4.3

अग्निः सोमो वायुः सत्त्वं रजस्तमः पञ्चेन्द्रियाणि भूतात्मेति प्राणाः

agniḥ somo vāyuḥ sattvaṃ rajastamaḥ pañcendriyāṇi bhūtātmeti prāṇāḥ

4.4

तस्य खल्वेवंप्रवृत्तस्य शुक्रशोणितस्याभिपच्यमानस्य क्षीरस्येव संतानिकाः सप्त त्वचो भवन्ति

tasya khalvevaṃpravṛttasya śukraśoṇitasyābhipacyamānasya kṣīrasyeva saṃtānikāḥ sapta tvaco bhavanti

4.4.2

तासां प्रथमावभासिनी नाम या सर्ववर्णानवभासयति पञ्चविधां च छायां प्रकाशयति सा व्रीहेरष्टादशभागप्रमाणा सिध्मपद्मकण्टकाधिष्ठाना द्वितीया लोहिता नाम व्रीहिषोडशभागप्रमाणा तिलकलकन्यच्छव्यङ्गाधिष्ठाना तृतीया श्वेता नाम व्रीहिद्वादशभागप्रमाणा चर्मदलाजगल्लीमशकाधिष्ठाना चतुर्थी ताम्रा नाम व्रीहेरष्टभागप्रमाणा विविधकिलासकुष्ठाधिष्ठाना पञ्चमी वेदिनी नाम व्रीहिपञ्चभागप्रमाणा कुष्ठविसर्पाधिष्ठाना षष्ठी रोहिणी नाम व्रीहिप्रमाणा ग्रन्थ्यपच्यर्बुदश्लीपदगलगण्डाधिष्ठाना सप्तमी मांसधरा नाम

tāsāṃ prathamāvabhāsinī nāma yā sarvavarṇānavabhāsayati pañcavidhāṃ ca chāyāṃ prakāśayati sā vrīheraṣṭādaśabhāgapramāṇā sidhmapadmakaṇṭakādhiṣṭhānā dvitīyā lohitā nāma vrīhiṣoḍaśabhāgapramāṇā tilakalakanyacchavyaṅgādhiṣṭhānā tṛtīyā śvetā nāma vrīhidvādaśabhāgapramāṇā carmadalājagallīmaśakādhiṣṭhānā caturthī tāmrā nāma vrīheraṣṭabhāgapramāṇā vividhakilāsakuṣṭhādhiṣṭhānā pañcamī vedinī nāma vrīhipañcabhāgapramāṇā kuṣṭhavisarpādhiṣṭhānā ṣaṣṭhī rohiṇī nāma vrīhipramāṇā granthyapacyarbudaślīpadagalagaṇḍādhiṣṭhānā saptamī māṃsadharā nāma

4.4.3

यदेतत् प्रमाणं निर्दिष्टं तन्मांसलेष्ववकाशेषु न ललाटे सूक्ष्माङ्गुल्यादिषु यतो वक्ष्यत्युदरेषु व्रीहिमुखेनाङ्गुष्ठोदरप्रमाणम् अवगाढं विध्येदिति

yadetat pramāṇaṃ nirdiṣṭaṃ tanmāṃsaleṣvavakāśeṣu na lalāṭe sūkṣmāṅgulyādiṣu yato vakṣyatyudareṣu vrīhimukhenāṅguṣṭhodarapramāṇam avagāḍhaṃ vidhyediti

4.5

कलाः खल्वपि सप्त सम्भवन्ति धात्वाशयान्तरमर्यादाः

kalāḥ khalvapi sapta sambhavanti dhātvāśayāntaramaryādāḥ

4.6

भवतश् चात्र

bhavataś cātra

4.6.2

यथा हि सारः काष्ठेषु छिद्यमानेषु दृश्यते

yathā hi sāraḥ kāṣṭheṣu chidyamāneṣu dṛśyate

4.6.3

तथा धातुर्हि मांसेषु छिद्यमानेषु दृश्यते

tathā dhāturhi māṃseṣu chidyamāneṣu dṛśyate

4.7

स्नायुभिश् च प्रतिच्छन्नान् संततांश् च जरायुणा

snāyubhiś ca praticchannān saṃtatāṃś ca jarāyuṇā

4.7.2

श्लेष्मणा वेष्टितांश् चापि कलाभागांस्तु तान् विदुः

śleṣmaṇā veṣṭitāṃś cāpi kalābhāgāṃstu tān viduḥ

4.8

तासां प्रथमा मांसधरा नाम यस्यां मांसे सिरास्नायुधमनीस्रोतसां प्रताना भवन्ति

tāsāṃ prathamā māṃsadharā nāma yasyāṃ māṃse sirāsnāyudhamanīsrotasāṃ pratānā bhavanti

4.9

भवति चात्र

bhavati cātra

4.9.2

यथा बिसमृणालानि विवर्धन्ते समन्ततः

yathā bisamṛṇālāni vivardhante samantataḥ

4.9.3

भूमौ पङ्कोदकस्थानि तथा मांसे सिरादयः

bhūmau paṅkodakasthāni tathā māṃse sirādayaḥ

4.10

द्वितीया रक्तधरा नाम मांसस्याभ्यन्तरतः तस्यां शोणितं विशेषतश् च सिरासु यकृत्प्लीह्नोश् च भवति

dvitīyā raktadharā nāma māṃsasyābhyantarataḥ tasyāṃ śoṇitaṃ viśeṣataś ca sirāsu yakṛtplīhnoś ca bhavati

4.11

भवति चात्र

bhavati cātra

4.11.2

वृक्षाद्यथाभिप्रहतात् क्षीरिणः क्षीरमावहेत्

vṛkṣādyathābhiprahatāt kṣīriṇaḥ kṣīramāvahet

4.11.3

मांसादेवं क्षतात् क्षिप्रं शोणितं सम्प्रसिच्यते

māṃsādevaṃ kṣatāt kṣipraṃ śoṇitaṃ samprasicyate

4.12

तृतीया मेदोधरा नाम मेदो हि सर्वभूतानाम् उदरस्थम् अण्वस्थिषु च महत्सु च मज्जा भवति

tṛtīyā medodharā nāma medo hi sarvabhūtānām udarastham aṇvasthiṣu ca mahatsu ca majjā bhavati

4.13

भवति चात्र

bhavati cātra

Suśrutasaṃhitā