाम भवति

durvāntāyā vyādhirasādhya indramado nāma bhavati

13.22.5

अथ सुवान्तां पूर्ववत् संनिदध्यात्

atha suvāntāṃ pūrvavat saṃnidadhyāt

13.23

शोणितस्य च योगायोगानवेक्ष्य शतधौतघृताभ्यङ्गस् तत्पिचुधारणं वा जलौकोव्रणान् मधुनावघट्टयेत् शीताभिर् अद्भिश् च परिषेचयेद्बध्नीत वा कषायमधुरस्निग्धशीतैश् च प्रदेहैः प्रदिह्यादिति

śoṇitasya ca yogāyogānavekṣya śatadhautaghṛtābhyaṅgas tatpicudhāraṇaṃ vā jalaukovraṇān madhunāvaghaṭṭayet śītābhir adbhiś ca pariṣecayedbadhnīta vā kaṣāyamadhurasnigdhaśītaiś ca pradehaiḥ pradihyāditi

13.24

भवति चात्र

bhavati cātra

13.24.2

क्षेत्राणि ग्रहणं जातीः पोषणं सावचारणम्

kṣetrāṇi grahaṇaṃ jātīḥ poṣaṇaṃ sāvacāraṇam

13.24.3

जलौकसां च यो वेत्ति तत्साध्यान् स जयेद्गदान्

jalaukasāṃ ca yo vetti tatsādhyān sa jayedgadān

14.1

अथातः शोणितवर्णनीयम् अध्यायं व्याख्यास्यामः

athātaḥ śoṇitavarṇanīyam adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

14.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ

14.3

तत्र पाञ्चभौतिकस्य चतुर्विधस्य षड्रसस्य द्विविधवीर्यस्याष्टविधवीर्यस्य वानेकगुणस्योपयुक्तस्याहारस्य सम्यक्परिणतस्य यस्तेजोभूतः सारः परमसूक्ष्मः स रस इत्य् उच्यते तस्य च हृदयं स्थानं स हृदयाच् चतुर्विंशतिधमनीर् अनुप्रविश्योर्ध्वगा दश दश चाधोगामिन्यश् चतस्रश् च तिर्यग्गाः कृत्स्नं शरीरमहरहस्तर्पयति वर्धयति धारयति यापयति चादृष्टहेतुकेन कर्मणा

tatra pāñcabhautikasya caturvidhasya ṣaḍrasasya dvividhavīryasyāṣṭavidhavīryasya vānekaguṇasyopayuktasyāhārasya samyakpariṇatasya yastejobhūtaḥ sāraḥ paramasūkṣmaḥ sa rasa ity ucyate tasya ca hṛdayaṃ sthānaṃ sa hṛdayāc caturviṃśatidhamanīr anupraviśyordhvagā daśa daśa cādhogāminyaś catasraś ca tiryaggāḥ kṛtsnaṃ śarīramaharahastarpayati vardhayati dhārayati yāpayati cādṛṣṭahetukena karmaṇā

14.3.2

तस्य शरीरम् अनुसरतो ऽनुमानाद् गतिर् उपलक्षयितव्या क्षयवृद्धिवैकृतैः

tasya śarīram anusarato 'numānād gatir upalakṣayitavyā kṣayavṛddhivaikṛtaiḥ

14.3.3

तस्मिन् सर्वशरीरावयवदोषधातुमलाशयानुसारिणि रसे जिज्ञासा किमयं सौम्यस्तैजस इति

tasmin sarvaśarīrāvayavadoṣadhātumalāśayānusāriṇi rase jijñāsā kimayaṃ saumyastaijasa iti

14.3.4

अत्रोच्यते स खलु द्रवानुसारी स्नेहनजीवनतर्पणधारणादिभिर् विशेषैः सौम्य इत्यवगम्यते

atrocyate sa khalu dravānusārī snehanajīvanatarpaṇadhāraṇādibhir viśeṣaiḥ saumya ityavagamyate

14.4

स खल्वाप्यो रसो यकृत्प्लीहानौ प्राप्य रागम् उपैति

sa khalvāpyo raso yakṛtplīhānau prāpya rāgam upaiti

14.5

भवतश् चात्र

bhavataś cātra

14.5.2

रञ्जितास् तेजसा त्व् आपः शरीरस्थेन देहिनाम्

rañjitās tejasā tv āpaḥ śarīrasthena dehinām

14.5.3

अव्यापन्नाः प्रसन्नेन रक्तमित्यभिधीयते

avyāpannāḥ prasannena raktamityabhidhīyate

Suśrutasaṃhitā