4.52

सुखस्पर्शप्रसङ्गित्वं दुःखद्वेषणलोलता

sukhasparśaprasaṅgitvaṃ duḥkhadveṣaṇalolatā

4.52.2

शक्तस्य चाप्यनुत्साहः कर्मस्वालस्यम् उच्यते

śaktasya cāpyanutsāhaḥ karmasvālasyam ucyate

4.53

उत्क्लिश्यान्नं न निर्गच्छेत् प्रसेकष्ठीवनेरितम्

utkliśyānnaṃ na nirgacchet prasekaṣṭhīvaneritam

4.53.2

हृदयं पीड्यते चास्य तमुत्क्लेशं विनिर्दिशेत्

hṛdayaṃ pīḍyate cāsya tamutkleśaṃ vinirdiśet

4.54

वक्त्रे मधुरता तन्द्रा हृदयोद्वेष्टनं भ्रमः

vaktre madhuratā tandrā hṛdayodveṣṭanaṃ bhramaḥ

4.54.2

न चान्नमभिकाङ्क्षेत ग्लानिं तस्य विनिर्दिशेत्

na cānnamabhikāṅkṣeta glāniṃ tasya vinirdiśet

4.55

आर्द्रचर्मावनद्धं वा यो गात्रम् अभिमन्यते

ārdracarmāvanaddhaṃ vā yo gātram abhimanyate

4.55.2

तथा गुरु शिरो ऽत्यर्थं गौरवं तद्विनिर्दिशेत्

tathā guru śiro 'tyarthaṃ gauravaṃ tadvinirdiśet

4.56

मूर्च्छा पित्ततमःप्राया रजःपित्तानिलाद्भ्रमः

mūrcchā pittatamaḥprāyā rajaḥpittānilādbhramaḥ

4.56.2

तमोवातकफात्तन्द्रा निद्रा श्लेष्मतमोभवा

tamovātakaphāttandrā nidrā śleṣmatamobhavā

4.57

गर्भस्य खलु रसनिमित्ता मारुताध्माननिमित्ता च परिवृद्धिर्भवति

garbhasya khalu rasanimittā mārutādhmānanimittā ca parivṛddhirbhavati

4.58

भवन्ति चात्र

bhavanti cātra

4.58.2

तस्यान्तरेण नाभेस्तु ज्योतिःस्थानं ध्रुवं स्मृतम्

tasyāntareṇa nābhestu jyotiḥsthānaṃ dhruvaṃ smṛtam

4.58.3

तदाधमति वातस्तु देहस्तेनास्य वर्धते

tadādhamati vātastu dehastenāsya vardhate

4.59

ऊष्मणा सहितश्चापि दारयत्यस्य मारुतः

ūṣmaṇā sahitaścāpi dārayatyasya mārutaḥ

4.59.2

ऊर्ध्वं तिर्यगधस्ताच्च स्रोतांस्यपि यथा तथा

ūrdhvaṃ tiryagadhastācca srotāṃsyapi yathā tathā

4.60

दृष्टिश्च रोमकूपाश् च न वर्धन्ते कदाचन

dṛṣṭiśca romakūpāś ca na vardhante kadācana

4.60.2

ध्रुवाण्येतानि मर्त्यानामिति धन्वन्तरेर्मतम्

dhruvāṇyetāni martyānāmiti dhanvantarermatam

4.61

शरीरे क्षीयमाणे ऽपि वर्धेते द्वाविमौ सदा

śarīre kṣīyamāṇe 'pi vardhete dvāvimau sadā

4.61.2

स्वभावं प्रकृतिं कृत्वा नखकेशाविति स्थितिः

svabhāvaṃ prakṛtiṃ kṛtvā nakhakeśāviti sthitiḥ

Suśrutasaṃhitā