16.48.2

तां रोहिणीं वातकृतां वदन्ति वातात्मकोपद्रवगाढयुक्ताम्

tāṃ rohiṇīṃ vātakṛtāṃ vadanti vātātmakopadravagāḍhayuktām

16.49

क्षिप्रोद्गमा क्षिप्रविदाहपाका तीव्रज्वरा पित्तनिमित्तजा स्यात्

kṣiprodgamā kṣipravidāhapākā tīvrajvarā pittanimittajā syāt

16.49.2

स्रोतोनिरोधिन्यपि मन्दपाका गुर्वी स्थिरा सा कफसंभवा वै

srotonirodhinyapi mandapākā gurvī sthirā sā kaphasaṃbhavā vai

16.50

गम्भीरपाकाप्रतिवारवीर्या त्रिदोषलिङ्गा त्रयसंभवा स्यात्

gambhīrapākāprativāravīryā tridoṣaliṅgā trayasaṃbhavā syāt

16.50.2

स्फोटाचिता पित्तसमानलिङ्गासाध्या प्रदिष्टा रुधिरात्मिकेयम्

sphoṭācitā pittasamānaliṅgāsādhyā pradiṣṭā rudhirātmikeyam

16.51

कोलास्थिमात्रः कफसंभवो यो ग्रन्थिर्गले कण्टकशूकभूतः

kolāsthimātraḥ kaphasaṃbhavo yo granthirgale kaṇṭakaśūkabhūtaḥ

16.51.2

खरः स्थिरः शस्त्रनिपातसाध्यस्तं कण्ठशालूकमिति ब्रुवन्ति

kharaḥ sthiraḥ śastranipātasādhyastaṃ kaṇṭhaśālūkamiti bruvanti

16.52

जिह्वाग्ररूपः श्वयथुः कफात्तु जिह्वाप्रबन्धोपरि रक्तमिश्रात्

jihvāgrarūpaḥ śvayathuḥ kaphāttu jihvāprabandhopari raktamiśrāt

16.52.2

ज्ञेयो ऽधिजिह्वः खलु रोग एष विवर्जयेदागतपाकमेनम्

jñeyo 'dhijihvaḥ khalu roga eṣa vivarjayedāgatapākamenam

16.53

बलास एवायतमुन्नतं च शोफं करोत्यन्नगतिं निवार्य

balāsa evāyatamunnataṃ ca śophaṃ karotyannagatiṃ nivārya

16.53.2

तं सर्वथैवाप्रतिवारवीर्यं विवर्जनीयं वलयं वदन्ति

taṃ sarvathaivāprativāravīryaṃ vivarjanīyaṃ valayaṃ vadanti

16.54

गले तु शोफं कुरुतः प्रवृद्धौ श्लेष्मानिलौ श्वासरुजोपपन्नम्

gale tu śophaṃ kurutaḥ pravṛddhau śleṣmānilau śvāsarujopapannam

16.54.2

मर्मच्छिदं दुस्तरम् एतदाहुर्बलाससंज्ञं निपुणा विकारम्

marmacchidaṃ dustaram etadāhurbalāsasaṃjñaṃ nipuṇā vikāram

16.55

वृत्तोन्नतो यः श्वयथुः सदाहः कण्ड्वन्वितो ऽपाक्यमृदुर्गुरुश्च

vṛttonnato yaḥ śvayathuḥ sadāhaḥ kaṇḍvanvito 'pākyamṛdurguruśca

16.55.2

नाम्नैकवृन्दः परिकीर्तितो ऽसौ व्याधिर्बलासक्षतजप्रसूतः

nāmnaikavṛndaḥ parikīrtito 'sau vyādhirbalāsakṣatajaprasūtaḥ

16.56

समुन्नतं वृत्तममन्ददाहं तीव्रज्वरं वृन्दमुदाहरन्ति

samunnataṃ vṛttamamandadāhaṃ tīvrajvaraṃ vṛndamudāharanti

16.56.2

तं चापि पित्तक्षतजप्रकोपाद्विद्यात् सतोदं पवनास्रजं तु

taṃ cāpi pittakṣatajaprakopādvidyāt satodaṃ pavanāsrajaṃ tu

16.57

वर्तिर्घना कण्ठनिरोधिनी या चितातिमात्रं पिशितप्ररोहैः

vartirghanā kaṇṭhanirodhinī yā citātimātraṃ piśitaprarohaiḥ

16.57.2

नानारुजोच्छ्रायकरी त्रिदोषाज्ज्ञेया शतघ्नीव शतघ्न्यसाध्या

nānārujocchrāyakarī tridoṣājjñeyā śataghnīva śataghnyasādhyā

16.58

ग्रन्थिर्गले त्वामलकास्थिमात्रः स्थिरो ऽल्परुक् स्यात् कफरक्तमूर्तिः

granthirgale tvāmalakāsthimātraḥ sthiro 'lparuk syāt kapharaktamūrtiḥ

Suśrutasaṃhitā