4.42

निद्रानाशो ऽनिलात् पित्तान्मनस्तापात् क्षयाद् अपि

nidrānāśo 'nilāt pittānmanastāpāt kṣayād api

4.42.2

सम्भवत्यभिघाताच्च प्रत्यनीकैः प्रशाम्यति

sambhavatyabhighātācca pratyanīkaiḥ praśāmyati

4.43

निद्रानाशे ऽभ्यङ्गयोगो मूर्ध्नि तैलनिषेवणम्

nidrānāśe 'bhyaṅgayogo mūrdhni tailaniṣevaṇam

4.43.2

गात्रस्योद्वर्तनं चैव हितं संवाहनानि च

gātrasyodvartanaṃ caiva hitaṃ saṃvāhanāni ca

4.44

शालिगोधूमपिष्टान्नभक्ष्यैर् ऐक्षवसंस्कृतैः

śāligodhūmapiṣṭānnabhakṣyair aikṣavasaṃskṛtaiḥ

4.44.2

भोजनं मधुरं स्निग्धं क्षीरमांसरसादिभिः

bhojanaṃ madhuraṃ snigdhaṃ kṣīramāṃsarasādibhiḥ

4.45

रसैर् बिलेशयानां च विष्किराणां तथैव च

rasair bileśayānāṃ ca viṣkirāṇāṃ tathaiva ca

4.45.2

द्राक्षासितेक्षुद्रव्याणाम् उपयोगो भवेन्निशि

drākṣāsitekṣudravyāṇām upayogo bhavenniśi

4.46

शयनासनयानानि मनोज्ञानि मृदूनि च

śayanāsanayānāni manojñāni mṛdūni ca

4.46.2

निद्रानाशे तु कुर्वीत तथान्यान्यपि बुद्धिमान्

nidrānāśe tu kurvīta tathānyānyapi buddhimān

4.47

निद्रातियोगे वमनं हितं संशोधनानि च

nidrātiyoge vamanaṃ hitaṃ saṃśodhanāni ca

4.47.2

लङ्घनं रक्तमोक्षश् च मनोव्याकुलनानि च

laṅghanaṃ raktamokṣaś ca manovyākulanāni ca

4.48

कफमेदोविषार्तानां रात्रौ जागरणं हितम्

kaphamedoviṣārtānāṃ rātrau jāgaraṇaṃ hitam

4.48.2

दिवास्वप्नश् च तृट्शूलहिक्काजीर्णातिसारिणाम्

divāsvapnaś ca tṛṭśūlahikkājīrṇātisāriṇām

4.49

इन्द्रियार्थेष्वसंप्राप्तिर्गौरवं जृम्भणं क्लमः

indriyārtheṣvasaṃprāptirgauravaṃ jṛmbhaṇaṃ klamaḥ

4.49.2

निद्रार्तस्येव यस्येहा तस्य तन्द्रां विनिर्दिशेत्

nidrārtasyeva yasyehā tasya tandrāṃ vinirdiśet

4.50

पीत्वैकम् अनिलोच्छ्वासम् उद्वेष्टन् विवृताननः

pītvaikam anilocchvāsam udveṣṭan vivṛtānanaḥ

4.50.2

यं मुञ्चति सनेत्रास्रं स जृम्भ इति संज्ञितः

yaṃ muñcati sanetrāsraṃ sa jṛmbha iti saṃjñitaḥ

4.51

यो ऽनायासः श्रमो देहे प्रवृद्धः श्वासवर्जितः

yo 'nāyāsaḥ śramo dehe pravṛddhaḥ śvāsavarjitaḥ

4.51.2

क्लमः स इति विज्ञेय इन्द्रियार्थप्रबाधकः

klamaḥ sa iti vijñeya indriyārthaprabādhakaḥ

Suśrutasaṃhitā