4.33.2

तत्र यदा संज्ञावहानि स्रोतांसि तमोभूयिष्ठः श्लेष्मा प्रतिपद्यते तदा तामसी नाम निद्रा भवत्यनवबोधिनी सा प्रलयकाले तमोभूयिष्ठानाम् अहःसु निशासु च भवति रजोभूयिष्ठानामनिमित्तं सत्त्वभूयिष्ठानामर्धरात्रे क्षीणश्लेष्मणाम् अनिलबहुलानां मनःशरीराभितापवतां च नैव सा वैकारिकी भवति

tatra yadā saṃjñāvahāni srotāṃsi tamobhūyiṣṭhaḥ śleṣmā pratipadyate tadā tāmasī nāma nidrā bhavatyanavabodhinī sā pralayakāle tamobhūyiṣṭhānām ahaḥsu niśāsu ca bhavati rajobhūyiṣṭhānāmanimittaṃ sattvabhūyiṣṭhānāmardharātre kṣīṇaśleṣmaṇām anilabahulānāṃ manaḥśarīrābhitāpavatāṃ ca naiva sā vaikārikī bhavati

4.34

भवन्ति चात्र

bhavanti cātra

4.34.2

हृदयं चेतनास्थानमुक्तं सुश्रुत देहिनाम्

hṛdayaṃ cetanāsthānamuktaṃ suśruta dehinām

4.34.3

तमोऽभिभूते तस्मिंस्तु निद्रा विशति देहिनम्

tamo'bhibhūte tasmiṃstu nidrā viśati dehinam

4.35

निद्राहेतुस्तमः सत्त्वं बोधने हेतुरुच्यते

nidrāhetustamaḥ sattvaṃ bodhane heturucyate

4.35.2

स्वभाव एव वा हेतुर्गरीयान् परिकीर्त्यते

svabhāva eva vā heturgarīyān parikīrtyate

4.36

पूर्वदेहानुभूतांस्तु भूतात्मा स्वपतः प्रभुः

pūrvadehānubhūtāṃstu bhūtātmā svapataḥ prabhuḥ

4.36.2

रजोयुक्तेन मनसा गृह्णात्यर्थान् शुभाशुभान्

rajoyuktena manasā gṛhṇātyarthān śubhāśubhān

4.37

करणानां तु वैकल्ये तमसाभिप्रवर्धिते

karaṇānāṃ tu vaikalye tamasābhipravardhite

4.37.2

अस्वपन्न् अपि भूतात्मा प्रसुप्त इव चोच्यते

asvapann api bhūtātmā prasupta iva cocyate

4.38

सर्वर्तुषु दिवास्वापः प्रतिषिद्धो ऽन्यत्र ग्रीष्मात् प्रतिषिद्धेष्वपि तु बालवृद्धस्त्रीकर्शितक्षतक्षीणमद्यनित्ययानवाहनाध्वकर्मपरिश्रान्तानाम् अभुक्तवतां मेदःस्वेदकफरसरक्तक्षीणानाम् अजीर्णिनां च मुहूर्तं दिवास्वपनम् अप्रतिषिद्धम्

sarvartuṣu divāsvāpaḥ pratiṣiddho 'nyatra grīṣmāt pratiṣiddheṣvapi tu bālavṛddhastrīkarśitakṣatakṣīṇamadyanityayānavāhanādhvakarmapariśrāntānām abhuktavatāṃ medaḥsvedakapharasaraktakṣīṇānām ajīrṇināṃ ca muhūrtaṃ divāsvapanam apratiṣiddham

4.38.2

रात्राव् अपि जागरितवतां जागरितकालादर्धमिष्यते दिवास्वपनम्

rātrāv api jāgaritavatāṃ jāgaritakālādardhamiṣyate divāsvapanam

4.38.3

विकृतिर्हि दिवास्वप्नो नाम तत्र स्वपतामधर्मः सर्वदोषप्रकोपश्च तत्प्रकोपाच्च कासश्वासप्रतिश्यायशिरोगौरवाङ्गमर्दारोचकज्वराग्निदौर्बल्यानि भवन्ति रात्रावपि जागरितवतां वातपित्तनिमित्तास्त एवोपद्रवा भवन्ति

vikṛtirhi divāsvapno nāma tatra svapatāmadharmaḥ sarvadoṣaprakopaśca tatprakopācca kāsaśvāsapratiśyāyaśirogauravāṅgamardārocakajvarāgnidaurbalyāni bhavanti rātrāvapi jāgaritavatāṃ vātapittanimittāsta evopadravā bhavanti

4.39

भवन्ति चात्र

bhavanti cātra

4.39.2

तस्मान्न जागृयाद्रात्रौ दिवास्वप्नं च वर्जयेत्

tasmānna jāgṛyādrātrau divāsvapnaṃ ca varjayet

4.39.3

ज्ञात्वा दोषकरावेतौ बुधः स्वप्नं मितं चरेत्

jñātvā doṣakarāvetau budhaḥ svapnaṃ mitaṃ caret

4.40

अरोगः सुमना ह्येवं बलवर्णान्वितो वृषः

arogaḥ sumanā hyevaṃ balavarṇānvito vṛṣaḥ

4.40.2

नातिस्थूलकृशः श्रीमान् नरो जीवेत् समाः शतम्

nātisthūlakṛśaḥ śrīmān naro jīvet samāḥ śatam

4.41

निद्रा सात्म्यीकृता यैस्तु रात्रौ च यदि वा दिवा

nidrā sātmyīkṛtā yaistu rātrau ca yadi vā divā

4.41.2

न तेषां स्वपतां दोषो जाग्रतां वापि जायते

na teṣāṃ svapatāṃ doṣo jāgratāṃ vāpi jāyate

Suśrutasaṃhitā