13.11.3

ताभिर् दष्टे पुरुषे दंशे श्वयथुरतिमात्रं कण्डूर्मूर्छा ज्वरो दाहश्छर्दिर्मदः सदनमिति लिङ्गानि भवन्ति

tābhir daṣṭe puruṣe daṃśe śvayathuratimātraṃ kaṇḍūrmūrchā jvaro dāhaśchardirmadaḥ sadanamiti liṅgāni bhavanti

13.11.4

तत्र महागदः पानालेपननस्यकर्मादिषूपयोज्यः

tatra mahāgadaḥ pānālepananasyakarmādiṣūpayojyaḥ

13.11.5

इन्द्रायुधादष्टमसाध्यम्

indrāyudhādaṣṭamasādhyam

13.11.6

इत्येताः सविषाः सचिकित्सिता व्याख्याताः

ityetāḥ saviṣāḥ sacikitsitā vyākhyātāḥ

13.12

अथ निर्विषाः कपिला पिङ्गला शङ्कुमुखी मूषिका पुण्डरीकमुखी सावरिका चेति

atha nirviṣāḥ kapilā piṅgalā śaṅkumukhī mūṣikā puṇḍarīkamukhī sāvarikā ceti

13.12.2

तत्र मनःशिलारञ्जिताभ्याम् इव पार्श्वाभ्यां पृष्ठे स्निग्धमुद्गवर्णा कपिला यकृद्वर्णा शीघ्रपायिनी दीर्घतीक्ष्णमुखी शङ्कुमुखी मूषिकाकृतिवर्णानिष्टगन्धा च मूषिका मुद्गवर्णा पुण्डरीकतुल्यवक्त्रा पुण्डरीकमुखी स्निग्धा पद्मपत्त्रवर्णाष्टादशाङ्गुलप्रमाणा सावरिका सा च पश्वर्थे इत्येता अविषा व्याख्याताः

tatra manaḥśilārañjitābhyām iva pārśvābhyāṃ pṛṣṭhe snigdhamudgavarṇā kapilā yakṛdvarṇā śīghrapāyinī dīrghatīkṣṇamukhī śaṅkumukhī mūṣikākṛtivarṇāniṣṭagandhā ca mūṣikā mudgavarṇā puṇḍarīkatulyavaktrā puṇḍarīkamukhī snigdhā padmapattravarṇāṣṭādaśāṅgulapramāṇā sāvarikā sā ca paśvarthe ityetā aviṣā vyākhyātāḥ

13.13

तासां यवनपाण्ड्यसह्यपौतनादीनि क्षेत्राणि तेषु महाशरीरा बलवत्यः शीघ्रपायिन्यो महाशना निर्विषाश् च विशेषेण भवन्ति

tāsāṃ yavanapāṇḍyasahyapautanādīni kṣetrāṇi teṣu mahāśarīrā balavatyaḥ śīghrapāyinyo mahāśanā nirviṣāś ca viśeṣeṇa bhavanti

13.14

तत्र सविषमत्स्यकीटदर्दुरमूत्रपुरीषकोथजाताः कलुषेष्वम्भःसु च सविषाः पद्मोत्पलनलिनकुमुदसौगन्धिककुवलयपुण्डरीकशैवलकोथजाता विमलेष्वम्भःसु च निर्विषाः

tatra saviṣamatsyakīṭadarduramūtrapurīṣakothajātāḥ kaluṣeṣvambhaḥsu ca saviṣāḥ padmotpalanalinakumudasaugandhikakuvalayapuṇḍarīkaśaivalakothajātā vimaleṣvambhaḥsu ca nirviṣāḥ

13.15

भवति चात्र

bhavati cātra

13.15.2

क्षेत्रेषु विचरन्त्येताः सलिलाढ्यसुगन्धिषु

kṣetreṣu vicarantyetāḥ salilāḍhyasugandhiṣu

13.15.3

न च संकीर्णचारिण्यो न च पङ्केशयाः सुखाः

na ca saṃkīrṇacāriṇyo na ca paṅkeśayāḥ sukhāḥ

13.16

तासां ग्रहणमार्द्रचर्मणा अन्यैर् वा प्रयोगैर् गृह्णीयात्

tāsāṃ grahaṇamārdracarmaṇā anyair vā prayogair gṛhṇīyāt

13.17

अथैनां नवे महति घटे सरस्तडागोदकपङ्कमावाप्य निदध्यात् भक्ष्यार्थे चासाम् उपहरेच्छैवलं वल्लूरमौदकांश् च कन्दांश्चूर्णीकृत्य शय्यार्थं तृणमौदकानि च पत्त्राणि त्र्यहात् त्र्यहाच्चाभ्यो ऽन्यज्जलं भक्ष्यं च दद्यात् सप्तरात्रात् सप्तरात्राच्च घटमन्यं संक्रामयेत्

athaināṃ nave mahati ghaṭe sarastaḍāgodakapaṅkamāvāpya nidadhyāt bhakṣyārthe cāsām upaharecchaivalaṃ vallūramaudakāṃś ca kandāṃścūrṇīkṛtya śayyārthaṃ tṛṇamaudakāni ca pattrāṇi tryahāt tryahāccābhyo 'nyajjalaṃ bhakṣyaṃ ca dadyāt saptarātrāt saptarātrācca ghaṭamanyaṃ saṃkrāmayet

13.18

भवति चात्र

bhavati cātra

13.18.2

स्थूलमध्याः परिक्लिष्टाः पृथ्व्यो मन्दविचेष्टिताः

sthūlamadhyāḥ parikliṣṭāḥ pṛthvyo mandaviceṣṭitāḥ

13.18.3

अग्राहिण्यो ऽल्पपायिन्यः सविषाश् च न पूजिताः

agrāhiṇyo 'lpapāyinyaḥ saviṣāś ca na pūjitāḥ

13.19

अथ जलौकोऽवसेकसाध्यव्याधितम् उपवेश्य संवेश्य वा विरूक्ष्य चास्य तमवकाशं मृद्गोमयचूर्णैर् यद्यरुजः स्यात्

atha jalauko'vasekasādhyavyādhitam upaveśya saṃveśya vā virūkṣya cāsya tamavakāśaṃ mṛdgomayacūrṇair yadyarujaḥ syāt

13.19.2

गृहीताश् च ताः सर्षपरजनीकल्कोदकप्रदिग्धगात्रीः सलिलसरकमध्ये मुहूर्तस्थिता विगतक्लमा ज्ञात्वा ताभी रोगं ग्राहयेत्

gṛhītāś ca tāḥ sarṣaparajanīkalkodakapradigdhagātrīḥ salilasarakamadhye muhūrtasthitā vigataklamā jñātvā tābhī rogaṃ grāhayet

13.19.3

श्लक्ष्णशुक्लार्द्रपिचुप्रोतावच्छन्नां कृत्वा मुखमपावृणुयात् अगृह्णन्त्यै क्षीरबिन्दुं शोणितबिन्दुं वा दद्याच्छस्त्रपदानि वा कुर्वीत यद्येवम् अपि न गृह्णीयात्तदान्यां ग्राहयेत्

ślakṣṇaśuklārdrapicuprotāvacchannāṃ kṛtvā mukhamapāvṛṇuyāt agṛhṇantyai kṣīrabinduṃ śoṇitabinduṃ vā dadyācchastrapadāni vā kurvīta yadyevam api na gṛhṇīyāttadānyāṃ grāhayet

13.20

यदा च निविशते ऽश्वखुरवदाननं कृत्वोन्नम्य च स्कन्धं तदा जानीयाद्गृह्णातीति चार्द्रवस्त्रावच्छन्नां धारयेत् सेचयेच्च

yadā ca niviśate 'śvakhuravadānanaṃ kṛtvonnamya ca skandhaṃ tadā jānīyādgṛhṇātīti cārdravastrāvacchannāṃ dhārayet secayecca

Suśrutasaṃhitā